Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ook de buurvrouw van Astrid Holleeder verdient een levensverhaal

Cultuur

Joost van Velzen

© STUDIO VONQ

We heten niet allemaal Astrid Holleeder of Jan Wolkers, maar méér levens zijn interessant genoeg op opgetekend te worden.  De 'burgerbiografie' is een hit.

De levensverhalen van Jan Six, Astrid Holleeder, Gijp, Kieft, Jan Wolkers; ze zijn niet aan te slepen bij de boekhandel. Maar ook de behoefte om het eigen levensverhaal te láten vastleggen, is groot. Soms in een 'inspirerende omgeving', zoals de Portugese Algarve, maar ook de bezettingsgraad van de schoolbanken is hoog.

Lees verder na de advertentie

Sinds de Schrijversvakschool Amsterdam in 2013 met de cursus 'Verhalende non-fictie' begon, zitten de groepen steevast vol. Ook de Schrijversacademie in Leiden (15 locaties landelijk) ziet een sterke toename van het aantal studenten voor de opleiding 'familieverhalen en biografieën schrijven'. "Toen wij daar in 2013 mee begonnen, zaten er tien studenten in de groep. Tegenwoordig starten er zeker vier keer per jaar nieuwe klassen met de specialisatie, die daarmee dus ruim is verviervoudigd en nog steeds doorgroeit", vertelt een woordvoerder.

Er is een sterke behoefte om terug te blikken in een tijd dat we maar dóórgaan

Afstand nemen

Docent Tania Heimans weet wel hoe dat komt. Ze geeft les in levensverhalen schrijven bij de Schrijversacademie en merkt: "Er is een sterke behoefte om terug te blikken in een tijd dat we maar doorgaan en doorgaan. De wil om een levensverhaal te schrijven komt voort uit een soort tegenbeweging: even afstand nemen, overzicht krijgen, waar liggen mijn wortels? Hoe was het leven van mijn ouders? Het grotere verband willen zien. Dat geeft uiteindelijk ook inzicht in hun eigen leven."

Ginny Krijgsman kreeg les van Heimans. Zij reconstrueert de geschiedenis van haar familie in voormalig Nederlands-Indië om te laten zien hoe dit verleden nog altijd doorwerkt op de huidige generatie. "Eerst dacht ik: wat voegt mijn verhaal nou toe als ik het vergelijk met de verhalen van Adriaan van Dis en Alfred Birney?" vertelt Krijgsman. "De trauma's van mijn vader over die tijd, daar groeide ik mee op, die waren voor mij zo normaal, dat ik dacht dat ik geen verhaal had."

Maar hoe dat nou precies zat met die geschiedenis, dat bleef haar achtervolgen. "Dus besloot ik het te gaan uitzoeken, heel feitelijk. Al die losse eindjes moesten in een verhaal worden verweven. Het verhaal van mijn vader is immers niet alleen zijn en mijn verhaal, het speelt door bij nieuwe generaties. Daarom moet het worden doorgegeven. En het moet niet alleen kloppen, het moet ook leesbaar zijn. Daarom ben ik die cursus gaan volgen. Het moet uitgeefwaardig zijn, ik ga voor het hoogste."

Als biograaf krijg je een waaier aan informatie en de kunst is om niet alles te gebruiken

Voor mijzelf

Voor Bettie van Veen (68) hoeft dat niet. "Al is er geen hond die het leest, het moet worden opgeschreven. Er moet een product komen. De doelgroep: ikzelf en niemand anders."

Van Veen is met pensioen, heeft ook de tijd om eens goed in de geschiedenis van haar tuindersfamilie te duiken. Een bezigheid die bovendien past bij deze fase van haar leven: "Ik denk dat je je op een bepaalde leeftijd dingen begint af te vragen. 'O, dat is een Van Veen, dat kun je wel zien', zeiden de mensen in het dorp bijvoorbeeld weleens tegen mij of mijn broers. Maar wat betekent het om een Van Veen te zijn?"

Die vraag viel samen met het overlijden van haar broer. "Daar begint mijn verhaal ook mee, met mijn broer die in een ambulance wordt afgevoerd. Hij is onze vader als tuinder opgevolgd in 1970, toen vader stierf. Rooie Nol werd hij genoemd, mijn vader. Maar waarom ook alweer? Ik heb heel wat mensen gesproken die misschien iets over mijn familie konden weten. Je krijgt een waaier aan informatie en de kunst is om niet alles te gebruiken. Dat leer je ook op de schrijversacademie."

Als ik zou schrijven om iets te verwerken, dan zou het niet best zijn

Ginny Krijgsman

Het spitten, het onderzoeken, het spreken van mensen; het heeft Van Veen ook inzicht gegeven in de identiteit van haar familie. "Hardwerkende mensen, gelovig, een sterk rechtvaardigheidsgevoel, loyaal, maar ons gezin was ook naïef. Uiteindelijk moet het zo worden dat als je het boek dichtslaat, dat je dan weet: Aha, dus dat waren de Van Venen."

