Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Namaak-Helmantels, goedgekeurd door de meester zelf

cultuur

Sandra Kooke

© Werry Crone

Kunstenaar Henk Heideveld kopieert, om rond te komen, zo goed mogelijk schilderijen van Henk Helmantel. Die vindt dat geen probleem.

In het atelier van Henk Heideveld (67) in Zwolle liggen overal half uitgeknepen tubetjes verf. Er staan misschien wel honderd penselen in potten. En dat terwijl Heideveld een conceptueel kunstenaar is, meer een denker die met teksten, performance en video werkt dan een pure schilder. Aan de muur hangen die teksten - over God en kunst. Ook zijn oudere werk over de Holocaust hangt er. 

Lees verder na de advertentie

Donkere vegen op een plattegrond van Europa verbinden alle plekken waar concentratiekampen zijn geweest aan elkaar. En 'Humble Cross', een gouden vierkant met zwarte vierkantjes in de hoeken zodat het goud een nederig kruis wordt.

Originaliteit is regel nummer één, namaken is iets voor amateurs. Maar Heideveld heeft geen keus

Een groot stuk van de ruimte wordt in beslag genomen door een enorme schildersezel. Het werk dat erop staat wordt beschermd door een laken. Maar als Heideveld dat voorzichtig weghaalt, blijkt er een werk van Henk Helmantel onder schuil te gaan. Een stilleven van een tafel met eierschalen, een tas, pannen, bakjes en uien. "Het is al de tweede keer dat ik deze Helmantel schilder," zegt Heideveld.

Wat Heideveld doet, gaat tegen alle wetten van de kunst in. Originaliteit is regel nummer één, namaken is iets voor amateurs. Maar Heideveld heeft geen keus. Zijn eigen conceptuele kunst heeft regelmatig de pers gehaald en is ook wel door musea aangekocht, maar ervan leven kan hij niet. "Ik heb niet kunnen sparen voor een pensioen. Mijn vrouw, Anneke Wilbrink, is ook kunstenaar. Twee kunstenaars, dat is dubbel pech voor een gezin. En we moeten toch elke maand de hypotheek betalen."

Zesduizend euro

Heideveld is een echte ondernemer. Hij bezoekt alle grote bedrijven in en om Zwolle om te kijken of ze zijn werk willen kopen. Hij moet wel, want door de vermindering van overheidssubsidies zoals de BKR moet hij het hebben van aankopen door bedrijven. Maar met zijn werk over God en de Holocaust hebben die niks - één ondernemer klaagde dat zijn mensen er depressief van werden - en dat van Anneke vinden ze vaak te wild.

Heideveld: "In 2004 kwam ik bij Wim van Rijswijk, toenmalig directeur van drukkerij Schuttersmagazijn in Hasselt. Hij zei ook: 'ik heb niks met dat werk over God.' Toen zei ik: 'Nou, je hebt ook niks met stillevens. Wat een allerbelabberdst werk heb je daar hangen. Koop toch een Helmantel, man.' 

Tot mijn verdediging moet ik erbij zeggen dat ik ze alleen schilder als ik in financiële nood ben

Henk Heideveld

Maar dat kon hij zich niet permitteren. Die doen wel tot 100.000 euro op de Tefaf. Ik zei dat ik er wel een kon namaken. 'Oké,' zei hij, 'maar ik betaal alleen als het me bevalt.' Toen ben ik begonnen voor 25 euro per uur Helmantels te kopiëren. Voor zesduizend euro schilderde ik een Helmantel die wel 90.000 euro kost."

Het eerste wat hij deed, was Henk Helmantel opzoeken. De kunstenaar, die in het Groningse Westeremden woont, ontving hem thuis en liet hem met de familie meeëten. Het klikte meteen. En Helmantel ging akkoord. Sindsdien gaat Heideveld als een kopie af is met de opdrachtgever naar Westeremden om het werk te laten zien. Helmantel weet ook precies hoeveel hij ervoor krijgt. 

Inmiddels heeft hij zo'n vijftien Helmantels geschilderd. "Tot mijn verdediging moet ik erbij zeggen dat ik ze alleen schilder als ik in financiële nood ben," zegt hij. "Met gemiddeld één Helmantel per jaar kan ik rondkomen."

