Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mijn favoriete zinsdeel? De bepaling van gesteldheid

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© anp
Taal

Als u mij vraagt wat ik het leukste zinsdeel vind, dan zeg ik zonder twijfel de bepaling van gesteldheid. Dat is naar mijn idee verreweg het interessantste, het efficiëntste en het rijkste zinsdeel dat we in het Nederlands hebben. Maar wat was ook alweer die bepaling van gesteldheid?

Grote kans dat u nog nooit van de bepaling van gesteldheid gehoord hebt. Misschien noemden ze dat bij u op school dubbel verbonden bepaling of een predicatieve toevoeging, of ze gooiden hem in de vergaarbak van de bijwoordelijke bepalingen. Doodzonde. Want het is gewoon een subjectpredicaatverbinding.

Lees verder na de advertentie

Als je zegt ‘Hij fietst fluitend rond’ dan zitten er twee subjectpredicaatverbindingen in de zin: wat hij doet is fietsen, en wat hij doet is fluiten. De eerste subjectpredicaatverbinding wordt gemarkeerd door de congruentie tussen persoonsvorm en subject (het onderwerp), en de tweede parasiteert als het ware op de eerste: terwijl hij fietst, fluit hij. Dat is de predicatieve toevoeging.

Het kan ook met een zijn-betekenis (‘Zij fietst vrolijk rond’, dan is zij vrolijk), en het kan ook met een resultaatbetekenis: in ‘Ik schilderde de muur wit’ is de muur wit als resultaat van het schilderen. In oudere schoolgrammatica’s heet dit ook wel de resultatieve werkwoordbepaling.

Er is nog een derde soort: dat is de subject-predicaatverbinding die in zijn geheel het complement van een werkwoord is: in ‘Ik vind dit leuk’ is ‘dit leuk’ de subjectpredicaatverbinding (dit is leuk), en die hele betekenis is wat ik vind (het complement in ‘iets vinden’). Daar wordt leuk ook wel het werkwoordcomplement genoemd.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon.

Zelf een taaltip? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl

Deel dit artikel