Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Optische illusies misleiden het oog

Home

Henny de Lange

Platenhoes van David Bowie's 'Space Oddity', met op de achtergrond werk van Victor Vasarely. © TR BEELD
Recensie

Optical art was een hit in de jaren zestig. Van asbak tot jurk en platenhoes, overal doken de vibrerende motieven op. Ze zijn nu te zien in Stedelijk Museum Schiedam. Een duizelingwekkende ervaring.

Woedend was de Britse kunstenaar Bridget Riley (1931) toen ze in de etalages van New York jurken zag hangen met motieven die waren ontleend aan haar schilderijen. Het was 1965 en ze was op weg naar het MoMa (Museum of Modern Art), dat een tentoonstelling wijdde aan haar werk en dat van andere op-art-kunstenaars. Het was het eerste grote overzicht van deze stroming, waarin het draait om optische illusies. Nog voor de opening waren de motieven en kleurvlakken die tijdens het bekijken van haar schilderijen lijken te gaan bewegen, opgepikt door mode-ontwerpers. Riley vond dat haar kunst was gedegrageerd tot een decoratief patroon.

Lees verder na de advertentie
Van asbakken tot de cover van de Vogue, overal doken de vibrerende motieven op

Hit

Door de tentoonstelling in het MoMa werd op-art - een afkorting van optical art - niet alleen als kunststroming op de kaart gezet. Ook buiten de kunstwereld groeide deze kunst uit tot dé hit van de jaren zestig. Van asbak tot advertentie, jurken, televisie-decor en cover van de Vogue, overal doken de vibrerende motieven op. Zanger David Bowie koos werk van op-art-kunstenaar Victor Vasarely als achtergrond voor zijn lp-hoes van 'Space Oddity'. Vasarely zou later ook het logo van Renault creëren.

Victor Vasarely, 'Vega-Pâl' © TR BEELD

Zo enthousiast als 'de straat' was over deze toegankelijke kunststroming, zo gereserveerd waren de reacties van kunstcritici van naam. Is dit wel serieuze kunst als het zo massaal wordt gekopieerd?

Nu kun je je alleen maar verbazen over deze neerbuigende opstelling, als je het werk ziet van de op- art-pioniers in Stedelijk Museum Schiedam. Dat toont voor het eerst in vijftig jaar in Nederland een uitgebreid overzicht van de bloeiperiode (1950-1970) van op-art en kinetische kunst. Een groot aantal van de kunstenaars die destijds meededen aan de spraakmakende expositie in het MoMa, is nu ook vertegenwoordigd in Schiedam.

De tentoonstelling opent met een verhelderende tijdlijn, die leert dat op-art niet pas in de jaren vijftig is 'uitgevonden'. Al veel eerder experimenteerden kunstenaars, onder wie Cézanne en Seurat, met optische illusies.

Je kunt er behoorlijk duizelig van worden

Psychedelische prints

Norman Wilkinson beschilderde tijdens de Eerste Wereldoorlog schepen van de geallieerden met psychedelische prints en grillige lijnen. Met deze 'razzle dazzle'-patronen werd het perspectief verstoord. De vijand zag het schip wel, maar het was onduidelijk in welke richting het voer en hoe ver verwijderd het was. Raak schieten werd zo bemoeilijkt.

Dat de stroming zo populair werd in de jaren zestig kwam ook doordat kunstenaars van onder meer Zero en de Nul-beweging naar nieuwe vormen zochten om het publiek actiever te betrekken bij kunst en ook letterlijk in beweging te brengen. Naast optische kunst die het oog misleidt en lijkt te bewegen, maakten ze ook kinetische werken die letterlijk bewegen, door toeschouwers in beweging mochten worden gebracht of waar ze doorheen konden lopen.

De meeste op-art-kun­ste­naars waren gefascineerd door de psychologie van de waarneming

Die zijn ook te zien in Schiedam, alleen is aanraken nu niet meer toegestaan. De meeste op-art-kunstenaars waren gefascineerd door de psychologie van de waarneming. Ze vroegen zich af hoe ze het oog konden misleiden door lijnen te laten 'dansen', platte doeken 'op te bollen' en iets te laten 'draaien' wat eigenlijk stilstaat.

Je kunt er ook behoorlijk duizelig van worden, als je al te lang naar de trillende, dansende en draaiende werken kijkt van Riley, Vasarely, Davide Boriani en Jesús Soto. Niet voor niets heeft het museum een waarschuwingsbordje opgehangen bij het 'labyrinth' van Francois Morellet. Vloer, wanden en plafond zijn bezaaid met duizenden rode en blauwe blokjes, waardoor het oriëntatievermogen zwaar op de proef wordt gesteld. Het patroon ontleende Morellet aan het telefoonboek van Parijs. Hij liet zijn vrouw en zoon eindeloos telefoonnummers voorlezen. Bij elk even nummer kleurde hij het vakje rood, bij oneven blauw.

Richard Joseph Anuszkiewicz, 'Sunglow' © TR BEELD

Een duizelingwekkende ervaring is deze tentoonstelling, waar niet alleen voor kunstkenners maar ook voor onervaren kunstkijkers veel valt te genieten. De tentoonstelling was eerder te zien in het Louisiana Museum in Denemarken en trok daar 230.000 bezoekers. Daarmee behoort het tot de twintig best bezochte tentoonstellingen.

★★★★☆

Eye Attack, op-art en kinetische kunst 

Tot en met 18 juni in Stedelijk Museum Schiedam.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Van asbakken tot de cover van de Vogue, overal doken de vibrerende motieven op

Je kunt er behoorlijk duizelig van worden

De meeste op-art-kun­ste­naars waren gefascineerd door de psychologie van de waarneming