Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onbekende bloemtekening van Mondriaan ontdekt

Cultuur

Henny de Lange

Piet Mondriaan, ‘Aronskelk’, ca. 1910. Houts­kool op papier, 52,5 × 25,5 cm. Eigendom Erven van Schendel. © Piet Mondriaan, ‘Aronskelk’, ca. 1910. Houts­kool op papier, 52,5 × 25,5 cm. Eigendom Erven van Schendel.

Decennialang lag een tekening van een aronskelk in het archief van de schrijver Arthur van Schendel (1874-1946). Nu is duidelijk dat het om een tekening van Piet Mondriaan gaat.

“Wat een prachtige bloem. En met zo’n enorme fijngevoeligheid getekend.” De opwinding is hoorbaar in de stem van Hans Janssen, conservator van het Gemeentemuseum Den Haag en Mondriaan-deskundige. Een snelle blik op de afbeelding van deze bloemtekening volstaat. “Dit is zonder meer de hand van Mondriaan. En het is ook nog eens een heel mooie tekening.”

Lees verder na de advertentie

Nooit gaf de familie van Arthur van Schendel ruchtbaarheid aan de tekening die in het archief van de schrijver lag, tot het bestaan ervan ter ore kwam van cultuurhistoricus Léon Hanssen, biograaf van Mondriaan. Toen kleinzoon Arthur van Schendel (70) op diens verzoek een week geleden de tekening tevoorschijn haalde, moest Hanssen er ‘even bij gaan zitten’, schrijft hij vandaag in een essay over zijn ontdekking in de bijlage Letter & Geest. Het was niets minder dan een ‘sensatie’: alsof de kunstenaar ‘rechtstreeks naar me gebaarde’. “De eeuw tussen deze unieke bloem en mij werd in een keer teniet gedaan.” 

Niet bekend

Doordat de familie het bezit van de tekening nooit aan de grote klok heeft gehangen, was het bestaan ervan ook bij Mondriaan-kenners niet bekend. De tekening, die rond 1910 is gemaakt, is ook niet opgenomen in de dikke ‘Calalogue Raisonné’ (1998) van het werk van de kunstenaar. Arthur van Schendel: “Het archief van mijn grootvader die omging met veel kunstenaars, bevat meer schatten, zoals brieven van tijdgenoten als Menno ter Braak en Johan Huizinga en een portret dat Willem Witsen van hem tekende.” 

Een portret dat Jan Toorop van de schrijver maakte, bevindt zich in het Stedelijk Museum Amsterdam. De kleinkinderen zijn bezig met het ordenen van het omvangrijke archief met het oog op een biografie over Van Schendel. 

Mondriaan tekende een tijd lang elke ochtend een bloem, ‘bij wijze van vingeroefening’

Hans Jansen, biograaf van Piet Mondriaan

De aronskelk was een geliefd onderwerp van Piet Mondriaan (1872-1944), zegt Hans Janssen, die diverse boeken en een biografie over Mondriaan schreef. Hij tekende en schilderde deze bloem veelvuldig. Ook in het Gemeentemuseum, dat de grootste collectie Mondriaans ter wereld bezit, bevinden zich enkele geschilderde aronskelken. Aan deze tekening zie je af, vindt Janssen, dat Mondriaan het een ‘heel sensuele’ bloem vond. Volgens hem tekende Piet Mondriaan een tijd lang elke ochtend na het opstaan eerst een bloem. Dat deed hij ook in zijn abstracte periode, ‘bij wijze van vingeroefening’. 

Rechte lijntjes

In Letter & Geest schrijft Léon Hanssen dat je Piet Mondriaan pas werkelijk gaat begrijpen als je ziet hoe hij bloemen tekent. “Pas dan raak je bevrijd van het beeld van de steile modernist met zijn reputatie van strengheid, onaanraakbaarheid en strakke rechte lijntjes.”

Mondriaan had volgens hem ook een ‘zachtere, intiemere kant’. Deze tekening dateert uit de periode dat Mondriaan van figuratief steeds abstracter ging werken. De lijntjes waarmee hij de aronskelk neerzette zijn streng gestileerd, haast alsof het een constructie betreft. Afgaand op de ‘fabelachtige’ manier waarop hij het licht laat vallen in de bloemkelk, heeft hij deze aronskelk naar de natuur getekend, veronderstelt Janssen, en dus niet naar een plaatje gekeken.

De familie Van Schendel is niet van zins de tekening te verkopen. Daarvoor is het bezit te dierbaar. Wat zou de waarde ervan zijn? Veel geld, zegt Janssen, maar aan concrete bedragen waagt hij zich niet. “Voor een indicatie kun je te rade gaan bij Artnet, een website met informatie over de prijzen van kunstwerken die zijn verkocht. Ik schat de waarde toch al gauw op enkele tonnen.”

Lees ook:

De nieuwste Mondriaan: een aronskelk met ongeëvenaarde precisie 

Een nieuwe Mondriaan: de tekening van een aronskelk. Biograaf Léon Hanssen plaatst haar op de grens van figuratieve naar de abstracte kunst waarmee Piet Mondriaan wereldfaam verwierf.

‘We vertellen het verhaal van Mondriaan in beeld en muziek’

Op 7 maart 1872 werd in Amersfoort Piet Mondriaan geboren. Vandaag, 145 jaar later, heropent het Mondriaanhuis er met een vernieuwde inrichting. Rokend staat de kunstenaar er bij zijn grammofoon.

‘Een ernstig werk van een ernstig man’ 

Elke week kiest Trouw uit een museum de blikvanger die we niet mogen missen. Vandaag: Mondriaans portret van de viooljuf van Juliana.

Deel dit artikel

Mondriaan tekende een tijd lang elke ochtend een bloem, ‘bij wijze van vingeroefening’

Hans Jansen, biograaf van Piet Mondriaan