Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mensje van Keulen beschrijft de martelgang van een trouweloze liefde

Cultuur

Sander Becker

© Maartje Geels
Interview

Vreemdgaan, bedrog, vechtpartijen: het huwelijk van Mensje van Keulen liep stuk op de vrije seksuele moraal van de jaren zeventig. In 'Neerslag van een huwelijk' vertelt de schrijfster openhartig hoe ze eronder leed.

Met haar zachte stem en warme oogopslag is Mensje van Keulen (71) de beminnelijkheid zelve. Maar ze kan ook ongelofelijk schelden en tieren, getuige haar pas gepubliceerde dagboek, eind jaren zeventig geschreven. Het bevat de gruwelijke aanloop naar een huwelijksbreuk. Een drama dat ontkiemt vanuit een vermoeden van ontrouw en dat zich traag, wreed en smartelijk voltrekt.

Lees verder na de advertentie

Van Keulen noteerde de eerste zinnen in 1976, toen het schrijven van fictie een tijd niet lukte. Begin een dagboek, bij wijze van vingeroefening, hadden haar collega's Hans Warren en Heere Heeresma aangeraden, anders verlies je de kunst. Van Keulen had er geen trek in, want ze gruwt - nog altijd - van schrijven over zichzelf. Liever verschuilt ze zich achter fictieve personages. Haar oeuvre van bijna een halve eeuw kent maar één persoonlijke roman: 'Olifanten op een web' (1997), geschreven rond de dood van haar moeder.

Ondanks alle vernedering, geweld en pijn kan de schrijfster niet zonder haar 'wrede engel'. Sterker: ze wil een kind van hem

Ondanks haar weerzin kalkte Van Keulen in de loop der jaren 94 schriften vol. Op papier stortte ze uit wat ze bij anderen niet kwijt kon. Het hielp haar de chaos te 'ordenen en bezweren'. Al die ontboezemingen waren nooit bedoeld voor publicatie. Maar toen haar uitgever in 2006 voorstelde om het eerste jaar van het dagboek uit te brengen, ter ere van haar zestigste verjaardag, stemde Van Keulen toch toe.

De tekst loopt door onder de foto.

Mensje van Keulen in 1979. © Lon van Keulen

Dat eerste jaar was nog vrij onschuldig: het gaf vooral een tijdsbeeld van de jaren zeventig, waarin Van Keulen zich net als anderen laafde aan drank, coke en seks. Het nu gepubliceerde tweede deel is intiemer er heftiger. Het etaleert Van Keulens verborgen wanhoop en kwetsbaarheid. De schrijfster worstelde ruim tien jaar voordat ze deze episode kon uittypen, ze durfde de schriften amper nog in te kijken.

In de beschreven periode ontdekt zij, dan 31, dat haar man - neurofysioloog en fotograaf Lon van Keulen - al jaren een stiekeme affaire heeft met een andere vrouw. De schrijfster ontsteekt in razernij en wil hem verlaten, maar de liefde blijkt te groot. Ondanks alle vernedering, geweld en pijn kan de schrijfster niet zonder haar 'wrede engel'. Sterker: ze wil een kind van hem, een wens die ook weer bittere ruzies uitlokt.

Op het dieptepunt stelt de echtgenoot een cynische ruil voor: Oké, jij je kind, ik mijn vriendin. Uit die harteloze afspraak wordt een zoon geboren die de mogelijkheid aankondigt van een nieuw begin.

Hoe was het om als 71-jarige terug te kijken op uw jongere ik van 31? Een bedrogen vrouw die troost zocht in drank, sigaren en wisselende contacten?

"Ik herinnerde me nog dat die periode behoorlijk beklemmend was. Maar toen ik de schriften begon uit te tikken, schrok ik toch en werd ik er wel eens beroerd van. De confrontatie was zo heftig dat ik soms moest slikken en mijn tanden op elkaar moest zetten. Ik dacht ook vaak, hoofdschuddend: 'Wat was je dom! Waarom deed je dat? Waarom ging je niet weg? Waarom doorzag je het niet?' In feite doorzag ik het wél, maar desondanks bleef ik in dat huwelijk hangen. Ik hoopte en verwachtte dat het wel weer goed zou komen."

