Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Niña Weijers legt een fundamentele menselijke ambitie bloot: de behoefte om zichzelf te begrijpen

Cultuur

Rob Schouten

Schrijfster Niña Weijers © Annaleen Louwes
Boekrecensie

De tweede roman van Niña Weijers is niet altijd helder. Maar zoals de Romeinen al zeiden: ook al ontbreken de krachten, toch valt de wil te prijzen.

Niña Weijers debuteerde in 2014 met de roman ‘De consequenties’. Dat trok direct veel aandacht. Veel critici zagen er een grote belofte in, vanwege de ideeënrijkdom en de stilistische bravoure, een boek vol boeiende gedachten over leven en kunst, over missen en verdwijnen, over emoties en intellect, al moet gezegd worden dat sommigen het ook prietpraat vonden, een risico dat zo’n wijsgerig getint boek nu eenmaal altijd loopt. Het deed mij, mede door de titel, sterk denken aan Connie Palmens eersteling, een generatie eerder, ‘De wetten’, waarin ook de gedachte- en ervaringswereld van de hoofdpersoon belangrijker is dan de vorm of het verhaal. Weijers werd in één klap de vaandeldraagster van een generatie jonge vrouwelijke schrijvers die gevoeligheid paart aan zelfbewustzijn, fantasie aan diepzinnigheid.

Lees verder na de advertentie

Ook in haar tweede roman ‘Kamers antikamers’ hebben de gedachten en ideeën de overhand en speelt het verhaal zelf een ondergeschikte rol. Het is bepaald niet wat je noemt plotdriven, en door de voortdurende perspectiefwisselingen weet je soms niet eens wie wat precies denkt en hoe het zit met alle gebeurtenissen op de achtergrond. Karakteristiek is deze passage tegen het eind, als de uitgever dreigt in te grijpen in de vertelchaos die inmiddels is ontstaan: “Dit kan niet, zegt mijn redactrice, je kunt het verhaal niet ineens zo specifiek situeren, je zit nu blijkbaar in het najaar van 2017, er klopt niks van, hoe zit het dan met dat eiland, en alles daarvoor, of daarna, ik snap dat je jezelf bepaalde vrijheden wil permitteren maar wat je schrijft over die orkanen klopt gewoon niet, het moet de nasleep van de tweede zijn geweest toen je daar in Miami op het vliegveld zat, je schrijft iets over Harvey Weinstein en dat was begin oktober, je zult er wel ideeën bij hebben, maar dit komt, eerlijk gezegd, gewoon slordig over.”

Schaamte waarover je kunt praten is hoogstens schaamte light, aangelengd met ijdelheid

Oftewel, incoherentie en intuïtie maken deel uit van het verhaal, dit is een roman óver kunst, óver literatuur die zich bij gevolg weinig aantrekt van geijkte wetten en regeltjes. Het verhaal pendelt heen en weer tussen verschillende tijden en personages, die bovendien geanonimiseerd zijn, of hoogstens een initiaal hebben, wat het geheel ook niet makkelijker volgbaar maakt. Tegelijkertijd hebben al die relatieve onduidelijkheden een onmiskenbaar effect op de lezer, je hebt het gevoel dat je in een aftastend brein zit, rondzwemt in een meer aan vlottende ervaringen en ontdekkingen.

Pluriforme werkelijheid

De anonieme hoofdpersoon, een jonge schrijfster, zeker niet zomaar te vereenzelvigen met Weijers zelf (de hele passage over haar verblijf in het naamloze schrijvershuis bijvoorbeeld is blijkens het nawoord verzonnen, gebaseerd op het verslag van iemand anders), beschrijft haar ervaringen, met vriendinnen, minnaars en minnaressen, bewonderde schrijvers op een fragmentarische maar onderzoekende manier. Ondertussen is ze ook nog eens de hoofdpersoon in een roman van haar vriendin M, die haar al dan niet wil laten leven. Om maar te laten zien hoe pluriform de werkelijkheid is.

In deze existentiële én literaire chaos probeert ze er achter te komen wat alles betekent: liefde, agressie, vriendschap, moraal, schaamte, de afstand tussen jou en de wereld. En dat alles op verschillende locaties, kamers en antikamers, in het schrijvershuis, op het Caribische eiland, thuis, vroeger bij haar ouders en haar broertje (dat ze nota bene heeft proberen te verdrinken). Er zouden geheimzinnige krachten, zoals redeloze agressie, schaamte en oncontroleerbare emoties schuilgaan achter de werkelijkheid, ofwel “wat wij realiteit noemen is een samenraapsel van verwerkelijkte mogelijkheden. Daaronder zit de rest.” Al zoekende komt ze er ook achter dat je niet alles moet willen weten. Aan haar beste vriendin M. schrijft ze: “Ik dacht, lieve M, dat ik dingen wilde weten, maar er is veel meer dat ik helemaal niet wil weten. Wat overblijft is een slap aftreksel van goed en kwaad en een schuldgevoel dat kolossaal is maar tegelijkertijd bijna niets weegt.”

Oordeel: ambitieuze, fraaie, slimme, speurende roman, maar niet altijd helder

Die zoektocht naar de archimedische punten in het bestaan levert allerlei fraaie inzichten op zoals deze, door een dronken vriendin geuit: “Schaamte waarover je kunt praten is hoogstens schaamte light, aangelengd met ijdelheid of een drang naar zogenaamde openheid en zelfkennis, allemaal ook weer ijdelheid, uiteindelijk, niets dan ijdelheid en narcisme.” Het zijn dit soort terloops gedebiteerde wijsheden die je meeslepen.

Voortvluchtige begrippen

‘Kamers antikamers’ heeft een hoog emotioneel slimheidsgehalte, en dat zal het ook zijn wat de lezers trekt, want van het verhaal moet Weijers het als gezegd niet hebben. Integendeel, je krijgt eigenlijk nauwelijks greep op de gebeurtenissen die tenslotte allemaal bedoeld lijken om inzichten te verkrijgen. En ook kom je er niet goed achter wat de hoofdpersoon nu eigenlijk echt beleeft en wat ze verzonnen heeft.

© x

Zo is dit een roman waarin je door de ene werkelijkheid steeds een andere werkelijkheid ziet schemeren. Vandaar misschien ook de titel van dit boek: ‘Kamers antikamers’ wordt nergens uitgelegd maar ik denk dat ermee wordt bedoeld dat het leven uit evenzoveel echte kamers als niet-kamers (of antichambres?) bestaat, oftewel plaatsen waar je kunt aankomen en je thuis voelen en plaatsen waar je maar zit te wachten om toegelaten te worden.

Het zijn complexe, voortvluchtige begrippen en ervaringen die Niña Weijers probeert te vangen. Soms lukt het, soms lukt het niet, maar zoals de Romeinen reeds zeiden: ook al ontbreken de krachten, toch valt de wil te prijzen. En Weijers wil iets groots, iets moeilijk grijpbaars: dat alleen al valt in haar boek te prijzen, ze legt een fundamentele menselijke ambitie bloot: de behoefte om zichzelf te begrijpen.

Niña Weijers
Kamers antikamers
Atlas Contact; 240 blz. € 19,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel

Schaamte waarover je kunt praten is hoogstens schaamte light, aangelengd met ijdelheid

Oordeel: ambitieuze, fraaie, slimme, speurende roman, maar niet altijd helder