Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Leven: de beste les in stervenSogyal Rinpoche slaat brug tussen oosterse wijsheid en westerse kennis

Cultuur

COKKY VAN LIMPT

Review

Bij uitgeverij Servire verschenen van Sogyal Rinpoche 'Het Tibetaanse boek van leven en sterven, ¿59,00 en Meditatie, ¿9,90.

Gesprekje opgevangen aan de tap van de Rode Hoed, waar de boeddhistische leermeester Sogyal Rinpoche afgelopen zaterdag twee teachings verzorgde. Of Rinpoche van dit soort conversaties is gecharmeerd, lijkt overigens zeer de vraag. Want, zoals alle boeddhistische 'goeroes' die hun leraarschap serieus opvatten, is ook hij niet uit op persoonsverheerlijking noch op het scheppen van een interessant en exclusief incrowd-sfeertje.

De inhoud van zijn onderwijs verschilt niet wezenlijk van wat andere Tibetaans-boeddhistische leermeesters te zeggen hebben. Net als zij wil hij mensen laten zien hoe zij via training hun geest kunnen bevrijden van negatieve belasting, hoe ze geweldloosheid kunnen ontwikkelen en mededogen met allen en alles om hen heen. Ook zijn presentatie is niet opvallend boeiender of humoristischer. Het aardige aan Sogyal Rinpoche is vooral dat hij in herkenbare begrippen kan spreken, omdat hij de westerse cultuur kent.

Boeddha-natuur

Het zonder uitleg niet direct te vatten begrip 'boeddha-natuur' bij voorbeeld stelt hij gelijk met 'God in de mens', waardoor het voor niettraditioneel-kerkelijke oren ineens begrijpelijk wordt.

“Ongeacht wie we zijn, Tibetanen of Nederlanders, we hebben allen de boeddha-natuur. Sommigen noemen het God. Maar over God bestaan verschillende opvattingen. Sommigen zien God buiten zichzelf. De Boeddha-leer zegt echter: zoek God ín jezelf, in je hart, niet buiten jezelf. Het probleem met God is ons concept van hem. Daarom heeft het boeddhisme geen concept van God. Wat niet wil zeggen - een wijdverbreid misverstand - dat het boeddhisme de waarheid van God ontkent. Er zijn veel theorieën over God, maar waarin we falen is God te realiseren, de 'boeddha-natuur' te realiseren. Fundamenteel is er geen verschil tussen Boeddha's natuur en onze 'boeddha-natuur'. De Boeddha heeft zijn natuur gerealiseerd, wij niet. Dát is het verschil.”

Zeer westers, zeer 'Nieuwetijds' ook. Want, zou een hedendaags gnosticus het begrip God niet op dezelfde wijze opvatten? En zou ook een holist het niet geheel met Rinpoche eens zijn, wanneer hij zegt dat we niet independent (onafhankelijk) maar interdependent (onderling van elkaar afhankelijk) zijn?

Sogyal Rinpoche, auteur van Het Tibetaanse boek van leven en sterven, is misschien wel mede als gevolg van deze westerse inkleuring van het boeddhistisch gedachtengoed momenteel een van de belangrijkste vertolkers van het Tibetaans boeddhisme in het westen. Hij studeerde aan de universiteit van Cambridge en heeft als meditatieleraar al meer dan twintig jaar onderricht gegeven in het westen.

De wereldwijd zeer hoge verkoopcijfers van Het Tibetaanse boek van leven en sterven bewijzen overtuigend dat hij erin slaagt oude Tibetaanse wijsheden te vertalen naar de werkelijkheid van de hedendaagse westerse, hectische en gecompliceerde wereld. Van de bij Servire uitgegeven Nederlandse vertaling zijn sinds vorig jaar juni al meer dan 12 000 exemplaren verkocht.

