Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onvoorstelbaar hoeveel muzikale trucjes en inside jokes Haydn in zijn partituren stopte

Cultuur

Peter van der Lint

Buste van Joseph Haydn © AFP
Klassiek&zo

De Haydns zijn op. Alle 104 symfonieën zijn in 104 weken langsgekomen in de nu afgelopen 24 maanden. Beetje cryptisch? Luister!

Ruim twee jaar geleden begon ik op verzoek van de hoofdredactie van deze krant aan een periode op de onvolprezen eindredactie hier. Dat was best even schrikken, want kon ik dat wel, eindredacteur zijn, redigeren? En hoe moest het dan met de muziekportefeuille? Maar bijna niemand die hier lang in dienst is, ontkomt aan deze exercitie. Gelukkig was er redelijke coulance. Zo wilde de hoofdredactie dat ik deze wekelijkse column zou blijven schrijven, en met een beetje onderhandelen kwamen we uit op ongeveer anderhalve dag die ik werktijd aan muziek mocht besteden en drie dagen (of avonden) eindredactie.

Lees verder na de advertentie

Die anderhalve dag muziek groeide natuurlijk al snel uit tot het dubbele, en soms nog meer, omdat het bloed nou eenmaal kruipt waar het niet gaan kan. Om in die best wel drukke periode een muzikaal anker te hebben, koos ik ervoor om elke week van die twee jaar een symfonie van Haydn te beluisteren. 

Twee jaar staat gelijk aan honderdvier weken, en in ruim veertig jaar tijd componeerde Haydn maar liefst honderdvier symfonieën. Te mooi om waar te zijn, en een fantastisch gegeven om me aan vast te houden. Zoals er liefhebbers zijn die elke zondag van het jaar beginnen met de juiste cantate van Bach, luisterde ik meestal op zaterdagochtend naar een symfonie van Haydn.

Zijn symfonieën zijn zó volmaakt dat je je haast niet kunt voorstellen dat hij zonder tussenkomst een partituur maakte

Twee tekort

Veel (her)ontdekkingen gedaan. Ik begon eerst van achter naar voren, van de meesterlijke twaalf Londense symfonieën, toen Haydn het genre volleerd onder de knie had, via de vijf ‘verweesde’ nummers 88 t/m 92 naar de zes Parijse symfonieën. Toen was ik pas bij nummer 82. Ik besloot de rigide volgorde los te laten en de overgebleven 81 symfonieën at random te beluisteren. Op een lijstje streepte ik de beluisterde nummers af en was daar twee weken geleden mee klaar, ondanks het feit dat ik in eerste instantie de beide ongenummerde symfonieën ‘A’ en ‘B’ vergeten was. 

Honderdzes symfonieën dus, maar de hoofdredactie had me gevraagd nog vier weken extra op de eindredactie te blijven, zodat ik uiteindelijk twee symfonieën tekort kwam. Die heb ik opgevuld met het herbeluisteren van favoriete nummers 80 en 102.

Zou Haydn een eindredacteur hebben gehad? Iemand die hem op foutjes wees, hem vertelde dat die ene noot daar beter tot zijn recht zou komen? Zijn symfonieën zijn zó volmaakt dat je je haast niet kunt voorstellen dat hij zonder tussenkomst een partituur maakte, de partijen vervolgens liet kopiëren om de symfonie later op diezelfde dag al in première te brengen. Meestal in opdracht van de Hongaarse vorst Esterházy in Eisenstadt. Haydn worstelde dus met deadlines, zo’n symfonie móest af. Wel wat te vergelijken met hectische avonddiensten, als het nieuws zich maar blijft ontwikkelen en je met de avondploeg de hele krant toch voor zaktijd en zonder fouten bij de drukker moet hebben.

Als je je dat realiseert, is het nog onvoorstelbaarder hoeveel ingenieuze verwijzingen, muzikale trucjes en inside jokes Haydn in zijn partituren stopte. Geniale en volmaakte entiteiten voor de eeuwigheid zijn het. Maar de heerlijke Haydns zijn nu op. Dat kan maar één ding betekenen: gisteravond had ik mijn laatste eindredactiedienst. Vanaf vandaag ben ik weer muziekredacteur.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek.

Deel dit artikel

Zijn symfonieën zijn zó volmaakt dat je je haast niet kunt voorstellen dat hij zonder tussenkomst een partituur maakte