Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oerol als spiegel van de natuur

cultuur

Isabel baneke

Luchtfoto van het theater 'Orde van de Dag'. © ANP

Terschelling ademt tot en met zondag Oerol. Tijdens het openingsweekend van het immense theaterfestival in de openlucht reisde Trouw een aantal voorstellingen af.

Slierten doek klapperen tegen het ijzeren geraamte. Dat wat vanuit de verte op een gehavende drilpudding leek, blijkt van dichtbij een felgeel staketsel in de vorm van een koepel. De gigantische stellage staat nog overeind, gelukkig, maar meerdere stroken zeil waren geen partij voor moeder natuur. Met van kracht ingespannen gezichten proberen 'De Idealisten' van de improvisatieshow 'Orde van de Dag' de enorme lappen terug in het gareel te krijgen.

Lees verder na de advertentie
Tijdens een wandeling tussen de bomen, langs stilstaande klokken en een leeg ziekenhuisbed, vloeien stemmen uit de mp3-speler

Nog nooit stormde het zo hevig vlak voor het startschot van Oerol: de schaal van Beaufort slaat uit naar windkracht tien. Maar wie tijdens dag één van het Terschellingse theaterfestival het eiland verkent, merkt amper iets van de schade die vele kunstwerken opliepen. Enkele verfomfaaide projecten zijn weggehaald, een eerder totaal ingestorte rood met wit gestreepte circustent staat weer fier overeind. En ook op de route van de haven in het westen richting Midsland, de Hoofdweg, waarover iedere Oerolganger zich vroeg of laat verplaatst, spoort een volmaakte gele koepel de voorbijtrappende fietsers aan zich niet te laten kisten door de striemende regen en nog immer harde wind.

De storm heeft ook wel wat, vinden de meeste eilanders, artistiekelingen en gasten. Immers vormt de natuur het uitgangspunt van Oerol. Het thema van vijf jaar geleden zou ook nu goed passen: 'De wind voert het woord'. Dit jaar, tijdens de 36ste editie, draait het festival om 'Sense of Place', naar het nieuwe project van Joop Mulder, de bedenker en initiator van Oerol die begin dit jaar afscheid nam. De mens moet zijn omgeving anders bekijken, betoogt hij, en kan haar met kunst een extra betekenis geven. Sommige theatermakers hebben die wijze woorden van Oerols geestelijk vader duidelijk in hun achterhoofd gehouden tijdens het creëren van hun werk. Neem de jonge regisseur Thabi Mooi. Met haar 'Route Mortel' schotelt zij haar bezoekers een klassieke Oerol-ervaring voor.

Tragisch, absurd, maar ergens ook mooi

Wie zijn fiets op slot heeft gezet en nieuwsgierig op zoek gaat naar een podium, vindt bij de locatie rond de zandafgraving enkel een houten cabine. Daar wordt hem een koptelefoon aangereikt, waarna hij het bos wordt ingestuurd. Tijdens een wandeling tussen de bomen, langs stilstaande klokken en een leeg ziekenhuisbed, vloeien stemmen uit de mp3-speler. Er klinken woorden van een jongeman. Hij ligt op sterven, zo wordt al gauw duidelijk. Dan een monoloog van een verpleegster, een imam en een uitvaartbegeleider. Allen vertellen zij hoe over hun beleving van het einde.

Plotseling heerst stilte. De koptelefoon mag af en de toeschouwer stapt het mulle zand van een duinpan in. In een de rondvormige, blauwe hut neemt hij plaats. Op beeld is te zien hoe het verhaal afloopt. Terug buiten, knipperend tegen het felle daglicht, ontwaart de bezoeker haar: de dood. Tragisch, absurd, maar ergens ook mooi.

Wie de andere kant opkijkt, ziet aan de horizon, vlak voor de dijk eindigt en de zee begint, iets geels

'Pas op voor het rendiermos'

Een voorstelling waarin het landschap bijna een van de acteurs lijkt is Tryaters 'Wa oerlibbet de skries?', oftewel 'Wie overleeft de grutto?'. In twee talen, het Fries en Nederlands, schept het gezelschap een absurdistische wereld rondom deze met uitsterven bedreigde eilandvogel. Het knotsgekke spektakel begint al voordat het echt begonnen is. Als reisleiders nemen de acteurs groepjes gasten mee naar hun arena. 'Pas op voor het rendiermos', licht een bordje voor het startpunt van de wandeling toe. 'Pas op voor het rendiermos', waarschuwt ook Eelco Venema, die de grutto speelt.

