Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Maxim Februari: 'Als je alle data weggeeft aan Google, dan geef je alle macht uit handen'

Cultuur

Joost van Velzen

Schrijver Maxim Februari. © Werry Crone
interview

In zijn nieuwe roman 'Klont' schuurt Maxim Februari op een amusante manier langs de meest urgente vragen die de technologische vooruitgang oproept.

Hoe moet het met de wereld als de technologie er op een draf vandoor gaat met het menselijk tekort? Oftewel: wat kunnen we doen om greep te houden op de vooruitgang? Daar draait het onder meer om in 'Klont', de nieuwe roman van Maxim Februari.

Lees verder na de advertentie
We voelen wel dat het ons bedreigt, maar het dringt nog niet bij iedereen door dat alle gegevens die het internet verzamelt ook tegen ons kunnen werken

Maxim Februari

Onder meer, ja. Want dit is zo'n boek dat tal van zware vragen oproept, zonder dat je het licht in de gaten hebt. En dat komt door de toon die Februari aanslaat: prettig, licht, met humor.

Maar ondertussen.

In 'Klont' wordt Bodo Klein van het ministerie van veiligheid op pad gestuurd om verdachte uitspraken te onderzoeken van de beroemde spreker Alexei Krups, een autoriteit op het gebied van digitale technologie.

Deze Krups waarschuwt in de luchtige lezingen waarmee hij de wereld rondtrekt, dat de politiek maar ook de roman teloor zullen gaan door het gebruik van data en kunstmatige intelligentie. Door zijn succes waagt Krups zich aan steeds stelligere uitspraken. Maar weet hij er wel echt zo veel van?

Als columnist bij NRC Handelsblad en als adviseur bij privacy-waakhond Bits of Freedom is Februari al veel met het onderwerp dataficering bezig, maar als romanschrijver is het toch allemaal net even anders: "Ik vind het een leuke en prettige manier om via een roman over dit onderwerp te schrijven."

Goeie naam, Klont.

"Ik kreeg vanochtend drie vertalingen van mijn boektitel voorgelegd. En toen ik hier naartoe, reed hoorde ik Kirsten Klomp op de radio, de presentatrice van NPO Radio 1. Klomp, dat deed me denken aan het Engelse 'Clump', wat een van de vertalingen zou kunnen zijn voor klont. Maar Clump lijkt weer erg op Trump, dus ik denk dat ik er maar 'Lump' van maak, wat ook zoiets als klont of brok betekent."

Er staan verschillende omschrijvingen van de klont in uw roman. Hoe zou u het verschijnsel nu onder woorden brengen?

"Iedereen heeft het er in het boek voortdurend over dat ze weten wat het is, die klont, maar niemand weet het echt. Dat is ook het zorgwekkende aan die grote hoop data die boven ons hoofd hangt en als het ware rondzwerft: we weten er allemaal van en voelen wel dat het ons bedreigt, maar het dringt nog niet bij iedereen door dat alle gegevens die het internet verzamelt ook tegen ons kunnen werken."

Zorgelijker is dat ook overheden naïef met data omgaan

Maxim Februari

Is uw roman uit bezorgdheid ontstaan?

"Ja, vooral over het tempo waarin wij bereid zijn mee te hollen."

De grote valkuil is natuurlijk dat we dol zijn op techniek. Onze telefoon en onze tablet zijn onze grootste vriend aan wie we alles toevertrouwen.

"Ik herken dat bij mezelf ook. Ik ben ook dol op techniek. Maar als je die veilig wilt gebruiken, zul je eerst een verlanglijstje moeten maken. Bovenaan dat lijstje zou de wens moeten staan dat we onze data zelf in de hand kunnen houden. Dat verlanglijstje zijn we vergeten. Zorgelijker nog is dat ook overheden er naïef mee omgaan. Als de overheid met de burger communiceert via Facebook speelt ze enorm veel data en bevoegdheden door aan bedrijven. Als je al die data weggeeft aan Apple, Google of Facebook, zonder dat daar democratische controle op is, dan geef je alle macht uit handen. De naïviteit bij onze overheid is groot, heel groot."

Is het vooral onze privacy die onder druk staat?

"Ik zeg wel eens: vergeet de privacy. Het gevaar is breder. Geen toegang krijgen tot diensten, bijvoorbeeld. Geen baan krijgen of geen verzekering. Dat anderen steeds meer voor ons beslissen, daar ligt het probleem."

In de roman 'De Cirkel' van uw Amerikaanse collega Dave Eggers zijn grote bedrijven de boosdoener. Zij leggen een sociale druk op werknemers om altijd maar online te zijn en alles te delen. In de klassieker '1984' van George Orwell is de totalitaire staat de grote boeman. Wie is schuldig aan de klont?

