Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pieter Waterdrinker was een waterval; aan Abbring om hem in te dammen

Cultuur

Maaike Bos

© VPRO
Column

Een rasverteller of een kletskous, schrijver Pieter Waterdrinker was beide in 'Zomergasten’ gisteravond. Presentator Janine Abbring moest werken om hem bij het onderwerp te houden, maar soms ging er een wereld open.

Over zijn noodzaak tot schrijven zegt zijn Russische vrouw Julia altijd: hij schrijft zoals ‘ie ademt, en hij ademt zoals ‘ie schrijft.  Het komt, in zijn eigen woorden, ‘uit de dampkring van zijn bestaan’.

Lees verder na de advertentie


Dat beloofde wat gisteravond, want hij praatte zoals hij schrijft, in sneltreinvaart met zinnen die halve pagina’s beslaan. In zijn recente, wervelende boek 'Tsjaikovskistraat 40' beschrijft hij onder meer zijn jaren in Rusland sinds hij in 1986 illegale Bijbels de Sovjet-Unie in smokkelde. Later werd hij reisleider en uiteindelijk correspondent en schrijver. 

Hij associeert erop los, ziet overal een poort naar de geschiedenis in, en ziet levendig voor zich hoe verschillende revoluties zich in zijn Sint-Petersburg hebben afgespeeld, tot in zijn Tsjaikovskistraat aan toe.

Hij ontmoette genoeg mensen van de CIA en de Mossad om te weten dat alle partijen het geopolitieke spelletje spelen

Steeds strenger

Inderdaad ademde hij zondag zoals hij schrijft, alleen: bij een boek wordt eindredactie gepleegd. Janine Abbring had de schone taak dat redigeren live te doen, want hij vertelde gewoon door, haalde er gewoon nog een schrijver, geschiedenis of gedachte bij. Ze werd er gaandeweg steeds strenger in, en dat hielp. 

© VPRO

Het was wel jammer dat zijn vertelgave niet eerst over zijn spannende jaren in de USSR ging. Door de chronologische opbouw van de avond kwam zijn ietwat saaie jeugd in het familiehotel in Zandvoort eerst aan bod, terwijl een jeugd pas echt interessant wordt als je drijfveren zoekt voor het volwassen leven.

Met zijn avond wilde Pieter Waterdrinker een genuanceerder beeld schetsen van Rusland. Want hoewel de Russen ónze cultuur en literatuur aardig kennen, zien wij Rusland omgekeerd alleen als vreemde boeman. Niet altijd terecht, zegt hij. Hij ontmoette tijdens zijn oorlogsverslaggeving genoeg mensen van de Amerikaanse CIA en Israëlische Mossad om te weten dat alle partijen het geopolitieke spelletje spelen. Bovendien: Rusland is meer dan beelden van parades met tanks. Er wonen ook gewoon mensen, die liefhebben, en hoop hebben.


Hij opende met een fragment uit de Russisch-Italiaanse film 'Oci Ciornie' (Zwarte ogen, 1987) met Marcello Mastroianni, om te tonen dat de Russen zo mediterraan zijn, meer dan je verwacht in zo’n noordelijk, koud land. Je moet alleen eerst door een grote gereserveerdheid heen, vaak verpakt in bureaucratie, zegt hij. Dat is ‘het masker van Rusland’.

Geen grap

Als jongeman was hij geraakt door die warme ziel van de Russen en de grote literatuur, sinds hij op zijn veertiende voor het eerst een boek uit de bieb plukte, en het Toergenjev bleek. Hij trouwde later de exotische Julia en stapte daarmee definitief uit het kleine wereldje van hun familiehotel waar hij zonder boeken, en zonder vakanties opgroeide.

Overigens is die Russische bureaucratie geen grap. Hij praat vrij gemakkelijk over de spionage heen die hij zelf ervaren heeft. Zijn telefoon wordt afgeluisterd, hij wordt af en toe bedreigd, maar ach dat moet je met een korreltje zout nemen, vindt hij. In Rusland is er anti-homobeleid, maar de gay bars zitten vol. En hij kan nog steeds schrijven wat hij wil voor De Telegraaf.

Nog zo’n misverstand: dat de Rus zich altijd afkeert van het westen. Die hunkerde er juist naar, toont hij met een stukje uit punkmusical 'Leto' (Zomer) over de jaren tachtig, die nu daar overal draait. Russen die een liedje van Iggy Pop zingen - geinig. De muziek, de nylon kousen, mensen wilden die ook, en nog steeds.