Die opdracht blijkt rap onmogelijk te zijn. Zich een meanderende weg naar boven ploegend, door het zandlandschap van de duinen, proberen Venema's volgelingen de afgespannen stukjes natuur te omzeilen. Totdat ze zien dat de touwtjes in feite niets afbakenen: het rendiermos groeit overal, ook onder de zolen van hun schoenen. Eenmaal op de top van de duinrug, verschijnt een paar heuvels verderop niet alleen de locatie van de grutto-voorstelling. Wie de andere kant opkijkt, ziet aan de horizon, vlak voor de dijk eindigt en de zee begint, iets geels. Het is de koepel op Heester Dyk. Uit het bouwsel blijken nu taps toelopende stroken stof te vloeien, bevestigd in het weiland: daar in de verte ligt een zon, die net als de fysieke versie nu haar licht laat schijnen over Terschelling.

Op de tast baant zijn stem zich een weg door vraagstukken over schoonheid, troost en ver­gan­ke­lijk­heid

Kunstzinnige biologieles

De voorstelling zelf is als een kunstzinnige biologieles. Ze doet huiveren en lachen tegelijk. Een panda, Charles Darwin, een hedendaagse biologe en een kinderloze, oudere harpiste reflecteren op de dagelijkse overlevingsstrijd van het gevederde dier. De natuur, zo concludeert het veelzijdige groepje, is 'Oanpasse of opbokke'. Voor de grutto, maar ook voor de mens.

Hoewel de acteurs van Tryater dankbaar gebruik maken van het landschap van het eiland, en zich rennend en rollend in en uit de duinpan bewegen, metalen ballen voor zich uit duwend, hadden andere voorstellingen net zo goed binnen in een traditionele schouwburg kunnen plaatsvinden.

Gouden Haas en PeerGroup bijvoorbeeld, gebruiken de door de natuur aangereikte attributen nauwelijks. In de beeldende voorstelling 'Kopland' zetten de twee acteurs de voortdurende zoektocht naar ontroering van dichter Rutger Kopland (1934-2012) voort. Zittend op lage stoeltjes in de duinen horen de toeschouwers via koptelefoons een voice-over, die is samengesteld uit gedichten en interviews met de overleden schrijver. Op de tast baant zijn stem zich een weg door vraagstukken over schoonheid, troost en vergankelijkheid.

"Het is ontzettend moeilijk om daar woorden voor te vinden", klinkt steeds. De personages proberen dat onvermoeibaar, met witte verf schilderen ze kreten op het glazen huisje dat de kern van de voorstelling vormt. Af en toe komen twee geitjes nieuwsgierig neuzen naar wat die mensen daar in de duin toch bezigt.

Misschien is het inderdaad de storm, de natuur, die de voorstellingen uiteindelijk aan elkaar rijgt

Kanariegeel bouwsel

Uit de koepelvormige gele tent klinkt gezang. De avond valt, en vandaag voor het laatst zoeken 'De Idealisten' met hun publiek al improviserend naar het medicijn tegen hedendaags cynisme, pragmatisme en smoesjes. Fietsers stoppen om even te luisteren, en langzaam maar zeker vormt zich rondom de zon een bont gezelschap: het Oerolpubliek. Hoe zij eenduidig te omschrijven zijn? Niet. Wie alleen al naar het onderstel van de verzamelde bezoekers kijkt, concludeert dat meteen. Bij het kanariegele bouwsel hebben zich rechttoe rechtaan spijkerbroeken verzameld, maar ook gerafelde exemplaren, afritsbroeken, pijpen gemaakt met ribfluweel, en fladderend katoen. Ze zijn bootleg, skinny, oorspronkelijk bedoeld om in te sporten of iets te klein.

En net zoals het publiek is het theaterfestival zelf. Een rode draad is moeilijk te ontwaren. Misschien is het inderdaad de storm, de natuur, die de voorstellingen uiteindelijk aan elkaar rijgt. Want net als het weer schieten de theaterstukken naar links en rechts: van zwaar en verstikkend tot licht en verfrissend.

Theaterfestival Oerol van 9 t/m 18 juni op Terschelling. Meer informatie op oerol.nl.

Rite of Spring van Maas theater en dans

Beeld uit 'Rite of Spring'. © sjoerd kelderman

Diep in de bossen van Terschelling staan vier Nederlandse en vier Zuid-Afrikaanse jonge vrouwen in een kleine arena. Ze vechten met elkaar, verstoppen hun onzekerheden, en verkennen voorzichtig de uitwerking van hun schoonheid.