Tragisch verhaal

Heideveld gebruikt precies hetzelfde materiaal als Helmantel: een ondergrond van masoniet, exact dezelfde verf. Ook zijn werkwijze is hetzelfde, hij probeert elke penseelstreek te herhalen.

"Door al mijn geploeter zie ik pas hoe goed hij is. Ik doe er ook veel langer over dan hij. Henk doet even snel een achtergrond met van die kleine toetsjes van het penseel. Wat hij zo in een uur doet, kost mij weken om het precies na te maken. De laatste jaren zegt Henk wel dat ik er steeds dichter bij in de buurt kom.

Het klinkt als een tragisch verhaal: de kunstenaar die noodgedwongen geld verdient door andermans werk na te maken

"Ik word per uur betaald, maar ik maak altijd meer uren dan we hebben afgesproken. Dan vind ik het nog niet goed genoeg en ga ik toch weer hier en daar wat toetsjes zetten. Anders is het toch mijn eer te na. Deze in het atelier is nog te helder, hè. Eigenlijk moet ik er nog een keer helemaal overheen. Maar ik heb een prijs afgesproken. Ze kunnen me wat. Moeten ze me maar beter betalen."

Tekst loopt door onder afbeelding

© Werry Crone

Het klinkt als een tragisch verhaal: de kunstenaar die noodgedwongen geld verdient door andermans werk na te maken. Maar wie Heideveld spreekt, wordt niet somber. De kunstenaar spreekt met humor en relativeringsvermogen over zijn situatie.

Bovendien is hij een enorme knokker. "Ik zeg vaak tegen zo'n ondernemer: 'ik moet ook brood op de plank hebben. Je moet me helpen.' En dan kan ik vervelend zijn, hoor. Ik pak alles aan. Desnoods schilder ik de buitenboel van een bedrijf. Ik heb ook in het stadion van PEC Zwolle levensgrote portretten gemaakt van spelers en trainer Ron Jans."

Geniaal

Maar liever schildert hij Helmantels. Het scheelt natuurlijk dat Heideveld een enorme fan is van de Groningse schilder. Altijd al geweest. Hij ging naar dezelfde academie voor beeldende kunst als zijn voorbeeld, Academie Minerva in Groningen. Maar daar ging het alleen maar over de techniek van het schilderen, niet over hedendaagse kunst. Hij stapte over naar de kunstacademie in Enschede. Toen hij 'beroeps' werd, kreeg hij veel aandacht met zijn performance- en videokunst.

Waarom is bij de ene zanger een Mozartlied mooier dan bij de ander? Dat komt door de genialiteit.

Henk Heideveld

Maar het genie van Helmantel bleef hij bewonderen. "Ik ben een harde werker, maar hij is geniaal. Dat zit hem in de compositie, de lichtinval, het kleurgebruik. In feite zet hij alleen maar een paar potjes neer en gaat het naschilderen. Maar het gaat om de vertaling die hij maakt. Waarom is bij de ene zanger een Mozartlied mooier dan bij de ander? Dat komt door de inleving, de genialiteit. Dat is het geheim van hoge kunst."

Het grote publiek smult ervan, maar musea hebben nog nauwelijks belangstelling voor Helmantels werk, al lijkt een kentering zich aan te dienen nu het Groninger Museum een eerste werk heeft gekocht. Heideveld begrijpt de terughoudendheid van de kunstwereld niet. "Ze zien niet in dat hij een postmoderne kunstenaar is, dat zijn werk vol met betekenissen is. Met zijn werk eert hij Gods schepping."

Meligheid

Er zijn ook mensen die tegen hem zeggen: waarom ga je niet zelf dit soort werk maken? "Die mensen hebben geen idee hoe moeilijk dat is. Wel voeg ik soms een extra druifje toe aan een tros, of ik doe het steeltje van de kers naar links in plaats van naar rechts. Gewoon voor de meligheid, hoor. Ik signeer ook met mijn eigen naam: Heideveld naar Helmantel."

De ultieme test van het kopieerwerk is de presentatie die nu in het Museum voor valse kunst in Vledder is te zien. Daar hangen vijf Helmantels en zes Heideveldse Helmantels naast elkaar. Zo kun je precies zien wat het verschil is tussen het origineel en de kopie.

