Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nederland zingt de schlager weer uit volle borst mee

Cultuur

Romana Abels

© ANP

Lang was de Duitse taal in Nederland maar matig populair, maar wie oplet, ziet de kentering. Vandaag, op de Dag van de Duitse taal, klinkt in veel klaslokalen de ooit zo verguisde schlager.

"De schlager beleeft een ware opleving", weet Tiny Couperus. "Daarmee leeft ook de Duitse taal op. Zo ging het bij mij in de jaren negentig en zo gaat het nu weer. Jongeren gaan skiën, horen bij de après-ski muziek die ze leuk vinden en gaan daarnaar op zoek. Dan moet je wat Duits kunnen."

Lees verder na de advertentie

Tiny Couperus is eigenaar van het Schlagerburo, een boekingsbureau in het Friese Beetsterzwaag. Je kunt een optreden van schlagerzanger Hein Simons bij haar boeken, en ook zorgt ze dat een topartiest als Helene Fischer op je bedrijfsfeest optreedt.

Na een lange tijd waarin Couperus vooral werd uitgelachen om haar business, lopen de zaken nu op rolletjes. Dat was weleens anders: dan had Ruud de Wild een radio-uitzending over het Oktoberfest en mocht zij aanschuiven, maar werd ze min of meer belachelijk gemaakt. "Hij deed alsof vrouwen die van Schlagers houden allemaal met de zanger naar bed willen."

Massaal naar het Oktoberfest

Vandaag is de Dag van de Duitse taal, een evenement dat al zes jaar lang elk voorjaar wordt gevierd. Het moet bevorderen dat scholieren vaker Duits kiezen, want de buurtaal was bij jongeren zo lang impopulair dat bedrijven moeite hebben om werknemers te vinden die met Duitse klanten kunnen communiceren. Vraag je het Couperus met haar Schlagerburo, dan is een kentering gaande. "Jongeren gaan nu ook opeens massaal naar het Oktoberfest in München. Ze horen daar Duitse topartiesten zingen. Zo ontstaat belangstelling voor de taal."

Gisteren belde nog iemand van een studentenvereniging, die net Helene Fischer had ontdekt.

De schlager deed veel Nederlanders denken aan de oorlog, maar generaties later vindt het via internet toch zijn weg

Niemand kan zeggen hoe het precies kwam, dat Nederland geen Duits meer spreekt. Maar als het verhaal van de opkomst, het verdwijnen en de revival van de schlager model staat voor hoe het met de belangstelling ervoor gesteld is, dan komt het goed. Eerst deed de schlager Nederlanders te veel denken aan de oorlog, maar nu, generaties later, vindt het via internet toch zijn weg naar de luisteraars.

In ieder geval komt de schlager weer voor op school. Vandaag, op die dag van de Duitse taal dus, zijn er flink wat scholen die de belangstelling voor de Duitse taal via de schlager proberen aan te wakkeren. Op het Erasmus in Almelo kunnen leerlingen karaoke van Duitse schlagers doen, op het Arentheemcollege in Arnhem zingen de docenten ze voor en kunnen de leerlingen inhaken.

Dwars tegen de flowerpower in

De belangstelling voor de schlager is groter dan je op het eerste gezicht zou denken, merkte ook Jan Zwarteveen. De 60-jarige Zwarteveen, muziekproducent, luisterde in zijn jeugd maar al te graag naar Heintje, het kindsterretje dat eind jaren zestig geheel dwars tegen de flowerpowertijdgeest in een ode bracht aan zijn moeder. "Mama, je bent de liefste van de hele wereld", zong Heintje, eerst bij zijn ouders in het café, later op een talentenjacht en uiteindelijk bij zestig miljoen mensen thuis op de platenspeler.

Zwarteveen kreeg op zijn negende zijn eerste plaatje, precies dat 'Mama'. Van zijn eerste zakgeld kocht hij nog een paar singletjes. Daarna niet meer, al bleef 'Mama' als een soort geheime liefde in zijn geheugen sluimeren, jarenlang.

Tekst loopt verder onder de foto

Heintje Simons © Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

Comeback Heintje

Onlangs trok Zwarteveen de stoute schoenen aan en vroeg jeugdheld Hein Simons, die nu in België woont, of er niet eens een nieuw album moest komen. "Het was veertig jaar geleden dat Hein in het Nederlands gezongen had. Hij heeft zich na zijn Nederlandse megasucces met 'Mama' al heel vroeg gericht op de Duitse markt."

