Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oorlogsroman waar je voor moet gaan zitten

Cultuur

Rob Schouten

© -
Recensie

Miquel Bulnes schrijft een volbloed oorlogsroman over de strijd tussen Moren, Saracenen en christenen. 

Miquel Bulnes
Reconquista
Prometheus; 704 blz. € 24,99
Oordeel: overweldigend, al mis je de ironie uit eerder werk

Lees verder na de advertentie

De roman ‘Reconquista’ van Miquel Bulnes (1976), Nederlands schrijver met Spaans bloed, lees je niet zomaar eventjes weg, je moet er echt voor gaan zitten. Dat spreekt niet alleen uit de lengte, 700 pagina's, maar ook uit de noten en aanwijzingen die Bulnes zijn verhaal meegeeft, stambomen van de betrokken (konings)families, een woordenlijst, een vertaling van Latijnse teksten, een lijst met personages (een stuk of 100), een lijst van historische gebeurtenissen, een kaart van het betrokken gebied.

‘Reconquista’, genoemd naar de vroeg-middeleeuwse herovering door het christendom van het dan grotendeels in Moorse handen gevallen Iberische schiereiland, speelt zich af aan het eind van de elfde eeuw, als de christenen onder leiding van koning Alfonso VI de Moren, of Saracenen, in het midden en zuiden proberen te verdrijven.

Een historische oorlogsroman dus, over een onderwerp dat associaties met onze eigen tijd oproept. Want hoe kun je zo’n roman lezen zonder te denken aan de strijd van het Westen tegen het IS-kalifaat, of zonder gedachten aan het anti-islamistische gedachtengoed in onze tijd? Toch heeft Bulnes geen moeite gedaan al te opzichtige parallellen te trekken, dat laat hij over aan de lezer. Dit is een volbloed historische roman en net als in zijn vorige boek ‘Het bloed in onze aderen’, over het Spaanse Pronunciamento, de staatsgreep die Franco aan de macht bracht, ook al zo'n pil en met een plaats op de shortlist van de Libris Literatuurprijs 2012 een kritisch succes, overrompelt hij de lezer met grootse scènes en kleurrijke taferelen.

Bulnes wil dat je de uit­put­tings­slag die een oorlog is, aan den lijve ondervindt

Complexe roman

‘Reconquista’ is een complexe roman waarin je als lezer al gauw dreigt te verdwalen, door het enorme aantal personages, hun complexe Spaanse dan wel Arabische namen, en de enorme hoeveelheid aan ontwikkelingen. Zeker de helft van het boek wordt in beslag genomen door beschrijvingen van vechtpartijen en veldslagen waar je eigenlijk nauwelijks wijs uit wordt maar die wel, in hun nietsontziende bruutheid, een krachtig beeld van de Middeleeuwen oproepen. Het is een beetje alsof je achterovergedrukt in een stoel een rauwe oorlogsfilm beleeft: “‘Nu!’ schreeuwt Carmelo. Hij laat zijn arm zakken en stormt weg, voor zijn manschappen uit. Zijn paard galoppeert over de lichamen van de gevallen voetsoldaten. De wind fluit langs zijn oren. De oneffenheden die hij voelt in het landschap - is dat de aarde of zijn het mensen? In zijn kielzog volgen de mozaraben en de huurlingen. Hij identificeert zijn doel: een kleine ruiter die een pezig donkerbruin paard berijdt en die over zijn maliënkolder een zwarte tuniek met een wit kruis draagt. De cavalerist is in gevecht met twee piekeniers. Hij probeert zijn paard een van de mannen te doen vertrappen.” (Mozaraben: christenen onder islamitisch bewind).

En dat honderden pagina's lang: Bulnes wil geloof ik dat je de uitputtingsslag die een oorlog is, aan den lijve ondervindt. Maar naast de slopende vechtscènes zijn er verhaallijnen die je op de been houden. De monnik Pius die een van de slachtoffers van deze Reconquista, de afgetakelde schoonheid Teresa een mysterieuze biecht afneemt. De neven Eloy en Carmelo die door een bizar toeval aan beide kanten van de strijdende partijen verzeild raken. En daartussen, om op adem te komen, scènes en taferelen in kloosters en harems. Waar je overigens niet echt tot rust komt, want in het klooster worden zieken en krankzinnigen verzorgd en wordt zo nu en dan iemand uit geloofsijver gemarteld, terwijl de koninklijke harem een ondoorzichtig broeinest van intriges is. Wat je aan deze roman overhoudt is het idee dat het aan beide kanten, christelijke en islamitische, een even grote bende was van sadisten, vromen, huichelaars en ambitieuzen.

Geen partij

Bulnes kiest geen partij. Zo beschrijft hij de islamitische ambities in termen die net zo goed christelijk hadden kunnen zijn: “Vandaag zal uitwijzen dat schoonheid en beschaving uiteindelijk altijd zullen zegevieren op het heidense en barbaarse.” Wie daar een boodschap voor onze tijd in wil zien krijgt genoeg voedsel om niet te kiezen.

Deze roman vol bloedbaden, bijgeloof, beeldenstorm, brandschattende troepen, liefde en haat, knok- en kuspartijen, hongersnood, armoede en immense rijkdom, zondige monniken, decadente prinsen, rondzwervende vaganten en wat dies meer zij is in zekere zin een genadeloos kunstwerk. De lezer die in het voortdurende krijgs- en liefdesgewoel de weg allang is kwijtgeraakt voelt zich intussen wel degelijk ondergedompeld in de Middeleeuwen op z’n ergst en hevigst, maar mist wel het dagelijkse leven en de trivialiteit, zoals de dichter W.H. Auden het beschreef in zijn beroemde gedicht Musée des Beaux Arts: “Ze vergisten zich nooit in het lijden, / De Oude Meesters: hoe goed kenden zij de / Plaats ervan bij de mens: hoe het zich voelen doet / Terwijl een ander eet of een raam openzet of domweg verder loopt.” In ‘Reconquista’ zet niemand het raam open of loopt domweg verder.

Ooit begon Miquel Bulnes als een satiricus die zijn eigen medische wereld (hij is arts) op de hak nam. Die tijd heeft hij met ‘Het bloed in onze aderen’ en ‘Reconquista’ definitief achter zich gelaten, lijkt het. Van cartoons zijn we in overvolle epen beland. Overweldigend, maar eerlijk gezegd mis ik die oude ironie wel.

Lees hier meer boekrecensies van Trouw. 

Deel dit artikel

Bulnes wil dat je de uit­put­tings­slag die een oorlog is, aan den lijve ondervindt