Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op zoek naar rust? Neem in Rome de bus naar Sabaudia

Cultuur

Elias van der Plicht

© GettyImages
Reizen

Moe van het geslenter achter de drommen toeristen in Rome? Vlucht de stad uit: 70 kilometer zuidelijk ligt een kustplaatsje waar het heerlijk bijkomen is.

Roma Laurentina. Voor de meeste toeristen in de Eeuwige Stad is die naam niet veel meer dan de laatste stop van metrolijn B. Bij dat eindpunt kom je echter nooit, want wat heb je in zo’n buitenwijk te zoeken? Maar Laurentina is ook de poort naar wat rust. Ga het metrostation uit, loop naar het busplatform en stap in de bus naar Sabaudia.

Lees verder na de advertentie

Toegegeven, het is soms geduld hebben. Geen beter recept om het Nederlandse openbaar vervoer te leren waarderen dan een dagje met de Italiaanse pendant. Zoals de treinen er gerust een half uur of meer vertraging kunnen hebben, zo laat onze chauffeur vandaag op zich wachten. Piano piano. Maar als de bussen rijden, dan rijden ze ook: vol gas over de snelweg, op de linkerrijbaan alles en iedereen inhalend, rijden we zuidwaarts richting Agro Pontina, de Pontijnse vlakte.

De Pontijnse vlakte was bedoeld als een fascistisch utopia waar alleen de beste Italianen een woning of boerderij konden krijgen

De Pontijnse vlakte is een gebied zo groot als de provincie Flevoland en ligt ingeklemd tussen de Lepijnse en Albaanse Bergen, en de Tyrrheense Zee. Vroeger stond het gebied bekend als de paludi pontine, de Pontijnse moerassen, want eeuwenlang liet het smeltwater uit de bergen in het voorjaar de vlakte in een zompige woestenij veranderen, een waar paradijs voor de malariamug.

Vagabondi

‘Laat de Pontijnse moerassen worden drooggelegd en gekoloniseerd, zodat het land nabij Rome zal worden hersteld voor Italië’, schreef Plinius Maior in 77 na Christus. Eerder had Julius Caesar al een plan gemaakt om de regio te ontginnen, maar in de praktijk lukte het hem slechts om het traject begaanbaar te houden van de beroemde Via Appia die door het gebied liep.

In de twee millennia na Caesar werd nog vele malen de strijd aangegaan met de moerassen, maar telkens moest de mens het afleggen tegen de omstandigheden. Op wat schaapherders en landlopers na bleef de Pontijnse vlakte onbewoond. Vagabondi noemden de Italianen ze. Tot de jaren 30 van de vorige eeuw. Waar zijn voorgangers hadden gefaald, wilde de fascistische dictator Benito Mussolini slagen. In iets meer dan een decennium veranderde de vlakte compleet van aanzicht. De moerassen maakten plaats voor een akkerbouwgebied met een stuk of wat woonplaatsen, waaronder Sabaudia.

Uitzicht op Sabaudia vanaf Monte Circeo. © Getty Images

Na een dollemansrit van anderhalf uur worden we midden in Sabaudia afgezet. Een groepje Italiaanse Afrikanen reist door naar Napels. De grote vuilniszakken die ze bij zich hebben, zitten vol met telefoonhoesjes en nepmerkkleding, bedoeld voor toeristen. Maar hier in Sabaudia zijn geen toeristen. Nou ja, geen buitenlandse. Romeinse badgasten komen er ’s zomers graag ontspannen. Wat frisse lucht kunnen we wel gebruiken, en dus lopen we de anderhalve kilometer naar zee. Op het centrale plein staat - heel klassiek - een groepje oude mannen met elkaar te discussiëren.

