Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met deze Nederlandse liedjes luidden nonnen het einde van de Middeleeuwen in

Home

Robin de Wever

De Boerenbruiloft van Pieter Brueghel (zestiende of zeventiende eeuw). © Wikimedia

De kerk sprak alleen Latijn. Toch klonken vijf eeuwen geleden door het hele land religieuze liederen in het Nederlands. Dat repertoire, populair gemaakt door zingende nonnen, hielp om de geesten rijp te maken voor de Reformatie, constateert literatuurwetenschapper Cecile de Morrée.

Een zustertje had adergelaten
En zij verbleef (daarom) in haar kamertje
Jezus ging naar haar toe

En wilde vertrouwelijk met haar spreken, zoals gelieven doen.

“Ga weg, heer Jezus, ga weg!

Ik heb adergelaten en ik ben ziek!”

Lees verder na de advertentie

Zo maar een liedje uit de bundel die op de plank stond bij de Zusters van Moderne Devotie, een christelijke spirituele beweging die in de vijftiende eeuw conventen door heel Nederland had. Klik hier om het te luisteren.

Nog eentje:

O, wie Jezus’ wijngaard in zijn hart aanplant,

mag zich verheugen op het zoete land

dat hij zal verwerven.
Jeruzalem, zo heet dat rijk,

vol van waardige zaligheid,

vervuld van grote vreugde.

Klik hier om dit liedje te luisteren.

Jezus die op bezoek gaat bij een zuster, Jezus als brenger van zoete zaligheden: de taferelen die de nonnen bezongen spraken zo tot de verbeelding dat zelfs de laagst geletterde Nederlander ze kon begrijpen. Een wereld van verschil met de Latijnse hymnen die in de kerken en in de meeste andere kloosters klonken. Ze misten hun doel niet, stelt Cecile de Morrée in haar proefschrift ‘Voor de tijd van het jaar’.

De zusters hielpen het geloof dichter bij het volk te brengen

Literatuurwetenschapper Cecile de Morrée

De Zusters van de Moderne Devotie verlieten met enige regelmaat hun conventen. Vanzelfsprekend kwamen ze dan in aanraking met hun stadsgenoten, en die namen hun repertoire over. In bijna iedere stad, vooral in het oosten van het land, klonken de liedjes uit de kelen van gewone Nederlanders.

“Ze hielpen in de late Middeleeuwen het geloof dichter bij het volk te brengen”, zegt De Morrée. Een geleidelijke ontwikkeling, die enorme gevolgen zou hebben. De veranderende omgang met geloof leidde uiteindelijk tot de Reformatie en, in diens kielzog, de Verlichting.

Jezus als barman

Als eerste onderzocht De Morrée niet alleen individuele liedjes - dat was al vaker gedaan - maar vooral ook de bundels waarin die waren opgenomen. Die combineerden traditionele, vrome liederen met profaner repertoire. Met bijvoorbeeld een lied waarin Jezus een taverne bestiert en achter de bar wijn tapt. “De laat-Middeleeuwse Nederlander begreep die metafoor direct”, zegt literatuurwetenschapper. “Het ging natuurlijk over de transsubstantiatie: Jezus deelde zijn bloed, zijn lichaam. Of ze het repertoire zelf bedachten valt uit de bundels niet op te maken. Maar ze maakten er duidelijk wel gebruik van.”

Dat de kloosterbundels het verhevene combineerden met het alledaagse, was geen toeval, meent De Morrée. “Dat liep destijds door elkaar. Zeker bij de Zusters van de Moderne Devotie. Hun gemeenschappen werden lange tijd niet erkend door het Vaticaan en dus moesten ze gewoon werken. Veel van de zusters verdienden hun geld met spinnen en weven. Dat deden ze deels buiten het klooster.”

De liedjes waren een soort lichte spirituele oefening

Vanwege die onofficiële kerkelijke status trokken ze een ander soort volgelingen aan. “Vaak waren dat laaggeletterden, vrouwen van eenvoudige komaf. Om in te kunnen treden in een regulier klooster moest je kunnen lezen en Latijn kunnen leren. Hier hoefde dat niet. De liedjes die ze zongen waren een soort lichte spirituele oefening. Als je de hele dag aan het werk was, moest je het getijdengebed overslaan. Zingen was dan een alternatief.”

Terug naar de kern

Of er een lijn te trekken valt van de liedjes naar de Reformatie, die aanving nadat de Zusters van de Moderne Devotie voet aan de grond hadden gekregen, durft De Morrée niet te zeggen. “Het gaat veel te ver om te zeggen dat die Nederlandse liedjes de Reformatie hebben veroorzaakt. Maar ze hielpen wel om een klimaat te scheppen waarin hervormingen konden plaatsvinden. Het maakte deel uit van de beweging die terug wilde naar de kern van het geloof.”

Opvallend is in ieder geval dat tijdens de hervormingen het Nederlandse lied in de Lage Landen een belangrijke rol speelde. “Toen werden er veel meer van dit soort liedjes gezongen.”


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De zusters hielpen het geloof dichter bij het volk te brengen

Literatuurwetenschapper Cecile de Morrée

De liedjes waren een soort lichte spirituele oefening