Zwarteveen achtte de kans op succes minimaal. "Een comeback maken, dat is voor iemand die zó groot is geweest nogal wat. Die zestig miljoen platen van destijds gaat hij nooit meer evenaren. Het risico was groot. Dus ik dacht: die ziet ervan af."

Maar Hein Simons zag er helemaal niet vanaf. Die boekte een studio. Een paar maanden later lag een album voor de Nederlandse markt in de schappen. Zwarteveen: "Ik vroeg hem: waarom heb je nooit meer iets gedaan in Nederland? Zegt hij: Er is nooit naar gevraagd. Iedereen dacht blijkbaar: die man is zó rijk, die hoeft geen geld meer te verdienen."

Dertien weken lang stond het nieuwe album van schlagerzanger Hein Simons in de megacharts

Toen bleek de Nederlandse belangstelling helemaal niet weg. Het album stond dertien weken lang in de megacharts. Eén van de nummers stond op nummer 1 in iTunes. Opeens wisten de mensen weer dat Hein Simons bestond. Zwarteveen: "Stond hij, decennia na zijn grote doorbraak, voor 14.000 mensen in het Antwerpse Sportpaleis te zingen, twee dagen achter elkaar."

Rekensommetje

Hein Simons zelf was nog wel het meest verbaasd. De geboren Limburger woont al heel lang niet meer in Nederland - al sinds zijn ouders uitrekenden hoeveel van de gage van de jongen naar de Belastingdienst zou moeten. Alle jaren na zijn megasucces als kind zong hij in het Duits, de taal van de schlager. Nederlandse fans luisterden net zo goed naar de Duitse liedjes, tot dat minder en minder werd.

Heel erg was dat niet. Simons had Nederlandse belangstelling niet nodig. Door de telefoon, vanuit zijn landgoed in het vroegere ministaatje Moresnet, precies waar Nederland, Duitsland en België elkaar raken, zegt Hein Simons zelf: "Ik kon in Duitsland veel meer geld verdienen. De gages zijn hier vele malen hoger dan in Nederland."

Simons zegt 'hier', omdat ze in Moresnet Duits spreken.

Hij wil niet kwaadspreken. Als je hem vraagt naar de houding van de Nederlandse radiostations, dan houdt hij zich op de vlakte. "Ze mogen daar zelf weten of ze me willen draaien." Maar zowel Zwarteveen als Couperus zeggen dat de Nederlandse radiostations bijzonder weinig aandacht hadden voor de schlager. Dat het genre, ondanks zijn populariteit, altijd een beetje werd genegeerd. Couperus: "Omdat het met Duitsland werd geassocieerd. De oorlog."

Nu weet een groot deel van Nederland niet dat de Volendammer Jan Smit in Duitsland megasuccessen heeft, met een schlagerdrietal dat 'Kubb3' heet.

Heintje mocht niet op tv

Zwarteveen: "Destijds wilden radiopresentatoren geen schlagers draaien. Ik heb radiopresentator Jan Steenman weleens horen zeggen dat hij dat allemaal niet wilde doen. Tegelijk mocht Heintje niet op televisie, want hij was een kind en de arbeidsinspectie was erg streng. Heintje werd dus een enorme hype zonder veel airplay. Toen het in Duitsland eenmaal anders ging, kwam Nederland er nog wel een beetje achteraan. Toen dachten ze: we hebben het misschien niet helemaal goed gedaan, toen kwam hij alsnog zo af en toe op de radio. Maar eenmaal in het Duits niet meer."

Jan Zwarteveen is ook de biograaf van Hein Simons. 'Ich war Heintje', heet zijn boek. "Toen ik onderzoek deed om het te kunnen schrijven, sprak ik onder meer meneer Van Zeeland, die in 1968 directeur was van de plantenmaatschappij van Hein Simons. Hij vertelde over het moment toen ze 'Mama' in licentie hadden gegeven in Duitsland, over hoe het ging toen de eerste royaltiesafrekening kwam. Dat was 2,5 miljoen gulden, waarvan een vijfde voor Heintje zelf was, met zijn dertien jaar. Vader Simons had niet eens een bankrekening. Die vent zei: ik kom het wel halen. Toen hebben ze daar vijfduizend briefjes van 100 gulden voor hem zitten uittellen."

Tekst loopt verder onder de afbeelding.

© -

Geboycot

"Heintjes moeder vond dat haar zoon door de Nederlandse radio echt werd geboycot. Zijn Limburgers wel echte Nederlanders?, vroeg ze zich af. Zij dacht dat Nederland hen afdeed als halve Duitsers. Maar Duitse muziek wordt niet gedraaid. We hebben geen idee wie daar groot is, in het buurland. Hier kennen we alleen Dennie Christian." 