Waarom ik akkoord ga met de kopieën van Henk Heideveld? Omdat ik hem mag en waardeer.

Henk Helmantel

Heideveld: "Er zijn mensen die de kopie mooier vinden. Ik vergelijk het maar met Mozart zingen. Je kunt gaan luisteren bij het conservatorium hier of bij een grote zanger in het Concertgebouw. De kenners moeten bij het Concertgebouw zijn, maar gewone mensen genieten ook enorm van de studentenuitvoering. Of van mijn Helmantel."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Henk Heideveld: "Ik signeer met mijn eigen naam: Heideveld naar Helmantel." © Werry Crone

In een hoek van Heidevelds atelier hangt een veelzeggend werk. Er staat een tafel op in zwart- en grijstinten, in de stijl van veel van zijn eigen werk. Maar op de tafel schilderde hij ook, in Helmantels realistische stijl, een kommetje met twee eierschalen. De twee zielen in zijn borst? Het is maar een heel klein kommetje.

Helmantel: Eervol dat Heideveld mij kopieert

"Waarom ik akkoord ga met de kopieën van Henk Heideveld? Omdat ik hem mag en waardeer," zegt Henk Helmantel. "En hij speelt altijd open kaart. Het zijn geen vervalsingen maar kopieën. Als hij zo in zijn levensonderhoud kan voorzien, denk ik: vooruit. En het is ook wel eervol voor mij, dat een professioneel kunstenaar - en Heideveld is geen kleine jongen - zich zo met mijn werk bezighoudt."

Zelf zou ik anders te werk gaan, niet genoegen nemen met alleen de buitenkant

Henk Helmantel

Zijn het geslaagde kopieën? "Wat ik altijd hoor van kijkers: het is goed gekopieerd, maar mist een ziel. Zijn eigen werk heeft wel een ziel, vind ik. Zelf zou ik anders te werk gaan, niet genoegen nemen met alleen de buitenkant. Dus niet tot op de vierkante centimeter de penseelstreek kopiëren, maar alleen de suggestie geven dat het hetzelfde is.

"Ik heb zelf Rembrandts 'Zelfportret met cirkels' nageschilderd. Het resultaat hangt hier in mijn atelier. Daarvoor heb ik geprobeerd in de huid van Rembrandt te kruipen, maar niet de penseelstreek tot op de centimeter te volgen. Dat heeft me gered. Mensen denken dat ik er maanden of weken aan heb gewerkt. Maar Rembrandtkenner Ernst van de Wetering zei: 'dat moet je binnen vier dagen hebben gedaan. Anders klopt het niet.' En zo was het. Je kunt de levendige textuur van Rembrandt niet letterlijk kopiëren."

In het Museum voor valse kunst in Vledder hangen nu drie Helmantels tussen de kopieën. Helmantel leende zijn werk graag uit voor de vergelijking. "Ik denk dat dit een boeiende kijkervaring is."

In het Museum voor Valse Kunst, Moderne Glaskunst en Noord-Nederlandse Kunst te Vledder hangen tot en met 25 juni Helmantels en Heidevelds naast elkaar. Op 17 mei, om 19.30 houdt Heideveld een lezing over Helmantels werk. Info www.museums-vledder.nl

Op de tentoonstelling 'Henk Helmantel: 50 jaar kunstschilder' zijn tot en met 26 augustus alleen 'echte' Helmantels te bewonderen. Deze tentoonstelling is te zien in Museum Helmantel op de pastorie-boerderij De Weem te Westeremden. www.helmantel.nl

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Originaliteit is regel nummer één, namaken is iets voor amateurs. Maar Heideveld heeft geen keus

Tot mijn verdediging moet ik erbij zeggen dat ik ze alleen schilder als ik in financiële nood ben

Henk Heideveld

Het klinkt als een tragisch verhaal: de kunstenaar die noodgedwongen geld verdient door andermans werk na te maken

Waarom is bij de ene zanger een Mozartlied mooier dan bij de ander? Dat komt door de genialiteit.

Henk Heideveld

Waarom ik akkoord ga met de kopieën van Henk Heideveld? Omdat ik hem mag en waardeer.

Henk Helmantel

Zelf zou ik anders te werk gaan, niet genoegen nemen met alleen de buitenkant

Henk Helmantel

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.