Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mies Bouwman (1929-2018), de moeder van de Nederlandse televisie

Cultuur

Hans Nauta

© ANP
Naschrift

De gloriejaren van coryfee Mies Bouwman vielen samen met die van de televisie. Ze sprak veel uiteenlopende bevolkingsgroepen aan en was daardoor een bindende factor. De pionier en koningin van de Nederlandse televisie heeft honderden uren tv nagelaten.

Ze had zo'n rare hoge piepstem en ze sprak zo keurig, zei Mies Bouwman over het begin van haar tv-carrière bij de KRO. Op 16 oktober 1951, twee weken na de lancering van de Nederlandse televisie, maakte ze haar tv-debuut. Ze droeg de jurk van de zilveren bruiloft van haar ouders, en ook de slotzin van het omroepbericht zou ze nooit meer vergeten: 'Dit is het einde van het begin. Goedenavond.'

Lees verder na de advertentie

De uitzending is niet bewaard gebleven. Alleen in een radioreportage is te horen hoe de 21-jarige omroepster in de studio in Bussum amper tijd heeft voor de verslaggever: 'Heel eventjes, want ik moet zo de lucht in.' Ze is wat zenuwachtig, maar weet bij haar debuut al dat dat ook nodig is. 'Juffrouw Bouwman, de hoogste tijd', wordt er geroepen, en daar gaat ze, de zender op. Het geringe aantal kijkers - Nederland telde zo'n 500 toestellen - bood haar de kans om fouten te maken en het vak te leren. Vervolgens groeide ze mee met het medium.

Door haar prille relatie met de destijds nog getrouwde cameraman Leen Timp genoot Mies afkeuring en moest ze vertrekken bij de KRO

Lang bleef ze niet bij de KRO. Vanwege haar prille relatie met de getrouwde cameraman en latere regisseur Leen Timp - ze zouden trouwen en hun leven lang samenblijven - werd ze in 1953 ontslagen bij de omroep waarvan haar vader secretaris was. Niet met onmiddellijke ingang, om een publiek schandaal te voorkomen mocht ze nog drie uitzendingen doen. Ook in eigen kring werd ze op de situatie aangekeken. 'Ik lag er overal uit.' Geen werk, nog geen man, ze mocht zelfs niet op de bruiloft van haar broer komen. Sommige mensen groetten haar niet langer. Het zou niet voor het laatst zijn dat ze ontdekte hoe snel liefde kon omslaan in afkeer.

Even werkte ze voor de Volkskrant, maar daar moest ze om dezelfde reden weg. Ze ging bij de Avro aan de slag en presenteerde een van de vroegste quizzen, 'Van je familie moet je het hebben', dat ze zich later vooral herinnerde om de live uitgezonden poepende koe.

Als televisiepionier was ze er in meer genres vroeg bij. Zo was het door Bouwman gepresenteerde 'Redt een kind', op 13 december 1959 bij de V.P.R.O., de eerste inzamelingsactie op tv. De opbrengst ging naar de slachtoffers van de Algerijnse oorlog die in de Marokkaanse vluchtelingenkampen werden ondergebracht.

Tekst loopt verder onder de foto

© ANP

'Open het Dorp'

Haar grote doorbraak kwam met de liefdadigheidsactie 'Open het dorp' op 26 en 27 november 1962. In de marathonuitzending van 23 uur werd 23 miljoen gulden opgehaald voor een gehandicaptendorp bij Arnhem. Vierhonderd artiesten traden op. Zeventig procent van de Nederlandse bevolking zou het programma hebben gezien. De saamhorigheid van 'al die fijne mensen in het land' was enorm. Het evenement in de Rai werd de blauwdruk voor elke grote inzamelingsactie die volgde: bekende mensen aan de telefoon, een parade van schenkers, optredens, reportages en studiogesprekken. Ze presenteerde het programma alleen.

Een dag voor het overlijden van Wilhelmina was met Mies Bouwman een nieuwe koningin opgestaan, werd er gezegd.

'Maar één vrouw was in staat de harten van ons volk te bespelen, zoals Mies Bouwman dat heeft gedaan', zei dokter Arie Klapwijk, de bedenker van de actie, tegen de van vermoeidheid snikkende Bouwman. Waarna het publiek driemaal hoera riep, en lang zal ze leven begon te zingen. Ze was in het hart van het volk beland. Een dag voor het overlijden van Wilhelmina was met Mies Bouwman een nieuwe koningin opgestaan, werd er gezegd. Ze riep in die uitzending dat het de mooiste dag en nacht van haar leven was. Er kwamen nog veel meer mooiste dagen, maar hier ging het over 'de voldoening van zelf een programma maken dat aanslaat bij het publiek'.