Russen vergeten niet

Zelf ontplooide hij allerlei handeltjes in zijn jaren als reisleider in de Sovjet-Unie, want er was niets, nog geen zeep of chocola. Ondertussen zag hij de Sovjet-Unie langzaam uiteenvallen tot het definitieve einde in 1991. De Navo is daarna veel te snel uitgebreid naar het oosten, denkt hij. Hij verklaart er de recente gebeurtenissen in de Krim en Oost-Oekraïne mee, ook de tragedie met de MH17, waarover hij de roman 'Poubelle' schreef. De Russen waren zwak en Europa en Amerika maakten er gebruik van. “Dan kun je een Russische tegenreactie verwachten.”

Zijn Zo­mer­gas­ten­avond was een hele mond vol en Janine Abbring had er een taak aan om de focus te bewaren

Ter verklaring, maar niet rechtvaardiging, haalt hij aan hoe de geschiedenis ook Poetin zelf beïnvloedt. “Hij is eigenlijk een literair figuur”, zegt Waterdrinker. “Zijn psyche bepaalt heel erg zijn beleid.” Zo is Poetins broer overleden bij het Duitse beleg van Leningrad (Sint-Petersburg) in de Tweede Wereldoorlog. Na negenhonderd dagen omsingeling was een derde van de inwoners dood: een miljoen mensen. “En vandaag spreekt hij met Merkel”, zegt Waterdrinker. “In het westen vergeten we het verleden snel, maar de Russen doen dat niet.” 


Hij liet huiveringwekkende beelden zien uit de documentaire ‘Blokada’, eerst van Duitse krijgsgevangenen die door nota bene de Tsjaikovskistraat lopen, daarna van mensen die met een slee dode familieleden wegslepen.

© VPRO


Poetin kan historische sentimenten mobiliseren bij zijn bevolking. Zelfs de heimwee naar de Sovjet-tijd neemt toe, laat de documentaire ‘De rode ziel’ van Jessica Gorter goed zien. “Rusland is een tijdmachine, alle eeuwen staan naast elkaar”, zegt Waterdrinker. Moskou is het enige Manhattan van Europa, 'maar buiten de stad duik je zo de negentiende eeuw in'.

Zijn Zomergastenavond was een hele mond vol en Janine Abbring had er een taak aan om de focus te bewaren. Met minder woorden in de breedte, had Waterdrinker misschien meer de diepte kunnen ingaan, over Poetin bijvoorbeeld. Zijn keuzefilm ‘The Grand Budapest Hotel’ over het kosmopolitische Midden-Europa tussen de twee wereldoorlogen in kwam wat uit de lucht vallen. Maar zijn bedoeling was duidelijk: kleur geven aan ons zwart-wit-beeld van Rusland.

Dit is de vierde recensie van 'Zomergasten' dit seizoen. Eerder verschenen:

Romana Vrede lijkt in Zomergasten het omdenken uitgevonden te hebben

Ik zal jou hebben, leek Vrede te denken. Ze liet zich niet alleen maar uitlepelen door Abbring, maar eiste dat de interviewster ook haar gedachten en emoties zou laten zien.

Kruitvat Van Gaal zorgt voor suspense in Zomergasten, maar niet voor explosiegevaar

De eerste drie kwartier was interviewster Janine Abbring timide. Om niet te zeggen nerveus. Zou ze bang zijn geweest per ongeluk een lontje aan te steken? 

Weer geen sterke 'Zomergasten', en dat lag niet aan Marleen Stikker

‘Zomergasten’ met internetpionier Marleen Stikker (55) was als een plak roggebrood waar pas na de helft een klontje roomboter op kwam, en op de laatste hap pas een plakje (biologisch) spek. 

Lees ook:

In het Rusland van Poetin willen ze wel veel niet weten


Maaike Bos schreef eerder over 'Rode Ziel', die Waterdrinker liet zien: 'Ik hoopte op wat realisme in de documentaire ‘De rode ziel’ (EO) van Jessica Gorter. Nou, dat realisme ziet er zo uit. Is het 18 december, staan die Russen de verjaardag van Stalin te vieren. Een paar oude Russische vrouwen vertellen: Stalin betekent alles voor ons.'

Deel dit artikel

Hij ontmoette genoeg mensen van de CIA en de Mossad om te weten dat alle partijen het geopolitieke spelletje spelen

Zijn Zo­mer­gas­ten­avond was een hele mond vol en Janine Abbring had er een taak aan om de focus te bewaren