Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ontleedster van misogyne mythes

Cultuur

Rebecca Solnit

Rebecca Solnit. © Hollandse Hoogte
Recensie

Voetbal én damesvoetbal? Volgens de Amerikaanse essayiste Rebecca Solnit begint seksisme bij de taal.

Rebecca Solnit
De moeder aller vragen
Podium; 253 blz € 22,50
OORDEEL Geweldig opmerkingsvermogen, geestig, gevat en belezen.

Lees verder na de advertentie

Lieve lezeres (en beste lezer: nu niet meteen afhaken!). Hebt u wel eens moeten meemaken dat u tijdens een vergadering een idee opperde, dat niemand daarop reageerde, een man vervolgens uw idee kaapte en iedereen dit opeens schitterend vond? En hebt u wel eens te maken gehad met het fenomeen 'mansplaining', waarbij een man u haarfijn uitlegt wat u allang en mogelijkerwijze beter wist dan hij?

Zo ja, dan weet u waarschijnlijk wel hoe machteloos je je in dit soort situaties voelt. Nu kun je om dit soort zaken misschien nog lachen, maar er zijn natuurlijk ook veel ernstigere vormen van het monddood maken van vrouwen. Zoals seksueel misbruik. Wat dit betreft komt 'De moeder aller vragen', het nieuwste boek van de Amerikaanse schrijfster Rebecca Solnit, als geroepen.

Tekst loopt door onder de afbeelding

© RV

Solnit, van wie eerder dit jaar 'Mannen leggen me altijd alles uit' verscheen, verzamelde voor haar nieuwste boek vijftien essays die ze tussen 2014 en 2016 schreef. Daarin gaat het over de eeuwige tweedeling tussen mannen en vrouwen, waarbij mannen als mensen beschouwd worden, en vrouwen als een afwijking daarvan. Zo praten we over voetbal en damesvoetbal, politici en vrouwelijke politici, artsen en vrouwelijke artsen. Ook dit is nog tamelijk onschuldig, maar lastiger wordt het wanneer vrouwen vanwege hun vermeende 'anderszijn' een ondergeschikte plaats wordt toegewezen. De consequenties daarvan zijn groot. 

Niet serieus genomen

Wie als ondergeschikt wordt beschouwd, zegt Solnit, mag zich niet verbeelden dat niet te zijn. Wie haar hoofd boven het maaiveld steekt en haar mond te veel roert, moet een lesje worden geleerd. Dan wordt er niet naar haar geluisterd en over haar hoofd heen verder gepraat. Dan wordt er, zoals bij politici, alleen over haar uiterlijk geschreven, of wordt ze bij sollicitaties niet serieus genomen. In het ergste geval wordt ze verkracht.

Nieuw zijn deze observaties niet - u hebt ze vast al vele malen gehoord. Bovendien weren vrouwen zich al eeuwen lang tegen de ongelijke verhouding tussen mannen en vrouwen; een verhouding die hen monddood en soms ook gewoon dood maakt. Er zijn bibliotheken volgeschreven over het onderwerp, ook in Nederland. De verhoudingen tussen mannen en vrouwen zijn weliswaar intussen op sommige gebieden gelijkgetrokken, maar op heel veel andere niet. Zoals tijdens vergaderingen, sollicitaties en vaak ook tijdens gewone, dagelijkse gesprekken. Daarom kan er niet genoeg over gesproken en geschreven worden, en dan vooral door vrouwen als Solnit. Solnit heeft een geweldig opmerkingsvermogen. Ze bekijkt bepaalde problemen, zoals de ongelijke verhouding tussen mannen en vrouwen, van alle mogelijke kanten. Bovendien is ze geestig, gevat, scherp en belezen

We kennen het verhaal allemaal, zegt Solnit: de oerman moest eropuit om dieren om te leggen, terwijl de oervrouw thuis in de grot bleef

Op haar best is Solnit als ze mythes over 'mannelijk' en 'vrouwelijk' gedrag doorprikt. Dat doet ze ook in haar nieuwste boek. Een van de mooiste essays in 'De moeder aller vragen' gaat over de mythe van de man als jager en de vrouw als moeder. We kennen het verhaal allemaal, zegt Solnit: de oerman moest eropuit om dieren om te leggen, terwijl de oervrouw thuis in de grot bleef, met de kinderen, en niet hoefde te werken.