Mijn 38-jarige zoon las een stukje en zei: 'Nee, heb je dát gedaan? Met díe? Dat wil ik allemaal niet weten!'

Mensje van Keulen

U heeft lang gedraald met dit tweede deel, uit angst voor uw eigen emoties. Was u ook bang voor de reactie van anderen op de expliciete scènes?

"Zeker. Mijn 38-jarige zoon las een stukje en zei: 'Nee, heb je dát gedaan? Met díe? Dat wil ik allemaal niet weten!' En dan de vader van mijn zoon. Die woont al jaren in Frankrijk. Ik heb 'm geïnformeerd, afgelopen najaar. Zijn reactie was: 'Oh, maar dat dagboek was er toch al lang?' Toen heb ik uitgelegd dat het ging om de volgende jaren, die niet zo plezierig waren. Daar heeft hij niet meer op gereageerd. Er is inmiddels veel afstand. Toch kijk ik nog altijd terug met liefde, al is het maar omdat ik me die herinner."

Het moet een diepe hartstocht zijn geweest, als je ziet wat u allemaal voor hem over had.

"Het begon als een heftige kalverliefde op m'n zestiende, en dat zal ook de reden zijn waarom het zo lang kon duren en zo verwarrend was. Hij was vier jaar ouder en ging in Leiden studeren, ik in Den Haag en Londen. We bleven brieven schrijven. Toen ik terugkwam, had hij een vriendin. Op een dag gingen we met z'n drieën wandelen, we zakten op het gras neer en hij maakte het ter plekke uit met die vriendin. Ik zie het nog voor me, het was hartverscheurend. Dat ik toen niet al dacht: 'Wat érg! Moet ik met zo iemand een relatie beginnen?'. Maar de liefde is een slechte raadgever. Een paar maanden later vroeg hij me ten huwelijk. Het vervulde me met trots. Ik was nog jong, pas twintig."

Na tien jaar biechtte uw man op dat hij een langdurige affaire had. Maar vreemdgaan was in de jaren zeventig toch heel normaal?

"In die tijd van alles-moet-kunnen werd je ondergedompeld in de vrije moraal. Daar moest je in meegaan. Maar zo werkt het natuurlijk niet. Mensen worden nu eenmaal gekwetst. Niet alleen uit jaloezie, maar ook omdat het zo scheef is als de een meer van de ander houdt. Veel mensen deden destijds aan partnerruil, ze gingen van de een naar de ander. Dan denk je: 'Het ligt aan mij, ik ben te streng, te trouw of niet modern genoeg'."

De tekst loopt door onder de foto.

© Maartje Geels

Maar u profiteerde zelf ook van die vrije moraal. Waarin ging uw man dan te ver?

"De grote klap was het stiekeme, vooral omdat ik al een paar keer vermoedens had uitgesproken en hij steeds ontkende. Er ging daardoor zoveel stuk dat ik zelf inderdaad ook niet de trouwste bleef. Vooral na de abortus, beschreven in het dagboek, dacht ik: 'Laat allemaal maar gaan, ik neem vannacht ook een ander mee'. Dat was soms best plezierig: het bood troost, vermaak en afleiding. Ik was nog jong, bevattelijk voor van alles wat erotisch was. Zeker, ik lag goed in de markt. Ik had er nog veel meer uit kunnen halen! Maar wat ik deed, beschouwde ik niet als ontrouw, want het was niet stiekem. Tjonge, wat is het raar om het verleden hier ineens op tafel te hebben liggen."

Ik heb er bewust een half jaar bijgetrokken tot de geboorte van mijn zoon. Zo eindigt het boek in zekere zin toch met een happy end

Mensje van Keulen

Waarom heeft u het dagboek eigenlijk geopenbaard?