De mensen thuis iets moois en gezelligs geven, dat was een belangrijke drijfveer voor Bouwman. De programmatitel 'Een mens wil op de vrijdagavond wel eens even zitten en een beetje lachen want er is al genoeg ellende op de wereld', vatte haar televisieopvatting vrij goed samen. Over 'Een van de acht' (1970-1973) zei ze bijvoorbeeld: 'Het was geslaagd als het een enige avond was, met pret.'

Leuk!

Eens per maand kwam die door Bouwman bedachte spelshow op tv, en ze bereidde alles zelf voor. 'Een idee verzinnen, kandidaten selecteren, artiesten uitnodigen, vragen bedenken, prijzen kopen, alle details. Meestal met Leen als regisseur, en wat enthousiaste mensen om ons heen. Keihard werken. Maar leuk!'

Een weekend lang werden kandidaten getest, op zaterdag de christelijken en op zondag de niet-christelijken. Op maandagmorgen, als De Bijenkorf gesloten was, sloeg Bouwman daar de prijzen in voor de finale met de lopende band, die opgeteld 999 gulden mochten kosten. Op vrijdag repeteerden ze met stand-ins, om zaterdag live vanuit de Jaarbeurs in Utrecht uit te zenden. 'Klok klaar, band klaar, muziek klaar, starten maar!', en daar rolden de bescheiden prijzen over de band. De blijdschap van de winnaars was enig.

'Open het dorp' had haar een heilige gemaakt, en ze viel weer van haar voetstuk door het satirische programma 'Zo is het toevallig ook nog 's een keer' (Vara, 1963-1966). Samen met coryfeeën van journalistiek en artistiek Nederland als Dimitri Frenkel Frank, Rinus Ferdinandusse en Gerard van het Reve, hield ze de televisiekijker een spiegel voor. Er werd gelachen om de dingen waar niet om gelachen mocht worden - het koningshuis, religie, politiek - en dat kon nog niet iedereen aan. Vooral het onderdeel Beeldreligie in de derde uitzending viel verkeerd. Terwijl hij een gebedshouding aannam zei cabaretier Peter Lohr: 'Geef ons heden ons dagelijks programma, wees met ons, o Beeld, want wij weten niet wat wij zonder u zouden moeten doen.'

Bouwman werd het hevigst belaagd en ontving woeste dreigbrieven: 'Wij zullen je vingers breken.' Een fotograaf van Het Parool vroeg aan de telefoon of het rieten dak van hun huis in Blaricum al brandde, want daarover was de krant getipt. Het gezin kreeg bewaking.

Tekst loopt verder onder de foto

© ANP Kippa

'Verschrikkelijke Nederlanders'

Dat alles maakte een onuitwisbare indruk. De maandag na Beeldreligie noemde Bouwman 'een eenzame dag vol verschrikkelijke Nederlanders', en ze stopte met het programma dat de Gouden Televizierring zou winnen. Later kon ze die 'vijfhonderd smerige brieven' enigszins relativeren. 'Dat is veel. Maar vijfhonderd mensen die een beetje ziek zijn in hun kop is weer niet veel op een bevolking van veertien miljoen.'

In 'Mies en scène', een programma waarin ze de concurrentie aanging met Willem Duys, ontving ze gasten als Godfried Bomans, Wim Sonneveld, Johan Cruijff, Ko van Dijk en Toon Hermans. Ze was gelukkig met het programma, omdat ze op haar tenen moet lopen 'en 't haalde'. Door de combinatie van amusement en informatie zou je het de voorloper van 'De Wereld Draait Door' kunnen noemen.

In 1974 ging ze weer bij de Avro werken. Ze maakte er onder meer 'Telebingo' en 'In de hoofdrol', een programma waarvan ze de eerste aflevering al in 1960 maakte. Dat wisselen van omroep ging zo makkelijk doordat ze freelance werkte. Dan wist ze zeker dat ze haar echt wilden hebben.

Bouwman zag zichzelf als de gemiddelde Nederlander, en achtte dat de basis van haar succes. 'Ik ben bang dat ik alles ben - ik ben niet zo aardig en niet zo'n secreet.' Ze was geen ster, maar gewoon Mies, en gewoon zijn was toen nog bijzonder op tv. Ze kon naïef zijn en spontaan. Bleef onder alle omstandigheden vriendelijk. Er mislukte wel eens een programma, maar kijkers voelden dat ze er altijd achter stond. In haar presentatie vermengde ze rust met gepaste opwinding. Ze had doorzettingsvermogen en wilskracht, en dat bleek ook toen ze zich in 1992 terugvocht na enkele jaren afwezigheid door ziekte.