Zowel Krijgsman als Van Veen zien het schrijven van het familieverhaal niet als een vorm van verwerking of therapie: "Nee, zeg. Schrijven wilde ik altijd al, al vanaf mijn dertiende", zegt Krijgsman. "Ik wilde schrijfster worden of archeologe. Als ik het zou doen om iets te verwerken, dan zou het niet best zijn."

Docente Heimans komt weleens studenten tegen die willen afrekenen met hun jeugd. Zo kwam er een keer een vrouw naar de academie die haar nare kindertijd van zich af wilde schrijven. "Dat leek me belastend voor de groep, maar ook voor haarzelf. Zou u niet beginnen met in het verleden van uw moeder te duiken, adviseerde ik haar toen. Dat deed ze en het heeft haar geleerd waarom haar moeder de vrouw is geworden die ze nu is. Het kan best helend werken, maar ik benadruk altijd dat het ambacht schrijven voorop staat."

Tegenwoordig is alles mogelijk, je moet het verhaal van je leven zelf schrijven

Detective

Vaak zijn autobiografen gepensioneerd, maar ook een jonger publiek werpt zich op als detective in het familiearchief, als verzamelaar van levensechte verhalen. Cultuurfilosoof Hans Kennepohl verklaart de trend uit het feit dat niets in ons leven meer vanzelfsprekend is, waardoor we een 'narratieve identiteit' hebben gekregen. "Vroeger werd je geboren in een klasse, je vader had een beroep en dat ging jij ook doen. Tegenwoordig is alles mogelijk, zogenaamd dan. Je moet het verhaal van je leven zelf schrijven."

Kennepohl is de auteur van 'We zijn nog nooit zo romantisch geweest' (uitgeverij Lemniscaat), waarin hij beschrijft dat de samenleving op het moment nadrukkelijk in een periode van romantiek verkeert. Dat uit zich in een grote behoefte aan authenticiteit en oorspronkelijkheid. Kamperen in de natuur of ambachtelijke producten kopen.

Een levensverhaal willen schrijven is ook romantisch, stelt Kennepohl: "De romantische mens is nu eenmaal per definitie geïnteresseerd in de ontwikkeling van het individu. Ik denk dat het opschrijven van je levensverhaal je identiteit versterkt. Het is iets ritualistisch. Iets nalaten, nu God niet meer bestaat."

Hans van Eck is luisteraar en schrijver tegelijk en noemt zichzelf 'por­tret­schrij­ver'

Hans van Eck is 'portretschrijver' hij tekent de verhalen van anderen op: "Je hebt aan mij een slechte als je naast me zit op een verjaardag, want ik blijf doorvragen. Het leven van de ander interesseert mij nu eenmaal. Gelukkig merk ik dat mensen het ook fijn vinden om hun verhaal aan mij te vertellen."

"Ik ben luisteraar en schrijver tegelijk en noem mezelf portretschrijver. Ik schrijf vaak in opdracht van mensen die zelf zelf niet kunnen of willen schrijven maar toch hun levensverhaal toch graag aan hun familie willen nalaten."

"Er zijn verschillende manieren om een levensverhaal te maken. Als het goed is ligt het eindresultaat in de lijn van wie diegene is. Als iemand zich bij mij meldt met het verzoek om het verhaal van zijn leven op te tekenen interview ik hem of haar een keer of drie, vier, soms vaker. Ik zoek dan naar de rode draad: waar liggen de highlights in iemands leven? Tot ik genoeg informatie bij elkaar gesprokkeld heb om te kunnen beginnen. Al benader ik meestal zelf mensen. Of ik krijg een tip. 'Joh, je moet eens met Arie praten, die heeft pas een mooi verhaal', zeggen ze me dan."

"Voor sommigen is het ook wel een vorm van verwerking. Dat merk ik wel als ik doorvraag. Ik denk dat een gebeurtenis verwerken bijna hand in hand gaat bij het optekenen van het verhaal."

Altijd op zoek naar de rode draad: waar liggen de highlights in iemands leven?

"Ik heb geleerd dat je bij levensverhalen best elementen van fictie kunt gebruiken. Je maakt het dan heel toegankelijk. Een huwelijksdag, daar is zoveel over bekend. Wat voor weer het was, hoe een huis eruit zag, je kunt zo'n scène zo reproduceren en mooi opschrijven zoals het ongeveer geweest moet zijn. Zolang het de werkelijkheid maar raakt. Ik ben dus enerzijds een soort secretaris en anderzijds moet ik me kunnen inleven in een karakter."

Ook veel voetballers krijgen de laatste tijd een biografie. Maar niet ieder uit de hand gelopen leven levert een goed boek op.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Er is een sterke behoefte om terug te blikken in een tijd dat we maar dóórgaan

Als biograaf krijg je een waaier aan informatie en de kunst is om niet alles te gebruiken

Als ik zou schrijven om iets te verwerken, dan zou het niet best zijn

Ginny Krijgsman

Tegenwoordig is alles mogelijk, je moet het verhaal van je leven zelf schrijven

Hans van Eck is luisteraar en schrijver tegelijk en noemt zichzelf 'por­tret­schrij­ver'

Altijd op zoek naar de rode draad: waar liggen de highlights in iemands leven?