Liefhebbers van rationele architectuur zijn hier op hun plek, want onderweg passeren we het ene na het andere gebouw dat is opgetrokken in de typisch rationele stijl die in Italië veel werd toegepast tussen 1920 en 1940: strakke lijnen, geometrie, arcades, orde, licht en ruimte. Volgens de fascistische mythe werd Sabaudia in minder dan een jaar gebouwd. In werkelijkheid waren grote delen van de plaats nog niet klaar toen in april 1934 de opening werd gevierd, maar nog steeds is te zien dat hier sprake was van één gedachte, één ontwerp. Sabaudia is ruim opgezet, er is vrijwel geen hoogbouw, en aan de mooie parken en perkjes te zien, wordt er niet bezuinigd op de gemeentelijke plantsoenendienst.

Zwart erfgoed

De Pontijnse vlakte was bedoeld als een fascistisch utopia waar alleen de beste Italianen een woning of boerderij konden krijgen. Maar zoals dat gaat met utopieën kwam er weinig van terecht, al ontwikkelde de regio zich na de Tweede Wereldoorlog tot een van de vruchtbaarste landbouwgebieden van Italië.

Rome kan wachten, in de bus terug zitten vanavond wat passagiers minder

Hoewel de eerste oogsten behoorlijk tegenvielen, liet Mussolini zich er graag op voorstaan dat hij de natuur had overwonnen. Een metershoog mozaïek op de façade van de kerk van Sabaudia toont de dictator met een korenschoof onder de arm. Waar in een land als Duitsland alles wat ook maar enigszins refereerde aan de Führer is verwijderd, zijn op de Agro Pontina nog een groot aantal voorbeelden van de persoonsverheerlijking van de Duce te vinden. Hoe om te gaan met dit zwarte erfgoed? Misschien zouden verklarende informatieborden helpen, maar die zijn nergens te vinden.

Het postkantoor van Sabaudia. © Wikimedia

Mijmerend over de besmette ontstaansgeschiedenis van Sabaudia wandelen we op een lange brug richting twintig meter hoge duinen. Onder ons kabbelt het water van het Lago di Paola. Een westenwindje, kano’s, roei- en zeilboten op het lagunemeer, en dan is daar de zee. Rechts vliegt een stel kitesurfers door de lucht, links torent de Monte Circeo boven alles uit.

Vanaf die bult heb je een prachtig uitzicht over Nationaal Park Circeo, het laatste restje Agro Pontina dat door de fascisten ongemoeid werd gelaten en tegenwoordig een grote verscheidenheid aan flora en fauna herbergt. Huur een mountainbike of ga er hiken en je dag is af. In en om het park is de oudheid ook nooit ver weg. Tombes, thermen, een keizerlijke villa, het is maar een greep uit de opgravingen die te bezoeken zijn - en dat alles zonder de nadelen van het massatoerisme.

Maar wij staan nog steeds op het prachtige zandstrand. Dat park kan wachten, Rome kan wachten. We lopen een van de hotels binnen die tegen het duin liggen en boeken een kamer met zeezicht. In de bus terug naar Laurentina zitten vanavond wat passagiers minder.

Tussen Roma Laurentina en Sabaudia rijden dagelijks meerdere bussen. Gebruik de app van de regionale openbaarvervoersdienst Cotral voor actuele vertrektijden. De uit de streek afkomstige auteur Antonio Pennacchi schreef romans die zich afspelen op de Pontijnse vlakte. ‘Het Mussolinikanaal’ en ‘Broederstrijd’ zijn in 2011 en 2017 in het Nederlands verschenen bij de Bezige Bij. 

Meer informatie:
www.sabaudia.net 
www.prolocosabaudia.it 
www.parcocirceo.it

Reisreportages vanuit bijzondere bestemmingen, boeiende steden en verre streken, met reistips. U vindt ze op trouw.nl/reizen.

Deel dit artikel

De Pontijnse vlakte was bedoeld als een fascistisch utopia waar alleen de beste Italianen een woning of boerderij konden krijgen

Rome kan wachten, in de bus terug zitten vanavond wat passagiers minder