Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oudere danseressen terug op het podium, met meer bagage

Cultuur

Sander Hiskemuller

De repetities van Danstheater Aya in Amsterdam. © Joris Van Gennip
Reportage

Waar zijn ze toch in het theater, de actrices en danseressen van 55+? In 'Lust for Life' zet danstheater Aya ze terug in de spotlights in een voorstelling over de kracht van ouder worden.

Theatermaakster Wies Bloemen (61) vond het idioot dat je tegenwoordig alleen nog maar dunne jonge meiden ziet op de tv, de bühne en in de film. "Prachtige oudere vrouwen hebben toch ook heel wat te vertellen?" Ze deed een oproep: vrouwelijke performers van 55+ gezocht voor een voorstelling over 'de kracht en levenslust van ouder wordende vrouwen'. Ze verwachtte een handjevol reacties en kreeg er meer dan tachtig. "Dat geeft aan dat veel oudere vrouwelijke danseressen en actrices staan te popelen om (weer) iets met hun vak te doen."

Lees verder na de advertentie
Bekende gezichten, al moet het geheugen soms even ver reiken.

Nu staan er tien uit audities geselecteerde actrices en danseressen van boven de 55 jaar in de repetitiestudio van danstheater Aya in Amsterdam Sloterdijk. Bekende gezichten, al moet het geheugen soms even ver reiken. Een jaar of wat geleden waren de meesten van hen nog geregeld in de Nederlandse theaters te zien, sommige nog steeds, maar de teneur bij allen is: waar zijn onze spotlights gebleven? Die (her)vinden ze nu in de bewegingstheatervoorstelling 'Lust for Life'.

Wies Bloemen - roodbruine paardenstaart met strengen grijs - wordt niet blij van de scène die zojuist is gerepeteerd. Op een zonnig après-skinummertje dansen de vrouwen op hun allerlulligst: nét uit de maat, of ze verstappen zich. "Het is niet pijnlijk genoeg," reageert Bloemen. "Het moet lijken of je je dat dansje deepdown nog herinnert, maar niet meer weet hoe je het precies moet doen." Hup, nog een keer. De vrouwen gooien zich in de strijd, arm fladdert voor, been dwarrelt achter. Pijnlijk om te zien inderdaad. Stúkken beter, vindt Bloemen.

Tekst loopt door onder foto

© Joris Van Gennip

Deze scène is voortgekomen uit improvisaties, gebaseerd op persoonlijke ervaringen, zoals alle scènes in de voorstelling uit het leven zijn gegrepen. Centraal staat: waar zijn de vrouwen tegenaan gelopen, tijdens hun carrière, en ook in hun privéleven?

Fysiek gaat het wat minder, toch zijn het vooral de sociale beperkingen die ervoor hebben gezorgd dat deze oudere actrices en danseressen in veel gevallen afscheid hebben genomen van het theater.

Ida Stamhuis (61) begon haar danscarrière in 1979 en ging uiteindelijk mensen coachen middels lichaamswerk. "Hier kom ik erachter dat mijn 'lichaamsgeheugen' in slaap was gesukkeld, waar ben ik, wat doe ik op de volgende tel? Dat begint tijdens de repetities weer wakker te worden: hé, het zit nog in mijn lijf! Ik ben er nog."

Fysiek gaat het wat minder, toch zijn het vooral de sociale beperkingen die ervoor hebben gezorgd dat deze oudere actrices en danseressen in veel gevallen afscheid hebben genomen van het theater.

Danseres Mia Spil (57) danste vroeger onder andere bij dansgroep Raz en stopte op haar 41ste: "Toen ik kinderen kreeg, hebben mijn ouders opgepast, zodat ik op tournee kon. Maar mijn moeder overleed, en ik wilde mijn kinderen niet aan iemand anders overgeven. Ik ben gaan lesgeven aan de dansacademie; vanwege de financiële zekerheid, ook om toch nog in contact met het vak te blijven. Om nu weer te mogen doen wat ik het allerliefst doe, op de planken staan, is ronduit zalig." Bloemen: "En het is nou eenmaal zo dat in onze westerse wereld de zorg meestal bij de moeder ligt."