"Het is uiteindelijk de schuld van de markt. Data zijn verhandelbaar, er is geld mee te verdienen. En we laten het gebeuren omdat die apparaten en hun apps zulke leuke kleurtjes hebben. Ook pure stupiditeit van de mensen zelf."

Die Alexei Krups uit uw roman plagieert de waarheid als een soort Diederik Stapel bij elkaar. Uw roman nodigt ook uit om te filosoferen over de waarheid. Staat ons idee over wat de waarheid moet zijn onder druk?

"De wetenschap, en ook de journalistiek, kampen er mee. Het publiek, ook het academische, verwacht dat de spreker iets sensationeels brengt. En iets simpels, waarmee de mens 100 procent controle krijgt op de wereld. Het publiek verlangt naar de illusie dat we de werkelijkheid tot in detail naar onze hand kunnen zetten. Maar we zullen moeten leren verdragen dat we niet alles weten, hoorde ik laatst een wetenschapper zeggen. Dat lijkt mij inderdaad verstandig."

Komt u zelf nooit in de verlokking om de waarheid ietsje naar uw hand te zetten?

"Ik herken de verleiding natuurlijk wel. Wie publiceert kan een bepaalde druk tot simplificeren voelen. Als je een bochtje kunt afsnijden... Dit boek zou niet pijnlijk zijn als het niet ook over mezelf zou gaan."

Om Europa vitaal te houden is levenslust noodzakelijk. Voor vitaliteit en levenslust is een roman van levensbelang.

Maxim Februari

Het gaat in uw boek ook over de toekomst van de roman. 'De roman is een intelligent systeem. Een autonoom stelsel dat mysterieuze patronen kan aanwijzen in de werkelijkheid.' Wordt fictie volgens u serieus bedreigd?

"We leven in een tijd waarin uitgevers en boekhandels meten hoe lang mensen teksten lezen. Wat helemaal niets betekent want dan weet je, behalve de tijdsduur, niet wat je meet. Een roman lezen draait niet om tijdverdrijf, maar om meedenken met het leven. Om Europa vitaal te houden is levenslust noodzakelijk. Voor vitaliteit en levenslust is een roman van levensbelang."

We bevinden ons in een soort 'Nieuwe Romantiek' waarin alles wat authentiek of ambachtelijk is, heilig lijkt. Ziet u dat als een valkuil?

"Iedereen voelt wel aan dat in de moderne tijd iets natuurlijks aan ons ontsnapt. Dus grijpen we terug op termen als 'oer' en 'ambachtelijk'. Ik denk dat het op een gegeven moment chic wordt om een analoge bank te hebben. In onze tijd ontstaat volgens mij veel politieke onrust doordat ons bestaan virtueel wordt en daarmee ongrijpbaar, wat een gevoel van machtsverlies geeft."

U zit in de Raad van Advies van Bits of Freedom, een beweging die opkomt voor vrijheid en privacy op internet. Bent u een activist?

"Maar dan wel een hele vriendelijke activist. Mensen denken dat het vanzelf wel goed komt met de digitalisering en dat je vooral niet kritisch moet zijn. Maar bij alle grote omwentelingen is kritisch nadenken onmisbaar. Ik zie het meer als bijsturen, wat ik doe. Dat voelt niet zozeer als activisme maar als verstandig burgerschap."

Maxim Februari

Maxim Februari (1963, pseudoniem van Max Drenth) is schrijver, jurist, filosoof en columnist voor NRC Handelsblad. Hij ging tot vijf jaar geleden door het leven als Marjolijn Februari. Omdat hij zich van jongs af aan geen vrouw maar man voelde, begon hij in het voorjaar van 2012 met het gebruik van mannelijke hormonen. Over die transformatie publiceerde Februari begin 2013 het boekje 'De maakbare man. Notities over transseksualiteit'. Het onlangs verschenen 'Klont' is de eerste roman die hij schreef onder de naam Maxim Februari. De auteur debuteerde in 1989 met de roman 'De zonen van het uitzicht'. In 2007 publiceerde hij 'De literaire kring', dat nationaal en internationaal volop lof kreeg en de shortlist haalde van de Libris Literatuurprijs en de Vlaamse evenknie, de Gouden Uil Literatuurprijs. Ook belandde de roman op de longlist van de International IMPAC Dublin Literary Award. In 2008 ontving Februari de Frans Kellendonk-prijs voor zijn gehele oeuvre.

Lees ook: Alleen menselijke liefde en verbeelding zijn een medicijn tegen doorgedraaide kunstmatige intelligentie (recensie)



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
We voelen wel dat het ons bedreigt, maar het dringt nog niet bij iedereen door dat alle gegevens die het internet verzamelt ook tegen ons kunnen werken

Maxim Februari

Zorgelijker is dat ook overheden naïef met data omgaan

Maxim Februari

Om Europa vitaal te houden is levenslust noodzakelijk. Voor vitaliteit en levenslust is een roman van levensbelang.

Maxim Februari