Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Literair Nederland in rep en roer over thema Boekenweek: 'Zo ga je terug naar de jaren vijftig'

Cultuur

Sander Becker

Schippersvrouw met kind op een binnenvaartschip in 1953. © Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

Waarom zo oubollig, en waarom alleen mannelijke auteurs? Het moederthema van de Boekenweek 2019 zorgt voor ophef in literair Nederland.

Er is iets 'grondig misgegaan', erkent de CPNB, de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek die elk jaar de Boekenweek organiseert. "Deze ophef hadden we totaal niet zien aankomen", zegt voorlichter Job Jan Altena. "We balen er ontzettend van."

Lees verder na de advertentie

Half literair Nederland neemt aanstoot aan het thema 'de moeder de vrouw', dat de CPNB heeft gekozen voor de Boekenweek van volgend jaar. Over het thema zal een essay verschijnen van een mannelijke auteur (Murat Isik), terwijl het Boekenweekgeschenk 2019 ook al aan een man (Jan Siebelink) is uitbesteed.

Het lijkt erop dat ze weinig hebben meegekregen van de discussie over de achterstelling van vrouwelijke auteurs

Jannah Loontjens

Waarom zet de CPNB de vrouw zo oubollig weg als 'de moeder'? En waarom mogen alleen mannen hun zegje doen? Zo luidt in een notendop de klacht in een ingezonden brief die gisteren verscheen in NRC. De brief is ondertekend door bijna driehonderd schrijvers, onder wie Mensje van Keulen, Franca Treur en Maartje Wortel. Er staan ook mannelijke collega's op, zoals Jamal Ouariachi en Geert Mak.

De ergernis is een optelsom van factoren, zegt een van de initiatiefneemsters, schrijfster Jannah Loontjens. "Het zijn de mannelijke auteurs in combinatie met het thema, dat ontleend is aan een gedicht van Martinus Nijhoff, een man die er een gedateerd vrouwbeeld op nahield. Zo ga je terug naar de jaren vijftig."

Loontjens denkt niet dat de CPNB kwade intenties had. "Het lijkt er eerder op dat ze weinig hebben meegekregen van de discussie die de afgelopen jaren heeft gewoed over de achterstelling van vrouwelijke auteurs. Dat ze hier amper van op de hoogte lijken is buitengewoon verontrustend."

Minder literair

De ongelijkheid tussen de seksen is diep verankerd in het literaire systeem, concludeerde literatuurwetenschapper Corina Koolen onlangs in haar proefschrift. Stilistisch en inhoudelijk is het werk van vrouwen niet te onderscheiden van dat van mannen, maar toch wordt het stelselmatig als 'minder literair' beoordeeld - ook door vrouwen zelf. Vrouwen winnen minder literaire prijzen, worden minder vaak en minder lovend gerecenseerd en mogen minder Boekenweekgeschenken schrijven. Die laatste eer is de afgelopen twintig jaar maar vier keer aan een vrouw te beurt gevallen.

Om dit probleem te bespreken waren diverse schrijvers, onder wie Loontjens, onlangs al een e-mailgroep begonnen. En toen kwam de CPNB ineens met die verrassing. Zo werd de organisatie het kristallisatiepunt van alle opgekropte woede.

We wilden júist aandacht voor de moderne, sterke vrouw aan het roer

Job Jan Altena

Hoe nu verder? De briefschrijvers stellen twee oplossingen voor. De CPNB zou volgend jaar naast de geplande geschenken een gratis bundel kunnen aanbieden waarin mannelijke en vrouwelijke auteurs in essays, gedichten en romanfragmenten vertellen over moeders en moederschap. Een andere mogelijkheid is om twee extra essays te laten schrijven over het gedicht 'Moeder' van Vasalis - een door een man en een door een vrouw. Maar het boekje zelf is voor Loontjens niet het belangrijkste. "Ik hoop vooral dat de CPNB de boodschap heeft begrepen en dat er in de toekomst structureel iets verandert."

Alternatief Boekenweekgeschenk

Marischka Verbeek, eigenares van de Utrechtse boekhandel Savannah Bay, speelt ook met het idee van een 'alternatief Boekenweekgeschenk'. Haar winkel, in de jaren tachtig voortgekomen uit vrouwenboekhandel 'De Heksenkelder', besteedt van oudsher veel aandacht aan emancipatie. De winkel deelde al zeven keer een alternatief - vrouwelijk - Boekenweekgeschenk uit, maar dat was in de tijd dat er bijna alleen nog maar mannelijke schrijvers aan bod kwamen. "Oude tijden herleven", lacht ze. "Onze oproep aan vrouwelijke auteurs wordt enthousiast onthaald, dus ik denk wel dat het ervan komt."

De CPNB zegt goed over het thema en de auteurs te hebben nagedacht. Ze spraken uitgebreid met boekhandelaren, bibliotheken en uitgeverijen. "We wilden júist aandacht voor de moderne, sterke vrouw aan het roer", zegt de voorlichter. "Het idee van moeder de vrouw aan het aanrecht is nooit het beeld geweest dat wij wilden belichten. En de keus voor een mannelijke schrijver vonden we een teken van emancipatie. Dat hebben we verkeerd ingeschat, maar de klacht is niet aan dovemansoren gericht. We gaan met de critici in gesprek om er samen uit te komen."

Vrouwelijke auteurs Boekenweek

Het Boekenweekessay bestaat sinds 1987. In die 31 jaar is het acht keer (mede) door een vrouw geschreven, onder meer door Connie Palmen (2017), Nelleke Noordervliet (2013), Renate Dorrestein (2008), Carolijn Visser (1996) en Lieve Joris (1991). Bij het Boekenweekgeschenk, dat al sinds 1930 verschijnt, komen vrouwen er nog bekaaider van af. Sinds 2000 waren er slechts drie vrouwelijke auteurs (Griet Op de Beeck, Esther Gerritsen en Anna Enquist); in de twintig jaar daarvoor vijf. Hella Haasse schreef het geschenk drie keer.

Lees ook: 

Deel dit artikel

Het lijkt erop dat ze weinig hebben meegekregen van de discussie over de achterstelling van vrouwelijke auteurs

Jannah Loontjens

We wilden júist aandacht voor de moderne, sterke vrouw aan het roer

Job Jan Altena