Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Na bijna twintig jaar nemen we afscheid van 'De aanwinst'

Cultuur

Henny de Lange

'Apollo' van Olaf Nicolai. Boijmans van Beuningen.
De Aanwinst

Bijna twintig jaar belichtte Trouw wekelijks een museale aankoop of schenking. Een bonte mix van kunstwerken die laat zien hoe rijk bedeeld dit land is met musea, in alle soorten en maten.

Ze moest en zou hem hebben: de zeldzame karaf van glaskunstenaar Andries Copier die in 2014 op Marktplaats werd aangeboden. Maar conservator Hélène Besançon van het Nationaal Glasmuseum in Leerdam had geen aankoopbudget. En ook niet de tijd om een beroep te doen op fondsen of vrijgevige particulieren. Dan was die karaf natuurlijk al lang weg. 'Desnoods vraag ik mijn moeder om het voor te schieten', bedacht ze.

Lees verder na de advertentie

Elke keer als Besançon de karaf ziet staan, denkt ze aan de Belgische vrouw die hem toch aan het museum gunde, voor een lager bedrag dan ze via Marktplaats had kunnen krijgen. Ze gaf het museum ruimschoots de tijd om de aankoopsom van 1500 euro bijeen te krijgen. Dat lukte dankzij de Vereniging Rembrandt, die de helft betaalde, een inzamelingsactie onder het publiek én een bijdrage van haar moeder, vertelt de conservator. "De blijdschap en opluchting toen de karaf hier binnen werd gedragen, die voel ik nu nog."

Het is maar een van de bijzondere verhalen die schuilgaan achter de vele honderden aanwinsten van musea, waaraan Trouw jarenlang een rubriek wijdde. Op 28 januari 1999 verscheen de eerste aflevering van de toenmalige redacteur beeldende kunst Cees Straus over een aankoop van het Rijksmuseum: een zilveren specerijenserviesje. Al snel werd het een wekelijks terugkerend element op de kunstpagina's, dat nu al weer jaren onder de hoede is van deze verslaggever.

Rubrieken hebben niet het eeuwige leven. Hoe lang ga je door met iets dat gewaardeerd wordt door de lezers en ook in de museumwereld weerklank vindt? Toch nog maar niet stoppen, was steevast de conclusie van de kunstredactie. Zwaarwegend argument was altijd dat deze rubriek de mogelijkheid biedt om ook kleine musea voor het voetlicht te brengen, die zelden de kunstpagina's van landelijke kranten halen. Ook de inventiviteit waarmee ze met weinig menskracht en middelen geld bijeen weten te schrapen van fondsen, bedrijven en particulieren, verdient een podium. En niet in de laatste plaats: het is ook een journalistieke uitdaging om elke week weer in ruim 300 woorden het verhaal achter een aanwinst te vertellen.

Burgers voelen zich meer betrokken bij 'hun' museum

Toch zetten we er nu een punt achter, want er komt een nieuwe rubriek (zie kader onderaan dit artikel). Na zoveel jaren verdient 'De aanwinst' wel een grande finale. We doken het archief in en trakteren u op een bonte stoet aankopen en schenkingen. Ze geven ook een beeld van de ontwikkelingen in de museumwereld, zegt Fusien Bijl de Vroe. Ze is niet alleen een trouwe lezer van 'De aanwinst'. Als directeur van de Vereniging Rembrandt is ze - al langer dan deze rubriek bestaat - het eerste aanspreekpunt voor aanvragen van musea voor steun bij aankopen. "Je ziet dat het ambitieniveau van de musea vanaf 2000 sterk toenam. Dat was ook mogelijk doordat er toen meer geld beschikbaar kwam van fondsen waarmee we vaak gezamenlijk optrekken: De BankGiro Loterij, het Mondriaan Fonds - nog steeds belangrijke partners - en in die jaren ook het VSBfonds en voormalige fonds SNS Reaal. Zo was het Van Gogh Museum in 2001 in staat niet een maar twee Monets aan te kopen."

'The Tourist' van Margriet van Breevoort. Museum Arnhem. © RV

Terug in de tijd

Terugbladerend in de tijd valt op dat de eerste jaren meestal alleen het aangekochte werk werd beschreven. Waarom een museum het wilde hebben, kwam niet aan de orde. Bijl de Vroe: "De conservator kon volstaan met de mededeling dat het van grote kunsthistorische waarde was. Nu komen musea daar niet meer mee weg. Ze moeten kunnen uitleggen - en dat zie je ook terug in de rubriek - waarom ze hun collectie willen uitbreiden, terwijl de depots al zo vol liggen. De nadruk is veel sterker komen te liggen op de maatschappelijke impact van een aankoop, ook onder druk van de bezuinigingen van staatssecretaris Halbe Zijlstra (cultuur) vanaf 2010."

Naaikastje van Rietveld. Centraal Museum Utrecht. © CMU/Axel Funke

Die kortingen hebben naast alle problemen ook positieve effecten gehad. Musea werden creatiever en ondernemender. Kostbare kunstwerken gingen ze vaker met z'n tweeën of zelfs drieën aankopen en bij toerbeurt laten zien. Ook is het besef doorgedrongen in de samenleving dat musea niet alleen een 'overheidszaak' zijn. Dat heeft geleid tot meer draagvlak in stad en streek: burgers voelen zich meer betrokken bij 'hun' museum. Musea werken ook bewust aan die regionale binding, valt Bijl de Vroe op. "Ze vertellen bijvoorbeeld dat ze een bepaald kunstwerk 'terug naar huis' willen halen. Dat valt goed bij burgers en bedrijven die dan ook eerder geneigd zijn geld te geven."

Karaf van A.D. Copier. Nationaal Glasmuseum. © TRbeeld

Een voorbeeld daarvan is de aankoop in 2017 door Museum Flehite in Amersfoort van een stadsgezicht van Caspar van Wittel, onbekend in Nederland maar beroemd in Italië. Toen hij al jaren in Rome woonde schilderde hij zijn geboortestad. Door dit werk terug naar 'huis' te halen, kon het worden herenigd met een stadsgezicht van Van Wittels leermeester Matthias Withoos. Bijl de Vroe: "Terug in Amersfoort en ook nog een hereniging van meester en leerling. Met zo'n verhaal trek je mensen over de streep."

Een Zwitserse Rapid uit 1946. Louwman Museum. © -

Dat het draagvlak groeit voor musea, merkt de Vereniging Rembrandt zelf ook. Het ledental steeg de afgelopen jaren van tien- naar vijftienduizend. De directeur: "Voor 65 euro per jaar kun je al mecenas worden. Dat lijkt weinig, maar alles bij elkaar kunnen we elk jaar tientallen musea met vijf miljoen euro ondersteunen bij hun aankopen. De hoogte van de schenking verschilt enorm. Ook als het om een relatief klein bedrag gaat, zoals bij die karaf van Copier, is dat even noodzakelijk. Juist de kleinere musea kunnen het zo goed gebruiken."

Een achttiende-eeuwse guillotine. Museum de Gevangenpoort. © -

Variatie aan objecten

Opvallend is de variatie aan objecten die zijn verworven. Van schilderijen en sculpturen met steun van de Vereniging Rembrandt, tot een vliegtuigstoel, een auto, een complete villa, een 'verzetsrok' uit de oorlog, het naaikastje dat architect Gerrit Rietveld timmerde voor zijn vrouw, een eetbaar kunstwerk van koek, een guillotine en de huid van de Afrikaanse olifant Kito, dankzij vele andere fondsen en particulieren. Het is een eindeloze parade die zichtbaar maakt hoe rijk dit land bedeeld is met musea, in alle soorten en maten.

Schoenen van ontwerper Jan Jansen. Nederlands Leder en Schoenen Museum. © rv

En wat vond deze verslaggever nu zelf een bijzondere aanwinst? Een die haar altijd is bij gebleven en die zonder deze rubriek nooit de krant had gehaald? Daarvoor moeten we naar een museum waar je zelden iets over leest of hoort: het Nederlands Leder en Schoenen Museum in Waalwijk (vanwege een verhuizing nu gesloten tot 2020). Dat kreeg in 2011 elf paar schoenen van de ontwerper Jan Jansen cadeau, van een vrouw die anoniem wilde blijven. Ze was ongeneeslijk ziek en besloot haar bijzondere schoenencollectie na haar dood te schenken aan het museum. Sommige exemplaren waren nog gloednieuw, die had ze niet meer kunnen dragen. De vrouw wilde geen vergoeding, maar vroeg het museum alleen om een bedrag over te maken naar de stichting Kinderen Kankervrij.

Wat moeten we zien in....

Volgende week dinsdag begint een nieuwe rubriek op de kunstpagina's, op dezelfde plek als 'de aanwinst'. Elke week vragen we een conservator of directeur van een museum naar een bijzonder kunstwerk, onder het motto: Wat moeten we zien in.... In de eerste aflevering vertelt gastcurator Anne van Berk over de blikvanger - letterlijk en figuurlijk - op de tentoonstelling Object Love in Museum De Domijnen in Sittard.

Lees hier de afleveringen van De Aanwinst nog eens terug.

© -
Archeologische vondsten van Ger Holtrop. Drents Museum. © -
De Simon-koek, ontwikkeld door eetontwerper Marije Vogelzang. Museumhuis Simon van Gijn. © -

Deel dit artikel

Burgers voelen zich meer betrokken bij 'hun' museum