In de internationale remake van Voorjaarsoffer vieren de meisjes de lente. Als diva's paraderen ze met ferme passen over de ovale verhoging rond het speelvlak, vlak langs het publiek, die ze uitdagend aankijken. Totdat er een oerkracht loskomt, en er onder groepsdwang een slachtoffer valt.

Met de duistere omgeving en muzikale compositie van Joop van Brakel op de achtergrond wisselen heftige danspassen serene bewegingen af, tot de meisjes rond en rond lopen, dezelfde bewegingen herhalend als marionetten. Het leven gaat door.

Hallo dampkring van Theater Artemis

De kinderen in de voorstelling 'Hallo Dampkring'. © TRBEELD

Zes kindjes van Terschelling zingen het publiek toe. Ze zijn bezorgd. Ze zijn boos. Ze willen dat de grote mensen op de tribune nu eens iets gaan doen tegen de opwarming van de aarde. Maar die volwassenen, zo blijkt uit de liederen, die weten het ook niet meer zo goed.

Naar aanleiding van een filmpje van een woedend jongetje dat tegen ouderen tekeer gaat over het milieu, interviewde de Vlaamse theatermaker Liesbet Swings de kinderen van Terschelling over het onderwerp klimaat. Waar is de jonge generatie eilanders bang voor?

De basisschoolleerlingen schreven brieven voor Swings, die ze samen met anderen omsmolt tot een requiem. Als in een mis ontstaat er zo een gesprek tussen degenen die preken, en zij die kwamen om te luisteren. "Eindelijk een hele hele hele hele lange optocht." Voorzichtig, en volledig uit de maat, zingen de toehoorders mee.

Penthesilea van het Noord Nederlands Toneel/ Club Guy & Roni

Luchtfoto van het theater Penthesilea van festival Oerol op Terschelling © ANP

Oerol is een festival van experimenten. Dat bleek ook uit 'Penthesilea', de eerste voorstelling van Julie Van den Berghe bij het Noord Nederlands Toneel. De nieuwe artistiek leider van het gezelschap wilde groots uitpakken met haar debuut, maar bereikte het tegenovergestelde.

Ondanks het indrukwekkende decor, bestaande uit twee tegenover elkaar staande kolossale tribunes op het verlaten strand bij paal twaalf, haakten tientallen toeschouwers tijdens de openingsvoorstelling vroegtijdig af. Het stuk was te vaag, klonk er, te lang (tweeënhalf uur), het ontbrak aan herkenning.

Rigoureus besloot de Vlaamse regisseuse daarop een uur uit haar stuk te slopen. En met succes: op avond twee keek het gehele publiek de voorstelling Penthesilea, een verhaal over de koningin van de vrouwenstaat der Amazonen die tijdens het rozenfeest haar hart en macht verliest aan de Griekse leider Achilles, uit.

Crashtest Ibsen: Pijler van de Samenleving van Moeremans & Sons / toneelgroep Oostpool

Luchtfoto van het theater Moeremans&Sons van festival Oerol op Terschelling. © ANP

'Pijler van de samenleving' is het laatste deel uit de Crashtest Ibsen-reeks, die nu al vier jaar prijkt op het programma van Oerol. Het doek valt, ook voor Moeremans & Sons, het collectief dat zich na deze tiendaagse op Terschelling definitief ontbindt.

Aan de oppervlakte verwelkomen de theatermakers het publiek in het negentiende eeuwse Noorwegen van de Scandinavische toneelschrijver en dichter Henrik Ibsen. Er ontstaat onrust in het harmonieuze stadje aan de fjord, nadat de zwager van scheepsbouwer Karsten Bernick samen met zijn vroegere liefde terugkeert om hem te ontmaskeren als leugenaar.

Maar achter de musicalachtige liedjes, vlaggenparade waarbij de toeschouwer wordt betrokken en een uit het zand opkomend opblaaskasteel zit een link naar het heden verborgen. Dé waarheid, zoals Ibsen die poogde te ontmaskeren, bestaat niet meer in onze post-truth-maatschappij. Wat is dan wel de pijler van onze samenleving, vragen de kleurrijke personages zich af. Zijn er wel antwoorden?

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Tijdens een wandeling tussen de bomen, langs stilstaande klokken en een leeg ziekenhuisbed, vloeien stemmen uit de mp3-speler

Tragisch, absurd, maar ergens ook mooi

Wie de andere kant opkijkt, ziet aan de horizon, vlak voor de dijk eindigt en de zee begint, iets geels

Op de tast baant zijn stem zich een weg door vraagstukken over schoonheid, troost en ver­gan­ke­lijk­heid

Misschien is het inderdaad de storm, de natuur, die de voorstellingen uiteindelijk aan elkaar rijgt