Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Movies that Matter: Is het medelijden groter omdat de vrouw wit is?

Cultuur

Anne-Kathrin Jeschke

Pijnlijk proces: Katja verloor haar man Nuri en hun zoontje Rocco. © Aus Dem Nichts
Recensie

'Aus dem Nichts' van de Duitse regisseur Fatih Akin is geïnspireerd op de huiveringwekkende terreur van de extreem-rechtse NSU-groep. Onze Duitse uitwisselingsredacteur Anne Jeschke bekeek de film. Verwarrend - en tot nadenken stemmend: de regisseur koos een witte vrouw als slachtoffer van racisme.

Het zijn vooral de close-ups van het gezicht van actrice Diane Kruger. In die beelden schuilt de kracht van de thriller Aus dem Nichts, de openingsfilm van het festival Movies that Matter. Ze tonen pijn, wanhoop en vastberadenheid en confronteren de kijker met een van de donkerste hoofdstukken van de Duitse naoorlogse geschiedenis: extreem-rechts geweld. In zijn film stelt regisseur Fatih Akin de slachtoffers van de “Nationalsozialistische Untergrund” (NSU) centraal.

Lees verder na de advertentie

Akin inspireerde zijn speelfilm dus op zware stof. Tussen 2000 en 2006 vermoordde de terreurgroep negen mensen, puur en alleen vanwege hun buitenlandse afkomst. In Duitsland kent iedereen de namen van de daders, hun geschiedenis en hun wereldbeeld. Maar van de slachtoffers weten we weinig.

Bij een bomaanslag in Hamburg verliest Katja, het fictieve hoofdpersonage, haar man Nuri, die van Koerdische afkomst is, en hun zoontje Rocco. De politie vermoedt in het begin dat de voormalige drugsdealer Nuri bij criminele activiteiten betrokken is, of dat de aanslag een religieuze achtergrond heeft. Maar voor Katja staat al snel vast dat het motief vreemdelingenhaat is.

Slachtoffers werden potentiële daders

Ook in het echt wroetten de rechercheurs onverbiddelijk in het privéleven van de NSU-slachtoffers, zochten naar criminele verbanden en naar eenvoudige antwoorden op moorden die zich moeilijk lieten verklaren. Slachtoffers werden daarbij soms zelfs potentiële daders. Ook de rechtszaak, die sinds 2013 loopt, zit vol ongerijmdheden: vernietigde dossiers, op mysterieuze wijze overleden getuigen, verstrengeling tussen de binnenlandse veiligheidsdienst en het extreemrechtse milieu. Er gebeurden dingen die men in het hedendaagse Duitsland, in een 'sterke rechtsstaat', niet voor mogelijk had gehouden.

Toch slaagt de film er niet helemaal in om volledig recht te doen aan deze nachtmerrie. Daarvoor schiet de politieke dimensie tekort. Ook slingert het verhaal te veel heen en weer tussen een documentair drama en een wraakthriller.

Het falen van de Duitse rechtsstaat, dat Akin aan de kaak wilde stellen, raakt zo op de achtergrond. Het neonazi-koppel dat van de aanslag werd verdacht, wordt vrijgesproken. Drugs die Katja nam om haar pijn te verdoven, worden haar en de zaak fataal. De advocaat van de tegenpartij trekt de geloofwaardigheid van haar verklaring in twijfel, en de rechter gaat daarin mee.

Aangrijpend portret van een vrouw 

'Aus dem Nichts' is niet de politieke film waar Duitsland behoefte aan had. Wel is het een uitermate aangrijpend portret van een vrouw die eerst haar familie en daarna haar geloof in de rechtsstaat verliest. Terecht werd Diane Kruger in Cannes onderscheiden met de prijs voor beste actrice. Zij dwingt de kijker mee te voelen met de pijn, haat, wraakgevoelens en het verlangen naar eigenrichting dat haar personage doormaakt.

Maar waarom koos Akin voor een witte vrouw als slachtoffer van bot racisme? De regisseur zei daarover zelf dat hij zo een zo groot mogelijke identificatie met zijn hoofdpersonage mogelijk wilde maken. Ook dat is een ongemakkelijke vraag aan de kijker: Is het medelijden groter omdat de vrouw wit is? Het is een vraag die je precies daar raakt waar het pijn doet.

Aus dem Nichts is de openingsfilm van het festival Movies that Matter in Den Haag. Vrijdag, 23 maart, 20.00 uur, Theater aan het Spui, grote zaal.

Anne Jeschke is freelance journaliste en redactrice van de Mannheimer Morgen, een regionale krant. Zij neemt deel aan de Duits-Nederlandse journalistenuitwisseling en is nu tijdelijk werkzaam op de redactie van Trouw.

Lees hier een interview met regisseur Fatih Akin.

Deel dit artikel