Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Noord-Ierse protestanten missen een De Klerk

cultuur

RIEN FRAANJE

Review

Een bezoek aan Noord-Ierland zorgt altijd voor verwarring. In weerwil van de bekende televisiebeelden, blijkt Noord-Ierland een lieflijk land met alleraardigste en gastvrije inwoners. Het is moeilijk te begrijpen dat juist hier twee bevolkingsgroepen grotendeels gescheiden van elkaar leven met godsdienst als onderscheidingsfactor.

Radio1- en 'Nova'-correspondent Lia van Bekhoven heeft zich door eenzelfde verbazing laten leiden bij het schrijven van 'Het land van de gespleten God'. Zij vertaalt haar verbazing in een reeks vragen die meestal alleen impliciet in haar boek aan de orde komen. De interessantste daarvan is waarom de katholieken in tegenstelling tot hun protestantse landgenoten erin slagen in het buitenland sympathie te winnen. De schrijfster meent dat het verhaal van de protestanten 'lastig verkoopbaar' is. ,,Ze hebben geen Zaak, zoals de republikeinen.'

Het is slechts een gedeeltelijke en daarom onbevredigende verklaring. De vraag verdient een beter antwoord. De Zaak van de republikeinen waar Van Bekhoven op doelt, is de wens van de katholieke nationalisten tot hereniging van Ierland en Noord-Ierland. Aan dit verlangen gaat een lange geschiedenis van vernedering en uitbuiting vooraf. Al sinds de splitsing tussen Ierland en Noord-Ierland in 1921 waren katholieken in meerdere opzichten tweederangs burgers in Noord-Ierland. De goede banen in de politiek, bij de overheid en in het bedrijfsleven waren in handen van protestanten. Bij de verdeling van de schaarse woonruimte, kregen alleen de protestanten toegang tot nieuwbouw. De Noord-Ierse politie was voor meer dan negentig procent protestants en maakte zich schuldig aan intimidatie en vernedering van katholieken.

De katholieke nationalisten hadden dus niet alleen maar een Zaak, zoals Van Bekhoven stelt. De katholieken waren de onderdrukten; zij waren de underdog en die krijgt terecht sympathie. Natuurlijk betwisten de protestantse unionisten dit en zij wijzen daarvoor naar het gewelddadige Ira. In haar boek vergelijkt Van Bekhoven het Noord-Ierse conflict met Zuid-Afrika, daardoor aangemoedigd door de republikeinen. Zij verdedigen het gebruik van geweld met de stelling dat ook de zwarten hun rechten met wapens hebben moeten bevechten.

Deze vlieger gaat maar gedeeltelijk op. Toen het Ira eind jaren zestig en begin jaren zeventig weer opkwam en populair werd onder de katholieke bevolking, na een jarenlang bestaan in de marge, kon de republikeinse beweging zich afzetten tegen de voortdurende discriminatie door protestantse provinciegenoten. Maar nadat de situatie in Noord-Ierland eind jaren zestig volledig was geëscaleerd, greep de Britse regering in. In de kwart eeuw die volgde werd een ware inhaalslag gemaakt. De achterstandsituatie van katholieken was aan het einde van de jaren tachtig grotendeels weggewerkt en zeker niet meer te vergelijken met die van de zwarten in Zuid-Afrika.

Niettemin hield het geweld van het Ira aan tot 1994, toen hij voor de eerste maal een wapenstilstand afkondigde. Sinn Fein en het Ira begrepen uiteindelijk dat de steun van het katholieke bevolkingsdeel voor het gebruik van geweld tanende was door de verbetering van zijn sociale positie. En om weer terug te komen op de oorspronkelijke vraag over de sympathie voor de nationalisten: de militante tak van de katholieken stopte op tijd met het geweld om een stukje sympathie terug te winnen, die hij door wrede aanslagen had verloren.

Daartegenover steken de unionisten schril af. Zij blijken helaas niet gezegend met de gave de tijdgeest aan te voelen. Wanneer we de vergelijking met Zuid-Afrika ook voor de protestanten doortrekken en hen vergelijken met de Afrikaners, merkt Van Bekhoven in haar boek terecht op: ,,De tragedie van Ulsters unionisten is dat ze geen (...) F.W. de Klerk hebben. Er is geen leider in Ulster die, met zwaar gemoed, opbiecht dat de strijd tegen de buren niet gewonnen kan worden. (...) Ze hebben niet de bekering doorgemaakt die tot compromissen leidt en die, in feite, essentieel is voor een vredesproces.'

Zie hier een derde verklaring waarom het met de sympathie voor de protestanten niet wil lukken.De bovengenoemde verklaringen voor de buitenlandse steun voor de katholieke nationalisten komen alle drie verspreid terug in 'Het land van de gespleten God', maar worden niet direct in verband gebracht met de specifieke vraag. Dit is kenmerkend voor het boek: het mist een centraal uitgangspunt, vraagstelling of aanleiding. Wat is de oorsprong van het conflict, waarom speelt het verleden zo'n belangrijke rol in Noord-Ierland en waarom is juist nu de tijd rijp voor vrede?

De antwoorden worden verspreid over het boek gegeven, zonder dat de vragen worden gesteld. De verbazing van de schrijfster lijkt de enige rode draad. Dat maakt het boek overigens niet minder leesbaar. Van Bekhoven gebruikt de vele gesprekken die zij tijdens haar correspondentschap met bekende en minder bekende Noord-Ieren van beide kampen heeft gevoerd als kapstok voor een beschrijving van het conflict. Door beide partijen wordt de geschiedenis misbruikt om in het heden het gelijk te behalen. In haar boek tekent Van Bekhoven zonder vooringenomenheid de twee interpretaties van de Noord-Ierse geschiedenis op. Door haar relativerende en prettig afstandelijke schrijfstijl laat zij de lezer vrij zelf te oordelen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie