Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Movies that Matter: Schoonmakers eisen respect

Cultuur

Remke de Lange

Movies That Matter

Ze werken stilletjes, wanneer anderen niet kijken. Maar sinds schoonmakers verenigd zijn in hun eigen parlement laten ze vaker van zich horen. Leon Verdonschot volgde een jaar lang schoonmakers die trots hun werk uitvoeren. "Als deze stoel niet schoon is, wil niemand erop zitten."

Ooit was hij zelf schoonmaker: een vaste vakantiebaan. Nu, jaren later, herinnert Leon Verdonschot zich nog wat er meestal gebeurde wanneer hij met emmertje en mop een werkruimte van de chemische fabriek DSM in Geleen binnenkwam: mensen keken even op, en gingen verder met hun werk. "Zo raar. Ik zei 'Goedemorgen', en niemand zei iets terug. Ik voel me daar nu nog beledigd over."

Lees verder na de advertentie

De emotionele verwantschap was er dus al. Toen kwam er een concrete aanleiding om 'Het Schoonmakersparlement' te maken. Journalist, schrijver en televisiemaker ('Wintergasten') Verdonschot stond eens op het hoofdkantoor van vakbond FNV te wachten, toen zijn oog viel op een grote foto aan de muur. Een groepsportret van zeventig mensen.

Ik zag een staalkaart van de onderkant van de arbeidsmarkt, een gemêleerd gezelschap dat elkaar waarschijnlijk niet eens verstaat

Len Verdonschot

"Aan hun gezichtsuitdrukking kon je zien dat ze geen makkelijk leven hadden gehad. Ze keken strijdbaar, ik stel me zo voor dat dat de opdracht was geweest van de fotograaf. 'Wie zijn dit?', vroeg ik. 'Dit zijn de leden van het Schoonmakersparlement.' Had ik nog nooit van gehoord."

Dezelfde avond nog begon Verdonschot aan een filmplan. "Ik zag een staalkaart van de onderkant van de arbeidsmarkt, een zeer gemêleerd gezelschap van mensen die elkaar waarschijnlijk niet eens allemaal verstaan, maar samen in beweging zijn, samen een emancipatiestrijd voeren. Dit is een film, dacht ik."

Taalhobbel

Taal blijkt inderdaad een terugkerende hobbel, gedurende het jaar dat de filmmaker vier parlementsleden volgde. Ze spreken Marokkaans-Nederlands, Ghanees-Nederlands, of Engels-Nederlands met een Limburgs accent. De vergaderingen onder leiding van parlementspresidente Khadija Tahiri hebben taaie, verwarrende momenten.

Voor de organisatie van het parlement biedt de overkoepelende FNV een sturende hand, vertelt Verdonschot. Wanneer een actievoerster moeizaam een tekst vol lastige woorden als 'verantwoordelijkheid' heeft voorgelezen, filmt hij haar brede lach van opluchting daarna, als de taak is volbracht.

Samen liederen zingen en je vuist, mét gele handschoen, in de lucht is voor schoonmakers een dagelijkse realiteit.

Leon Verdonschot

Mooi zijn ook momenten waarop vakbondsleden in strijdlustig gezang uitbarsten, begeleid door een man met gitaar. "Schoon genoeg! Wij gaan door!", klinkt het ferm, de taalbarrières even terzijde. Alsof we teruggaan in de tijd en de socialistische 'Internationale' horen nagalmen.

Verdonschot: "Grappig, voor veel mensen is de arbeidersstrijd iets van de vorige eeuw. Maar samen liederen zingen en je vuist, mét gele handschoen, in de lucht ballen is voor schoonmakers een dagelijkse realiteit. Onzekerheid over je contract, je rooster, je inkomen heeft een enorme impact op je leven, geluk en welzijn. Dat heeft me deze film wel weer geleerd."

Leon Verdonschot © leonverdonschot.nl

Niet alleen taal, ook culturele verschillen kleuren de onderhandelingen. De meesten ogen te timide om de confrontatie aan te gaan met werkgevers, of petities aan te bieden aan bestuurders als burgemeester Aboutaleb of directieleden van de TU, waar ze hun schoonmaakwerk verrichten.