"Ik wilde niet dat iemand zich er na mijn dood over zou buigen en heb op het punt gestaan de schriften weg te gooien, maar daarmee zou al die bijgehouden tijd verloren gaan. Bovendien is het dagboek onlosmakelijk verbonden met mijn werk. Het gaat geregeld over romans en verhalen waar ik aan bezig ben, ik hield het vooral bij in de tijd dat ik vastzat met schrijven. Daarnaast zie je persoonlijke elementen uit het dagboek terugkeren in mijn eerste romans. In 'Overspel' zijn drie personages die te maken krijgen met overspel. Een van hen, een vrouw met een echtgenoot die haar stiekem ontrouw is, pleegt zelfmoord. In haar zit het nodige van wat ik zelf ken. Ik heb meer dan eens gedacht: 'Ik wou dat ik dood was'. Ik deed het niet, maar dat personage verdronk zich wel en strafte zo haar man - de hardste wraak die je iemand kan aandoen, uit wanhoop."

Ook het dagboek lijkt haast geschreven als een roman, met een aanloop, een ontwikkeling en een slot. En dan die bloedige scènes van een abortus en een bokswedstrijd, als een afspiegeling van de gewelddadige relatie...

"Grappig om te horen, Maarten 't Hart mailde me ook zoiets. Hij had het ademloos gelezen, als een roman, en hij noemde het een unieke parel, heftiger en dramatischer dan al je andere werk. Ik kreeg die mail binnen op een moment dat ik spijt had dat ik het dagboek had laten publiceren. Hij stuurde meteen nog een tweede mail waarin hij betreurde dat hij in die jaren niet in m'n armen had gelegen.

"Ik snap dat het leest als een roman, maar zo is het totaal niet gecomponeerd. Het staat gewoon zo in die schriften. In feite ben ik een personage geworden in iets wat zich als een roman aan me voltrok. Over de dramatische titel 'Neerslag van een huwelijk' heb ik ook geen moment hoeven nadenken."

Het boek eindigt met een gigantische cliffhanger, want met de komst van de baby belandt de relatie op een kantelpunt. Hoe ging het verder, en wanneer verschijnt de rest?

"Ik wilde dit deel niet afronden aan het eind van 1978, maar heb er bewust een half jaar bijgetrokken tot de geboorte van mijn zoon. Zo eindigt het boek in zekere zin toch met een happy end. Het is tegelijkertijd een opening die inderdaad vraagt om een vervolg, heb ik al van diverse kanten gehoord. Dat vervolg was niet eenvoudig. Uiteindelijk ben ik in 1980 met een éénjarig kind vertrokken en op mezelf gaan wonen. Ik weet niet of ik dat allemaal nog wil uittikken. Misschien weer over tien jaar..."

Mensje van Keulen, 'Neerslag van een huwelijk, dagboek 1977-1979', Atlas Contact, 240 blz, 21,99 euro

De tekst loopt door onder de foto.

© Maartje Geels

Wie is Mensje van Keulen?

Haar roepnaam is Mennie, maar voluit heet ze Mensje Francina van der Steen. Ze werd op 10 juni 1946 geboren in Den Haag. Na haar schilderopleiding werd ze redacteur van het satirische studentenblad Propria Cures. Samen met Gerrit Komrij, Theo Sontrop en Martin Ros zat ze jarenlang in de redactie van het literaire tijdschrift Maatstaf. In 1972 debuteerde ze met de roman 'Bleekers zomer', inmiddels een klassieker. Daarna volgden talloze romans, verhalenbundels en kinderboeken, waarmee ze een prominente plaats binnen de Nederlandse letteren verwierf.

Ze publiceert nog altijd onder de achternaam van haar ex-man, fotograaf Lon van Keulen. In januari 2015 ontving zij de Constantijn Huygensprijs 2014 voor haar hele oeuvre, dat volgens de jury getuigt van een buitengewoon technisch meesterschap. Ondanks de ogenschijnlijke alledaagsheid bevatten haar verhalen altijd een verrassende lading of onverwachte wending, aldus de jury. De schrijfster gruwt van geweld tegen mens en dier. Ze treedt vaak op als lijstduwer voor de Partij voor de Dieren.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Ondanks alle vernedering, geweld en pijn kan de schrijfster niet zonder haar 'wrede engel'. Sterker: ze wil een kind van hem

Mijn 38-jarige zoon las een stukje en zei: 'Nee, heb je dát gedaan? Met díe? Dat wil ik allemaal niet weten!'

Mensje van Keulen

Ik heb er bewust een half jaar bijgetrokken tot de geboorte van mijn zoon. Zo eindigt het boek in zekere zin toch met een happy end

Mensje van Keulen