Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oud-verzetsman hielp Al Capone bij zijn vlucht

Cultuur

HUIB GOUDRIAAN

Review

Een gruwelijke en smerige affaire. Niet alleen door de wijze waarop Dries Riphagen, alias 'Al Capone' voor de Amsterdamse penose van de jaren dertig, ongeveer honderd vooral Joodse mensen de dood injoeg. Maar ook omdat deze oorlogsmisdadiger ongestraft op 63-jarige leeftijd in 1973 in Zwitserland kon overlijden.

Dries Riphagen, die ook een rol speelde bij het verraad van de verzetsgroep van Gerrit Jan van der Veen aan de Duitsers, komt niet voor in het werk van dr L. de Jong. De Parool-journalisten Bart Middelburg en René ter Steege vullen daarom met hun boek over de collaborateur en jodenhater een hiaat in de geschiedschrijving.

Klemmend is vooral de vraag hoe Dries Riphagen de rechter kon ontlopen. De auteurs beschuldigen het Bureau Nationale Veiligheid, voorloper van de BVD, ervan hem in 1946 via Spanje naar Argentinië te hebben laten ontsnappen. Riphagen kreeg hiervoor alle kansen omdat hij in 'huisarrest' mocht verblijven bij BNV-rechercheur Frits Kerkhoven. De chef opsporing van de BNV, Wim Sanders, had hiermee ingestemd. De oorlogsmisdadiger die direct na de bevrijding zèlf zo'n 'akkoord' aanbood, hoefde niet naar de gevangenis in ruil voor het geven van informatie over foute Nederlanders.

Waarom stelde Sanders “in elk geval Riphagen in de gelegenheid te ontsnappen?” In 1946 woedde er binnen BNV een strijd om de macht tussen de oud-verzetsman Sanders en de oud-hoofdcommissaris van de Rotterdamse politie mr L. Einthoven. De nieuwe inlichtingenchef Sanders zou hebben gevreesd dat Einthoven wel eens te veel zou kunnen horen van Riphagen over het geritsel, meestal in ruil voor informatie, met foute penosevriendjes. En daarom bevorderde Sanders herhaaldelijk dat de oorlogsmisdadiger niet werd ingesloten en bewerkstelligde hij ten slotte diens vlucht, zo menen de auteurs.

Vorig jaar hebben twee andere onderzoekers, Gerard Aalders en Coen Hilbrink, in hun boek 'De Affaire Sanders' deze bevindingen aan de kaak gesteld. Zij schrijven: “Er is geen enkele serieuze aanwijzing dat Sanders de hand heeft gehad in de ontsnapping van de Amsterdamse Al Capone”. Wel geven ze toe dat Sanders een beoordelingsfout maakte door Riphagen bij een rechercheur te laten logeren.

Middelburg en Ter Steege vegen in het stevig uitgevallen nawoord de vloer aan met het positieve oordeel over Wim Sanders van Aalders en Hilbrink. Hierbij wordt een inmiddels overleden getuige ten tonele gevoerd, die vertelt dat Sanders zelf actief betrokken was bij het in een lijkwagen over de grens smokkelen van Riphagen. Maar wat de vermeende rol van Sanders bij de ontsnapping betreft, moet de lezer het doen met analyses, met hypothesen. 'Harde stukken' zijn er niet. Het verhaal over de Amsterdamse Al Capone, de souteneur die voor de Duitse SD ging werken en in 1973 ongestraft in het ziekbed stierf, is er niet minder intrigerend door.

Deel dit artikel