Farida Nabibaks (52) wilde weer voluit het theater in toen haar kinderen groter werden. "En dan merk je dat je niet meer zichtbaar bent. Alles wat ik had opgebouwd bleek niets meer waard te zijn. Er is geen herintredingstraject in de theaterwereld en subsidies worden verstrekt op criteria als jong en vernieuwend. Na jaren van alleen maar afwijzingen hield ik het voor gezien."

Tekst loopt door onder foto

© Joris Van Gennip

Geld, of beter gezegd het gebrek eraan, is voor veel theatervrouwen ook een bepalende factor geweest om het theater vaarwel te zeggen. Danseres Carolien Dokter (60): "In het theater verdien je nou eenmaal weinig. Gevestigde gezelschappen, waar je een vast inkomen krijgt, zijn op één hand te tellen. Het is voor jonkies al moeilijk om daar binnen te komen." Als je in het theater werkt, ben je dus in de meeste gevallen zzp'er. "Wanneer je jong bent, neem je er met gemak twee baantjes bij om je inkomen aan te vullen," zegt Dokter. "Naarmate je ouder wordt, krijg je meer verantwoordelijkheden. De huur moet betaald, de kinderen gaan op sportclubjes. Dan is het lastig de eindjes aan elkaar te knopen."

Na de crisis van 2008 zijn de theateractiviteiten buiten het theater ook nog eens drastisch verminderd. Theater- of dansles geven aan hogescholen of in buurtcentra, of als acteur meewerken aan bedrijfstrainingen; dat 'bijverdienmodel' is grotendeels weggevallen. "Voor ieder van ons geldt dat we liefst waren doorgegaan met dansen en theater maken," zegt Ida Stamhuis. Mia Spil: "De bevolking vergrijst, terwijl de maatschappij verjongt. Men zit simpelweg niet op je te wachten. Dat is hard om je te realiseren." Wies Bloemen: "Hetzelfde geldt voor het bedrijfsleven: dertig gaat burned-out, 55+ komt niet meer aan de bak. Het is volledig uit balans." Carolien Dokter: "Wie wil er nou nog naar oude wijven kijken?"

Ongelooflijk jammer, vindt Bloemen. Want de levenservaring verdiept hun dansen en acteren enorm. "Ik raak ontroerd als ik zie wat ze aan bagage, meebrengen op de toneelvloer." Deze vrouwen durven zich over te geven, er vol voor te gaan. Farida Nabibaks: "Ik doe dingen die ik dertig jaar geleden niet voor mogelijk had gehouden."

Tekst loopt door onder foto

© Joris Van Gennip

Het verbeelden van verlies, bijvoorbeeld. Bloemen: "Iedereen is door het leven getekend. Om dat tastbaar te maken hebben we een mindmap gemaakt met de zes belangrijkste breekpunten in een vrouwenleven. De opdracht was: zoek uit welk punt het hardst tot je spreekt. Dat is omgezet in tekst en beweging. Het klinkt abstract, maar deze vrouwen zijn zo professioneel, die kunnen dat gewoon."

Bloemen denkt dat het voor de toeschouwer troostrijk kan zijn om de vrouwen te zien zoals ze zijn: "Je ziet ze vechten, mooi zijn, lelijk zijn, je ziet dat hun leven stróómt, en dat is van een heel andere schoonheid dan bij jonge blommen. Misschien treedt er wel een soort besef op: 'óóóh, dus als je ouder bent, dan hoef je niet achter de geraniums te gaan zitten breien'."

Dat klinkt wel een beetje als een cliché. Zo denkt men toch allang niet meer? Wies Bloemen: "Hoeveel oudere vrouwelijke rolmodellen ken je nou eigenlijk helemaal? Het is belangrijk dat we laten zien dat we er zijn." Carolien Dokter: "We zijn potig aanwezig, kijk ons dan!"

Lust for Life van Danstheater Aya. Vanaf 21/12 Dansmakers (première 22/12). www.aya.nl

Deel dit artikel

Bekende gezichten, al moet het geheugen soms even ver reiken.

Fysiek gaat het wat minder, toch zijn het vooral de sociale beperkingen die ervoor hebben gezorgd dat deze oudere actrices en danseressen in veel gevallen afscheid hebben genomen van het theater.