Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Misdaaddeskundige Galeotti geeft een gelaagd beeld van de complexe Russische onderwereld

Cultuur

Paul van der Steen

Mark Galeotti © -
Boekrecensie

Misdaaddeskundige Galeotti schetst een realistisch en gelaagd beeld van de onderwereld in het land van Poetin.

‘Rusland is een supermacht van misdaad aan het worden”, constateerde president Boris Jeltsin in 1994. Daar was geen woord van gelogen. Terwijl de gewone Rus verkommerde in een nieuwe, harde werkelijkheid, wist een kleine groep zich dankzij de komst van het kapitalisme op ongekende wijze te verrijken. Tal van criminelen behoorden tot dat selecte winnaarsgezelschap. Mercedes-Benz verkocht op dat moment meer gepantserde limousines in Rusland dan in de rest van de wereld. Die goed beschermde auto’s voorkwamen niet dat menigeen sneuvelde in de bendeoorlogen om daarna te worden begraven met Godfather-praal.

Lees verder na de advertentie

Eigenlijk is het een wonder dat Jeltsins opvolger Vladimir Poetin in rap een einde wist te maken aan deze complete anarchie. De staat heeft de grip weer grotendeels heroverd, stelt de Britse misdaaddeskundige Mark Galeotti in ‘De Vory. De Russische supermaffia’. Voor wie niet tégen maar mét de staat werkt, zijn er nog steeds mogelijkheden. De verwevenheid van onder- en bovenwereld is groot: criminelen zijn te vinden in politiek, economie en op andere gewichtige plekken.

Één agent op elke 55.000 boeren

Galeotti’s minutieuze en uitvoerige analyse toont Ruslands lange misdaadtraditie. “Op elke eerlijke man heb je negenennegentig dieven, die het Russische volk te schande maken”, schreef de literator Anton Tsjechov aan een vriend na een bezoek aan het verre Oosten van zijn land in 1890. Een correspondent van de Britse krant The Times ontwaarde ongeveer tegelijkertijd een natie met twee gezichten: grote gastvrijheid tegenover wetteloosheid. “Als er een wet bestaat, lijkt men het een bindende plicht te vinden die ronduit niet te erkennen of, algemener, te bekijken of hij of zij er onderuit kan komen.”

Alleen de grootste naïevelingen geloven nog in de ‘goede dief’

De geschiedenis van de vory (Russisch: ‘dieven’) gaat terug tot in de 18de eeuw. Op het platteland was er rond 1900 slechts één agent op elke 55.000 boeren. In de steden richtten de geüniformeerde toezichthouders zich vooral op het misdaadvrij houden van het centrum en de rijkere wijken. In achterbuurten mochten criminelen hun gang gaan. Bij het volk konden boeven bovendien op enige sympathie rekenen: dat koesterde de mythe van de ‘eerlijke dief’ in de wetenschap dat heren in bojarenmantels, bureaucratenuniformen en rechtertoga’s zich ook schuldig maakten aan het onrechtmatig toe-eigenen van andermans kapitaal.

© -

Het communisme wist de misdaad niet uit te bannen. De wetteloosheid in de jaren van de burgeroorlog tussen roden en witten bood juist kansen. Met Stalin kwam zelfs een oud-bankrover aan de macht. Criminelen die wilden samenwerken met de nieuwe elite konden wat moois opbouwen. Anderen bouwden binnen de goelag status op. Onder de schaarste van het Brezjnev-tijdperk floreerden corruptie en zwarte markt. Gorbatsjov liet de Sovjetstaat als een rokende puinhoop achter en liet de ongebreidelde krachten van de markt los op het volk. De criminelen konden - bogend op hun al bestaande organisatie en ervaring met zaken - makkelijk instappen.

Noodzakelijk kwaad

De ondertitel van Galeotti’s boek is verneukeratief. De term ‘supermaffia’ suggereert één niets ontziend monster dat Rusland verteert en niet schroomt om ook de rest van de wereld in een wurggreep te nemen. De kracht van ‘De Vory’ is nu juist dat het zorgvuldig de complexe realiteit achter dit sterke, angstaanjagende wereldmerk vandaan krabt. Rusland heeft een rijk en ingewikkeld crimineel ecosysteem, concludeert de auteur. Bendes zijn diffuus of juist met elkaar versmolten. Netwerken vloeien samen en gaan weer uit elkaar. In zo’n fluïde onderwereld ontstaan gelegenheidspartnerschappen en worden groepen aangezocht voor specialistenwerk als witwassen, frauderen, smokkelen, hacken, bedreigen of liquideren. In het buitenland mengen de vory zich in tal van lucratieve, louche zaakjes. De vory zijn er meestal niet op uit om de plaatselijke maffiosi te verdringen. In plaats daarvan bieden de Russen hun diensten aan.

Alleen de grootste naïevelingen geloven nog in de ‘goede dief’. Gavriil Popov, voormalig burgemeester van Moskou, beweerde ooit dat de maffia een noodzakelijk kwaad was om als een Robin Hood de rijkdom opnieuw te verdelen. In het echt lijkt de misdaad meer op de sheriff van Nottingham, schrijft Galeotti. Die profiteert van zijn macht en benut de mogelijkheden voor zoveel mogelijk eigen gewin.

Oordeel: Galeotti krabt de complexe realiteit van deze bendes af.

Mark Galeotti

De Vory. De Russische supermaffia

Vert. Mario Molegraaf Prometheus; 388 blz. €22,50

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel

Alleen de grootste naïevelingen geloven nog in de ‘goede dief’