Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Manu Joseph: Bij invloedrijke mensen zit vaak een steekje los

Cultuur

Iris Pronk

Manu Joseph: 'Ik denk dat alle krachtige ideeën afkomstig zijn van mensen met een geestelijke afwijking.' © Patrick Post
Interview

De Indiase schrijver Manu Joseph is deze zomer writer in residence in Amsterdam. Hij is gefascineerd door de verborgen gekte in de mens. 'Mahatma Gandhi is een perfect voorbeeld van een mad guy.'

Manu Joseph doet 's nachts geen oog dicht. Hij woont deze zomer in een appartement van het Nederlands Letterenfonds. Dat ligt aan het Amsterdamse Spui, midden in de drukke binnenstad. Schrijven lukt nog wel, in de kakofonie van gelach, getoeter, geschreeuw en gelal onder zijn raam, maar slapen is onmogelijk. Dus staat hij 's nachts maar voor zijn raam te kijken naar alle happy people.

Lees verder na de advertentie

Ondanks slaapgebrek staat Joseph de verslaggeefster monter te woord, op een terras tegenover zijn appartement. Over de rode draad in zijn werk: de - vaak verborgen - waanzin in de mens. Zijn personages lopen over het dunne lijntje tussen 'gek' en 'normaal': ze zijn verslaafd aan alcohol, praten tegen muren of willen dwangmatig de wereld redden. Een enkeling heeft een zwaar psychiatrisch dossier. Zo blijkt Unni, de hoofdpersoon in 'Het onzichtbare geluk van andere mensen' (2013) schizofreen te zijn.

De vriend die zoveel invloed op me had gehad, bleek schizofreen te zijn

Manu Joseph

In deze spannende, zwarte komedie over een Zuid-Indiaas gezin probeert vader Ousep te verklaren waarom zijn zeventienjarige zoon Unni zelfmoord heeft gepleegd. De jongen was populair, aantrekkelijk en getalenteerd, wat bezielde hem om van het balkon te springen?

© Patrick Post

Dit is de clou

Unni is geïnspireerd op zijn jeugdvriend, vertelt Joseph. Een charismatische jongen die lang een voorbeeld voor hem was, tot de schrijver ontdekte dat zijn vriend waarschijnlijk leed aan een ernstige psychiatrische ziekte.

"Toen ik een jaar of zeventien was, probeerde ik de zin van het leven te doorgronden. Mijn jeugdvriend vertelde me dat er iets was, wat zich buiten de gewone waarneming afspeelt. Een soort trance, waarin je voelt dat je één bent met de wereld, waarin alle grenzen tussen mensen en dingen zijn opgeheven. Ik kon die bijzondere gemoedstoestand zelf nooit bereiken, maar hij wel. Ik geloofde het, ik dacht: dit is de clou, dit is het mysterie."

Joseph verloor het contact met zijn vriend, hoorde later dat die zelfmoord had gepleegd, maar bleef geloven in het ongrijpbare, alom tegenwoordige iets. "Ik zag mezelf als psychisch gezond en rationeel, als iemand die controle heeft over zichzelf in allerlei situaties. Zo zie ik mezelf nog steeds, al is mijn vrouw het daar waarschijnlijk niet mee eens. Maar door mijn omgang met deze jongen zag ik mezelf gedurende mijn hele twenties ook als spiritueel."

Toen hij begin dertig was, moest hij voor zijn werk als journalist verschillende psychiaters en neurochirurgen interviewen. Joseph vertelde ze ook over zijn bijzondere vriend en diens gedachtegoed: "Ze zeiden: Maar dit zijn de symptomen van schizofrenie. Je vriend is een klassiek geval. Dat was een openbaring voor me: de belangrijkste persoon in mijn leven, de jongen die zoveel invloed op me had gehad, bleek schizofreen te zijn."

Romantische gekte

Die ontdekking was beslissend voor zijn schrijverschap, zegt Joseph. "Ik was anders waarschijnlijk ook wel schrijver geworden, maar dan van pulp, amusementslectuur." Nu had hij grote vragen te pakken. Hoe kon het dat hij, in zijn zoektocht naar zingeving, uitgerekend uitkwam bij iemand met een psychiatrische stoornis? Hoe is het mogelijk dat waanzin vermomd gaat als waarheid? Komt dat vaker voor?

