Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moraal is voor de zwakken

Cultuur

Andrea Bosman

© Trouw
recensie

De dystopie is populair. Nu pakt Duitslands sterauteur Juli Zeh het genre op voor een duistere schets van post-Merkel Duitsland, en maakt er een thriller van.

Het is een even eenvoudige als huiveringwekkende vraag. Wat zouden mensen doen als ze moesten kiezen tussen hun stemrecht en hun wasmachine? Britta, hoofdpersonage uit ‘Lege harten’ van Juli Zeh, vertelt tijdens een autoritje aan haar vriendin Janina dat 76 procent van de ondervraagden voor de wasmachine koos. 15 procent wist het niet. ‘Dus wilde maar 18 procent gaan stemmen’, zegt Janina, die kennelijk niet heel goed is in hoofdrekenen. Koele Britta is er vrij zeker van dat Janina ook voor haar wasmachine zou kiezen.

Lees verder na de advertentie

Bij het verschijnen van haar vorige roman ‘Ons soort mensen’ (2016) kreeg Juli Zeh - een van Duitslands succesvolste en productiefste schrijvers - het verwijt dat ze een dorp beschrijft waar de verhoudingen op scherp staan door de bouw van een windmolenpark. Dat had gezien de toestromende vluchtelingen natuurlijk een asielzoekerscentrum moeten zijn. Zeh maakt in het zojuist vertaalde ‘Lege Harten’ de vlucht naar voren: ze trekt alle registers open om de actualiteit van toenemend populisme en nationalisme, groeiende suïcidecijfers, terreurdaden en een tanende democratie in een duister en tragikomisch, ja bijna kluchtig toekomstscenario te vatten.

Zelfmoordaanslagen

We schrijven het jaar 2025. Angela Merkel is allang afgetreden, aan de macht is de rechts-populistische BBB van premier Regula Freyer, de ‘Boze Burger Beweging’, maar dat is niet zozeer de schuld van de populistische kiezer, eerder van al die zogenaamd weldenkenden die niet meer stemmen omdat ze zich van politiek en idealen hebben afgekeerd. Politiek is ‘als het weer: iets wat plaatsvindt, of je nu toekijkt of niet.’ Niemand leest meer kranten. De Verenigde Naties worden opgedoekt. Europa is op sterven na dood. De hit van het moment wordt gezongen door een 12-jarig meisje met een kortgeschoren koppie: ‘Full hands, empty hearts. It’s a suicide world, baby’.

‘Lege harten’ is al het antwoord op ‘Onderworpen’ van Houellebecq genoemd, maar daarvoor is het verhaal toch te veel plotgedreven

Ook Britta kiest voor haar eigen geluk. Moraal is plicht voor de zwakken, las ze ooit ergens en dat vindt ze nog steeds. Britta onderhoudt man, dochtertje en een ‘schoon’ betonnen huis in de ‘schone’ middelgrote stad Braunschweig met een in haar ogen eveneens ‘schone onderneming’. Werkelijk? De Brug is een ‘praktijk voor psychotherapie en toegepaste dieptepsychologie’ waar suïcidale mensen worden behandeld. Maar Britta en haar zakenpartner Babak zoeken met een slim algoritme vooral naar geschikte kandidaten die ze trainen en aan terroristische organisaties koppelen voor het plegen van zelfmoordaanslagen. 

Het ‘schone’ zit hem voor Britta - die overigens ook behept is met een ziekelijke schoonmaakdwang - in het feit dat de Brug een einde maakte aan onvoorspelbaar ‘terreuranarchisme’. Er zijn nu tenminste vaste afspraken en ‘gecontroleerde slachtofferaantallen.’ Een keurig bedrijfsmodel dus met professioneel opgeleide martelaars. De staat heeft ook baat bij deze geregisseerde terreur en laat ‘De Brug’ met rust.

Dan vindt er een aanslag plaats in Leipzig die Britta en Babek niet naar de Brug kunnen herleiden. Is er een concurrent opgestaan? Een naargeestig spel is op de wagen gezet.

Geestige uithalen

‘Lege harten’ is al het antwoord op ‘Onderworpen’ van Houellebecq genoemd, maar daarvoor is het verhaal toch te veel plotgedreven: de (echt spannende!) ontknoping vergt meer aandacht dan het uitwerken van die grimmig hygiënische toekomst. Het is te merken dat Zeh, die tien jaar schreef aan ‘Ons soort mensen’ nu sneller te werk is gegaan. Blijft haar ongelooflijke verteltalent en humor, de manier waarop ze je met haar cynische constateringen ook aan het lachen krijgt. 

Bijvoorbeeld als ze het heeft over Hassan, een onderhandelaar namens IS die ze als een ‘doodnormaal figuur’ omschrijft, ‘met een saai baantje in de tapijtzaak van zijn vader in de binnenstad van Bonn, die zijn netflixaccount altijd interessanter heeft gevonden dan de jihad.’ Of hoe een avondje in het strakke huis van Britta verloopt, terwijl haar man met zelfgemaakte sushi zit te prutsen en hun wat softe vrienden slap over politiek praten en Britta zich daar mateloos aan ergert. Zeh blaast met haar geestige uithalen voortdurend lucht in de duistere setting. Maar dat zorgt er ook voor dat je met de personages hooguit mededogen kunt hebben, echt van ze houden lukt niet. En dat stemt misschien nog het somberst.

Oordeel

Vol geestige uithalen en esprit, maar personages blijven op afstand.

Juli Zeh
Lege harten
Vert. Annemarie Vlaming.
Ambo Anthos ; 296 blz.; € 21,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Deel dit artikel

‘Lege harten’ is al het antwoord op ‘Onderworpen’ van Houellebecq genoemd, maar daarvoor is het verhaal toch te veel plotgedreven