Mythes 

Dergelijke mythes, die vooral in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw populair waren, zouden 'slechts een historische curiositeit zijn geweest,' schrijft Solnit, 'als het geen verhalen waren die bleven hangen. Mensen uit de toonaangevende massa tot de vrouwenhaters uit onze eigen tijden venten ze uit als feiten over wie we vroeger waren en ook maar al te vaak over wie we nu zijn.' Waarna ze met een vlijmscherpe pen gehakt maakt van dit sprookje en laat zien dat het veel meer voor de hand ligt dat de oermensen als gemeenschap naar voedsel op zoek gingen en mannen én vrouwen jaagden. Er hoefde immers niet elke dag mammoet op het menu te staan, baby's kun je ook op je rug dragen en vrouwen liggen niet elke minuut van de dag te baren.

'Verhalen over de man als jager vanuit de gedachte dat mannen geven en vrouwen ontvangen, dat mannen werken en vrouwen niets doen,' concludeert Solnit dan ook, 'dienen alleen ter rechtvaardiging van huidige politieke stellingnamen.' Vrouwen hebben bovendien altijd gewerkt. Het probleem was dat hun werk meestal niet als 'werk' werd gedefinieerd, omdat het niet werd betaald, en vice versa. De arbeid van huisvrouwen, boerinnen en winkeliersters werd - en wordt - meestal niet als echt werk beschouwd, of slechts als hulp aan mannen. Ook dat is monddood maken.

Ongelijke verhoudingen

Taal, en dus ook literatuur, zo maakt Solnit duidelijk, zijn de vehikels voor het denken in ongelijke verhoudingen, niet alleen tussen mannen en vrouwen, maar ook tussen witten en zwarten. Taal is niet neutraal; taal geeft de structuren van het denken over de verhouding tussen mannen en vrouwen weer en bepaalt die. En dan de literatuur. Even indringend als het stuk over de mythe van de oermens zijn haar beschouwingen over witte macho-romans als die van Ernest Hemingway, Norman Mailer en William Burroughs. In de esssays '80 boeken die geen vrouw zou moeten lezen' en 'Mannen leggen me Lolita uit' stelt Solnit vast dat kunst allesbehalve neutraal is. Als je als vrouw, of als niet-witte man maar "genoeg boeken leest waarin mensen zoals jij een wegwerpartikel zijn, of afval, of stemloos, onzichtbaar of niets waard", schrijft ze, "dan laat je dit niet onberoerd. Want kunst maakt de wereld, omdat ze ertoe doet, omdat ze ons maakt - of breekt."

Taal is niet neutraal, maar toont de structuren van het denken

Mythes over actieve mannen en passieve vrouwen, romans waarin mannen worden verheerlijkt en vrouwen worden vernederd, misogyne uitspraken die als 'kleedkamertaal' worden afgedaan, en verhalen over vrouwen die zelf een verkrachting hebben uitgelokt omdat mannen blijkbaar gedwongen worden vrouwen aan te vallen die in het donker buiten rondlopen of zo stom zijn afspraken in hotelkamers te maken - wat doen we daaraan?

Laten we allereerst leren wat taal doet, stelt Solnit, want taal is de moeder van alle verhalen: "We zijn allemaal taaldetectives, en als we maar voldoende alert zijn kunnen we zelf bedenken wat de betekenis van een bewering is en kunnen we zelfs zeggen wanneer verhalen ons een leugen voorhouden." Solnit heeft gelijk: lang leve de taaldetectives! Solnit zelf is een van de besten.

Wie is rebecca Solnit?

De Amerikaanse schrijfster Rebecca Solnit (1961) publiceerde 17 essaybundels en een groot aantal kranten- en tijdschriftartikelen over het milieu, de Amerikaanse politiek en de emancipatie van vrouwen, waaronder 'De moeder aller vragen' en 'Mannen leggen me altijd alles uit'.

De ongelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen is een belangrijk thema in al haar werk. Dat geldt ook voor 'Wanderlust' (2001), een cultureel-historische verhandeling over het wandelen aan de hand van onder anderen Jane Austen en Jean-Jacques Rousseau. Ook Solnits eigen ervaringen als 'alleen wandelende' vrouw komen hierin aan de orde, waarmee ze laat zien dat zelfs vrijetijdsbestedingen voor vrouwen andere en negatievere aspecten hebben dan voor mannen.

Wat is uw favoriete boek van 2017? Laat het ons weten! 

Deel dit artikel

We kennen het verhaal allemaal, zegt Solnit: de oerman moest eropuit om dieren om te leggen, terwijl de oervrouw thuis in de grot bleef

Taal is niet neutraal, maar toont de structuren van het denken