Bouwman bedankte vriendelijk toen ze bij het 50-jarig bestaan van de Nederlandse televisie werd gevraagd voor het amu­se­ments­blok­je. Een blokje, het woord al.

Opnieuw 'In de hoofdrol' presenteren leek haar de beste remedie tegen het gezeur in de roddelbladen over zieke Mies. Maar het viel haar tegen. Alles was veranderd. De commerciële omroepen waren opgekomen. Bij de Avro kende ze niemand meer. Een programma was een productie gaan heten, terwijl Bouwman gewend was 'gewoon een uitzending voor de mensen in het land te maken'.

Ze bedankte daarom vriendelijk toen ze bij het 50-jarig bestaan van de Nederlandse televisie werd gevraagd voor het amusementsblokje. Een blokje, het woord al. Ze bedankte vriendelijk. Ze betreurde het dat alles op tv jong en aantrekkelijk moet zijn, en kijkcijfers regeren. Maar ze gaf niet alleen maar af op hedendaagse televisie. In de tv-gids vond ze altijd wel een paar erg leuke programma's.

De directe aanleiding om definitief te stoppen was de bijwerking van de prednison die ze nam. Door het medicijn kon ze huilen en lachen om niks. Ze huilde soms eerder dan de bekendheid die ze in het zonnetje zette.

Tekst loopt verder onder de foto

© ANP Kippa Freek van Asperen

Vakvrouw

Na haar afscheid werd ze door minister D'Ancona van WVC benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau. De minister noemde Bouwman 'een vakvrouw van het zuiverste water met oog voor kwaliteit en originaliteit'. Uit handen van producent Joop van den Ende kreeg ze toen ze tachtig jaar werd de eerste Gouden Televizier Oeuvre Ring.

Af en toe verscheen ze nog op tv. Zo kwam ze in 1996 terug voor een ledenwerfactie van het Rode Kruis, en was ze niks veranderd. 'En nou verder geen gedoe, u moet gewoon deze kaart invullen. Het is koud buiten, maar er wacht weer een lekker warm huis op u. Wat is 35 gulden nou in een land waar we het bijna allemaal zo goed hebben.' Menigeen trok zijn jas aan.

Tekst loopt verder onder de foto

© ANP Kippa

Moestuintje

In 2011 was ze tafeldame in De Wereld Draait Door in een hommage aan Willem Duys. Dat jaar reikte ze vanwege het 60-jarig jubileum van de Nederlandse televisie de Gouden Televizier-Ring uit aan RTL-programma 'Voetbal International'. Vorig voorjaar verscheen haar boek 'Gewoon Mies', met columns uit weekblad Margriet. Bouwman zag tv vooral als een goede herinnering. Haar man en vier kinderen waren altijd belangrijker geweest. Echtgenoot Leen Timp overleed in 2013.

Ik ga vaak met mijn kleinkinderen op stap. Of ik vraag ze hier. Dan kookt oma graag, of ik rommel lekker in huis.

Mies Bouwman

Over haar pensioen zei ze in 2001: 'Ik heb een heerlijk leven. Ik ga vaak met mijn kleinkinderen op stap. Of ik vraag ze hier. Dan kookt oma graag, of ik rommel lekker in huis. Ik vind het ook heerlijk om in mijn moestuintje te werken. Gewoon met je handen in de modder wroeten is goed voor een mens. Van de zomer oogstte ik joekels van komkommers. Net zo leuk als kijkcijfers.'

Lees ook: 'Mies sprak de taal van het volk'

Deel dit artikel

Door haar prille relatie met de destijds nog getrouwde cameraman Leen Timp genoot Mies afkeuring en moest ze vertrekken bij de KRO

Een dag voor het overlijden van Wilhelmina was met Mies Bouwman een nieuwe koningin opgestaan, werd er gezegd.

Bouwman bedankte vriendelijk toen ze bij het 50-jarig bestaan van de Nederlandse televisie werd gevraagd voor het amu­se­ments­blok­je. Een blokje, het woord al.

Ik ga vaak met mijn kleinkinderen op stap. Of ik vraag ze hier. Dan kookt oma graag, of ik rommel lekker in huis.

Mies Bouwman