"Een mening uiten, dwarsliggen, voor de meeste schoonmakers is het iets nieuws. Velen zijn heel onwennig met democratie", vertelt Verdonschot. "Dit zijn geen beroepsdemonstranten, ze zijn juist heel gezagsgetrouw. En ze hebben een beroepseer. De meesten moeten veel taal- en psychologische barrières, zoals schaamte en angst, overwinnen om zelfs maar naar bijeenkomsten te komen."

'Meneer Mohammed' bijvoorbeeld, al meer dan twee decennia in dienst van schoonmaakbedrijf Gom, maakt tegenover werkgever 'meneer John' meteen duidelijk dat de spandoeken om hem heen allemaal niet zo kwaad bedoeld zijn. "Moeten we de straat op, moeten we als gekken schreeuwen?", vraagt hij zich hardop af. Verdonschot: "Eigenlijk zegt hij: kunnen we dit niet gewoon overslaan, we wíllen helemaal niet demonstreren."

Steun van publiek

In 2010 kregen de schoonmakers veel voor elkaar door drie weken lang het werk neer te leggen. De langste staking in Nederland sinds 1933, zegt Verdonschot. Treinstations puilden uit met menselijke rotzooi. "De schoonmakers hadden de steun van het publiek, heel knap. Het grappige is natuurlijk dat iedereen zich realiseert: o ja, dat afval komt natuurlijk van mijzelf."

Verdonschot filmde een reeks heerlijk geestige momenten waarop juist die confrontatie opspeelt. Zodra schoonmakers Nadine en Solomon met hun spulletjes kantoorruimtes binnenstappen voel je het ongemak. Sommige kantoormensen negeren de schoonmakers zo lang mogelijk. Anderen houden licht geërgerd hun spullen in de lucht terwijl hun bureau wordt afgestoft. Anderen gaan ostentatief coöperatief opruimen.

"Heel grappig ja, om te zien hoe mensen zich verhouden tot schoonmaakwerk", merkt Verdonschot op. "Ik denk dat de grootste confrontatie is dat je werk uitbesteedt waarvan je eigenlijk vindt dat je het zelf zou moeten doen, en dat je letterlijk een klassenverschil voelt. Ik heb veel van die schoonmaakscènes gedraaid, echt fascinerend om naar te kijken."

Sinds de staking is het zelfvertrouwen van schoonmakers toegenomen, denkt Verdonschot. Ze weten welk pressiemiddel ze achter de hand hebben: bij de laatste cao-onderhandelingen was de grootste overwinning dat die zonder acties tot een goed einde kwamen.

Daarmee hebben de parlementariërs al iets bereikt waar het de meesten boven alles om te doen was: respect. Iets voor elkaar krijgen zonder te hoeven dreigen. Ze mogen stilletjes hun werk doen, schoonmakers zijn minder onzichtbaar geworden. Zoals Solomon zegt: "Als deze stoel niet schoon is wil niemand erop zitten."

Het Movies that Matter-festival duurt van 23 tot 31 maart en vindt plaats in Den Haag.

Op zaterdag 24 maart gaat Trouw-redacteur Frank Straver in gesprek met regisseur Filip Antoni Malinowski over diens klimaatfilm Guardians of the Earth. Hierna is Aus Dem Nichts te zien, met aansluitend een een vraaggesprek met strafrechtadvocaat Bart Stapert onder leiding van filmcriticus Remke de Lange

Deze twee films zijn exclusief voor Trouw-abonnee's te bezoeken. Zie voor meer informatie: Trouw.nl/exclusief. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Ik zag een staalkaart van de onderkant van de arbeidsmarkt, een gemêleerd gezelschap dat elkaar waarschijnlijk niet eens verstaat

Len Verdonschot

Samen liederen zingen en je vuist, mét gele handschoen, in de lucht is voor schoonmakers een dagelijkse realiteit.

Leon Verdonschot