Invloedrijke mensen hebben zoveel navolgers, juist omdát ze mentaal niet in balans zijn

Manu Joseph

Het antwoord op die vraag is 'ja' volgens Joseph, die er sindsdien een studie van maakt. "Ik denk dat alle krachtige ideeën afkomstig zijn van mensen met een geestelijke afwijking. Bijvoorbeeld de romantici, die beweren dat er zoiets bestaat als een Grote Romantische Liefde. Wat zij beleven is geen liefde, maar gekte, een soort psychose. Toch is het beeld dat zij uitdragen zo krachtig, dat bijna iedereen erin gelooft en intussen denkt dat hij zelf de liefde niet gevonden heeft."

Veel invloedrijke mensen in de wereld zijn krankzinnig in de ogen van de schrijver. Hij noemt Mahatma Gandhi "een perfect voorbeeld van een mad guy. Hij had een compleet ongezonde manier van denken, hij wilde dat alle Indiase kinderen met hun handen leerden werken, in plaats van naar school te gaan. Hij sliep tussen twee vrouwen in om zijn wilskracht te testen, hij wilde zichzelf doodhongeren. Allemaal uitingen van een krachtige, maar krankzinnige geest."

© Patrick Post

Controle verliezen

Gezonde mensen die de ideeën van 'gekke' mensen imiteren: het is hét thema van Joseph sinds zijn ervaring met zijn jeugdvriend. "Invloedrijke mensen hebben zoveel navolgers, juist omdát ze mentaal niet in balans zijn. Dat fascineert me, als schrijver blijf ik hier waarschijnlijk de rest van mijn leven mee bezig."

Het thema speelt ook in zijn nieuwste roman die onlangs in Nederlandse vertaling verscheen: 'Miss Laila, gewapend & gevaarlijk'. Het boek is een politieke satire op de Indiase samenleving, waarin corruptie welig tiert en vrouwen, moslims en minderheden moeten vrezen voor hun leven. 

Een van de hoofdpersonen is Akhila, een jonge neurochirurg in opleiding. Haar moeder was een revolutionaire communist die zich terugtrok in de bossen en voor haar dochter nauwelijks tijd had. Joseph baseerde Akhila's moeder losjes op een historische figuur, de Indiase communistenleider Anuradha Ghandy.

"Ook activisten hebben een speciale mentale conditie: ze zijn paranoïde of destructief of in staat tot extreme zelfopoffering. Akhila heeft haar moeder verloren aan het activisme en daarom haat ze het." In de roman probeert Akhila daarom good guys te ontmaskeren: ze maakt pranks, YouTube-filmpjes met practical jokes waarvan vooral linkse helden het slachtoffer zijn.

Joseph blijft mensen scherp observeren, deze maand nog vanuit zijn Amsterdamse raam. Dat kijkt ook uit op een coffeeshop waar ze paddo's verkopen. De schrijver wil ze voor zijn vertrek naar New Delhi graag proeven, om zelf ook eens de controle te verliezen en gekte te ervaren. "Op een andere manier lukt me dat niet."

Een Bestseller dankzij DWDD

Voor een Indiase schrijver heeft Manu Joseph veel Nederlandse lezers: van zijn tweede roman, 'Het onzichtbare geluk van andere mensen' werden 25.000 exemplaren verkocht. Met dank aan het boekenpanel van tv-programma DWDD, dat zijn roman tot boek van de maand bombardeerde.

Zijn debuutroman 'Serious men' (2010) is vertaald als 'Slimme mannen'. Zijn derde roman heet 'Miss Laila, gewapend & gevaarlijk'. Op 28 augustus vertelt Joseph in De Balie in Amsterdam hoe dit boek de problemen van de Indiase samenleving aan de kaak stelt.

Joseph woont en werkt in New Delhi en schrijft in het Engels. Hij is columnist voor The International New York Times en The Hindustan Times. Hij is de zesde buitenlandse schrijver die dit jaar als writer in residence verblijft in het Amsterdamse schrijvershuis van het Nederlands Letterenfonds.

Lees ook:

Wat bracht zijn zoon ertoe?

In 2013 recenseerde Annemarié van Niekerk Maru Josephs roman 'Het onzichtbare geluk van andere mensen'. "De pijn van het bestaan tekent hij op in de soepelste bewoordingen."

Schrijfster Fatma Aydemir: Duitsland herinnert me er dagelijks aan dat ik er niet bij hoor

Fatma Aydemir was eerder dit jaar writer in residence in Amsterdam. Ze rekent af met geïdealiseerde beelden over Duitsland en Turkije.

Deel dit artikel

De vriend die zoveel invloed op me had gehad, bleek schizofreen te zijn

Manu Joseph

Invloedrijke mensen hebben zoveel navolgers, juist omdát ze mentaal niet in balans zijn

Manu Joseph