Maar vanwege internet is er nu inderdaad een kentering, dat ziet ook Zwarteveen. "Als je ziet wat Hein Simons nu overkomt, dat gaat echt alle perken te buiten. Hij is weer helemaal hot hot hot. Hij heeft een cd opgenomen waarin hij duetten zingt met zichzelf als kind. Ik denk dat hij er zelf ook wel verbaasd over is."

Ik treed nog maar sporadisch op in Nederland, vooral vanwege de gages; die zijn in Duitsland hoger

Hein Simons, schlagerzanger

"Op dit succes had ik niet meer gerekend", zegt Hein Simons zelf. "Ik kreeg in Duitsland weer een gouden plaat, sinds vele, vele lange jaren. De mensen vinden het fantastisch. De oude fans van vroeger, maar ook hun kinderen." Ook vanuit Nederland is er plots weer belangstelling. "Ik zou in Nederland veel vaker kunnen optreden. Dat doe ik nog sporadisch, maar dat heeft vooral met de gages te maken. Artiesten krijgen in Nederland veel minder dan in Duitsland. Bovendien: ik heb overal publiek. In Oostenrijk en Zwitserland vinden ze het ook geweldig. Een paar dagen geleden was ik in Wenen. Daar heb ik drie televisie-uitzendingen gedaan en mijn biografie gesigneerd. Rijen dik stonden de mensen, in de grootste filialen van de boekwinkels.

"Overmorgen rijd ik naar Berlijn voor een televisieoptreden, volgende week zit ik in een talkshow in Leipzig. Ik hoef Nederland niet per se te bewijzen dat ik er nog ben. Ik heb de beste Nederlandse fans die er maar zijn, maar je moet wel gedraaid worden om verder bekend te zijn. Als dat niet gegeven is, dan kennen de mensen me alleen online. Dan is het maar zo. Ze kopen online evengoed mijn platen."

Herwaardering Duits

Ooit was Duits een gehaat vak, vooral vanwege de ingewikkelde grammatica en het stampen van Aus-bei-mit-nach-seit-von-zu-rijtjes. Die tijd is voorbij. De scholier van nu vindt Duits best leuk, valt op te maken uit een studie naar de positie van het Duits in het onderwijs, die begin dit jaar bij het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam verscheen.

Vmbo'ers, havisten en vwo'ers vinden de leraar meestal aardig en ook ervaren ze de les als afwisselend, mede omdat ze films kijken en er aandacht is voor Duitse cultuur. Duits spreken wordt zelfs zeer gewaardeerd: in klassen waar de docent veel Duits spreekt, is de waardering voor het vak het hoogst.

Zo'n 30 procent van de vmbo- havo- en vwo-scholieren heeft Duits als examenvak. Vijftien jaar geleden was dat nog bijna 40 procent. Ter vergelijking: zo'n 15 procent van de leerlingen kiest Frans.

Leerlingen kiezen nog wel Duits, maar ze gaan niet verder met de taal

Trixie Hölsgens, onderwijsspecialist Duitsland Instituut

Wel is het Duits een beetje een zorgenkindje in het onderwijs. "Op zich kiezen leerlingen nog wel Duits, maar ze gaan niet verder met deze taal", zegt Trixie Hölsgens die onderwijsspecialist is bij het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam. "Leerlingen groeien op met het idee dat iedereen wel Engels kan omdat ze permanent met Engels worden geconfronteerd. Bovendien heeft een talenstudie weinig maatschappelijke status."

In het vak dreigt een fiks lerarentekort, aangezien veel docenten binnenkort met pensioen gaan. Nu al zijn er scholen die Duits hebben geschrapt omdat er geen docenten te vinden zijn. In 2022 is er naar verwachting behoefte aan bijna 170 nieuwe docenten.

Lees ook: Te weinig les in Frans en Duits schaadt de economie

Een krimpend groepje leerlingen doet nog eindexamen in Frans of Duits. Experts slaan alarm want het belemmert samenwerking in met name de grensstreek.

Deel dit artikel

De schlager deed veel Nederlanders denken aan de oorlog, maar generaties later vindt het via internet toch zijn weg

Dertien weken lang stond het nieuwe album van schlagerzanger Hein Simons in de megacharts

Ik treed nog maar sporadisch op in Nederland, vooral vanwege de gages; die zijn in Duitsland hoger

Hein Simons, schlagerzanger

Leerlingen kiezen nog wel Duits, maar ze gaan niet verder met de taal

Trixie Hölsgens, onderwijsspecialist Duitsland Instituut