Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lindijer 'herbetovert' ontmaskerde wereld

Cultuur

Koert van der Velde

Review

De moderne wereld is onttoverd, het magisch denken ontmaskerd, de kerk marginaal, en alle antwoorden op uiteindelijke zinvragen zijn ongeloofwaardig geworden. Zal het postmoderne denken de wereld kunnen 'herbetoveren'?

,,In de postmoderne wereld is mysterie niet meer iets wat nauwelijks getolereerd wordt. We leren om te leven met gebeurtenissen en daden die onverklaarbaar zijn - en niet alleen maar nog-niet-verklaard'', lezen we in Coert Lindijers bundel vervolgopstellen op zijn prijzenswaardige inleiding in het postmodernisme 'Postmodern bestaan' uit 1998.

Hij haalt een reeks bekende en onbekendere postmoderne denkers aan om ons van een 'herbetovering' te overtuigen. Dat gaat hem echter moeilijk af.

Lindijer laat de postmoderne socioloog Zigmunt Bauman tekenen hoe ,,de oorlog tegen mysterie en magie een bevrijdingsoorlog was die leidde tot de onafhankelijkheidsverklaring van de rede''.

De verschillende postmoderne denkers komen aan het woord die beweren dat de rede vervolgens van zijn troon is gestoten. Die is niet de sleutel tot de objectieve waarheid, zoals de modernen ons probeerden wijs te maken. Dus ruim baan voor de verbeelding, leve de herbetovering van de wereld.

Maar waaruit blijkt die zogenaamde herbetovering?

,,Onder herbetovering beschouw ik'', schrijft Lindijer: ,,de waarde beseffen van verbeeldingskracht en 'dromen'; oog hebben voor het onbekende, onbegrijpelijke en onnoembare; enig gevoel hebben voor symbolen, poëzie en kunst.''

Nu is toch bepaald niet vol te houden dat moderne mensen verstoken zijn van gevoel voor poëzie en kunst, dus blijft het begrip 'herbetovering' in een nevel van 'onnoembaarheid' hangen. Postmoderne theologen kunnen alleen nog maar stamelen, zeggen ze ook zelf. God is voor hen 'totale sprakeloosheid'.

,,Woorden als herbetovering hebben iets romantisch, ze roepen gevoelens op en zijn ook enigszins vaag'', geeft Lindijer toe.

Hoe vaag ook, over een ding zijn postmoderne denkers wel heel stellig: religies met een metafysische bovenwereld zijn en blijven dood. Postmoderne religie daarentegen erkent de 'radicale toevalligheid van het bestaan'. Maar is een toevallige wereld niet het tegenovergestelde van een betoverde wereld?

Lindijer voert nog de socioloog Barry Smart ten tonele, die 'herleefde godsdienstige systemen' ziet, waarvan Lindijer zich afvraagt of ze de 'avant-garde van de postmoderniteit' zijn. Het lijkt om geloof te gaan dat ,,als het erop aankomt, vastberaden, dragend en offerbereid kan zijn''. Maar over welke postmoderne religie gaat het hier in hemelsnaam?

In een ander opstel leest Lindijer de in de Tweede Wereldoorlog gestorven theoloog Dietrich Bonhoeffer met een postmoderne bril. Bonhoeffer, alhoewel zelf niet postmodern te noemen, biedt deze geestesstroming een belangrijk inzicht, vindt Lindijer, namelijk dat intellectualistisch geloof het gevaar loopt elitair te worden, en dat intellectuelen zich niet hooghartig mogen afwenden van de populaire cultuur. Precies dit lijken de geleerde postmodernen, Lindijer incluis, wel te doen. De tegenwoordige populaire cultuur noemen ze 'platvloers postmodern', en het hier levende beeld van een onzichtbare wereld die maakt dat niet alles toeval is, keuren ze stellig af.

,,Ik vermoed'', schrijft 'gastschrijver' psycholoog Evert Cornelissen in een verhandeling over Sigmund Freud als voorbode van het postmodernisme, ,,dat Freud de vaak ingewikkelde en abstracte redeneringen van postmoderne denkers met enige scepsis zou hebben bezien.'' Freud typeerde alle filosofie als 'een van de betere methoden tot het sublimeren van verdrongen seksualiteit'. Het driftleven moest volgens hem worden onderworpen aan de 'dictatuur van de rede'.

Het postmodernisme was voor hem vast niet streng genoeg.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie