Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Over de herkomst van verguizen is het laatste woord nog niet gezegd

Cultuur

Ton den Boon

© anp
Taal

Een lezer mailt geïntrigeerd te zijn geraakt door het werkwoord verguizen en wil graag weten waar dat vandaan komt. Het is in elk geval een heel oud woord. In het Middelnederlands werd vergusen al gebruikt in de betekenis 'iemand te schande maken'.

Van Dale herleidt verguizen (met verachting over iemand spreken) tot het Middelnederlandse woord guyse, dat zoiets betekent als 'een (raar) gezicht dat je tegen iemand trekt'. De Etymologiebank gaat verder terug in de tijd en betoogt dat er wellicht een verband is met een voor-Germaans werkwoord dat letterlijk stromen betekent en waarop mogelijk ons woord gutsen terug te voeren is, maar dat tevens aan de basis ligt van het Deense en Noorse gyse, dat 'doen huiveren' betekent.

Lees verder na de advertentie

Over de precieze herkomst van verguizen zal het laatste woord nog wel niet zijn gezegd. Interessant aan dit werkwoord is dat het tegenwoordig voornamelijk in de vorm van het verleden deelwoord (verguisd) wordt aangetroffen, vaak in min of meer vaste combinaties als 'geroemd en verguisd' of 'verguisd en geprezen worden'. Soms gaat het dan mis met de spelling. Zo schreef een regionale krant een paar jaar geleden dat 'het taalgebruik van politicus Geert Wilders wordt geprezen en vergruisd'.

Waarom de infinitief minder vaak wordt aangetroffen, is onduidelijk, maar het lijkt erop dat hedendaagse taalgebruikers verguizen enigszins archaïsch vinden. Bovendien zijn er heel wat moderne alternatieven beschikbaar, die dezelfde of ongeveer dezelfde betekenis uitdrukken, zoals afkammen, afkraken, neersabelen en omlaaghalen. 

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, worden in deze taalrubriek voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen in ons dossier op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Deel dit artikel