Sogyal Rinpoche is in 1950 geboren in Tibet waar hij is opgevoed door een van de grote boeddhistische meesters van deze eeuw, Jamyang Khyentse Chökye Lodrö. Toen Tibet werd bezet door de Chinezen, ging Rinpoche met zijn meester in ballingschap in Sikkim, in de Noordindiase Himalaya. Na zijn universitaire studie in New Delhi en in Cambridge begeleidde hij als vertaler en assistent de grootste meesters van het Tibetaans boeddhisme, die voor het eerst naar het Westen kwamen. Zelf begon hij in 1974 met lesgeven. In Europa, de VS en Australië zijn Rigpa-centra opgericht, waarvan hij spiritueel leider is en waar hij regelmatig lesgeeft. Nederland heeft een Rigpa-centrum in Amsterdam.

Rinpoches bestseller Het Tibetaanse boek van leven en sterven verheldert de visie op leven en dood die ten grondslag ligt aan het Bardo Thödol, het in 1927 gepubliceerde Tibetaans Dodenboek. Sogyal Rinpoche legt uit wat de bardo's zijn, de bewustzijnsstaten - in het leven en in de dood - die in het Tibetaans Dodenboek worden beschreven.

Tegelijkertijd probeert hij een brug te slaan tussen Tibetaans-boeddhistische kennis en westerse wetenschap op het gebied van dood en sterven. Zo ruimt hij plaats in voor westerse specialisten op het gebied van stervensbegeleiding, bijna-dood-ervaringen en 'mentale tussenstaatwezens', zoals Elisabeth Kübler-Ross, Raymond Moody en Kenneth Ring. Verder beschrijft hij oefeningen die iedereen, ongeacht religie of achtergrond, kan doen om zijn of haar leven te veranderen, zich voor te bereiden op de dood of stervenden te helpen.

Wie goed wil sterven, moet eerst goed leren leven, schrijft de Dalai Lama in een voorwoord op Rinpoches boek. Want, legt de schrijver uit, wat wij 'leven' en wat wij 'dood' noemen is deel van een en hetzelfde proces: “Wanneer wij onze angst voor de dood en voor verandering overstijgen, zullen wij een glimp opvangen van datgene van ons dat onveranderlijk is en de dood overleeft”. Waarmee we weer terug zijn bij de 'boeddha-natuur' - de zuiverste staat van bewustzijn, oftewel God in de mens.

Dè manier om ons voor te bereiden op de dood is nú, tijdens ons leven met veranderingen werken, schrijft Rinpoche. “Elke verandering is een beetje als sterven en is onze levende verbinding met de dood”. “Alle pijn, alle lijden en alle moeilijkheden zijn mogelijkheden die ons geboden worden om tot een emotionele aanvaarding van de dood te komen. Door vast te houden aan het idee dat dingen blijvend zijn, sluiten we de mogelijkheid uit om van verandering te leren”.

Over het helpen van stervenden schrijft hij onder andere dat twee zaken daarbij bijzonder nuttig zijn: gezond verstand en gevoel voor humor. Hij waarschuwt de helpenden niet te veel van zichzelf te verwachten en niet de illusie te hebben dat hun hulp wonderbaarlijke gevolgen zal hebben voor de stervende of hem zal 'redden'. “Dat leidt alleen maar tot teleurstelling. Mensen sterven zoals ze geleefd hebben, als zichzelf.”

Morbide

Gevraagd naar wat hem opvalt in de westerse houding ten opzichte van de dood, antwoordt Sogyal Rinpoche dat in het westen mensen wordt geleerd de dood te ontkennen, en dat de dood niets anders is dan vernietiging en verlies. “Dit betekent dat het grootste gedeelte van de wereld in de ontkenning van de dood leeft of in panische angst ervoor. Zelfs práten over de dood wordt als morbide beschouwd.”

Dit westerse ontkennen van de dood heeft volgens hem rampzalige gevolgen voor het individu maar ook invloed op de hele planeet. “Omdat de moderne mens ervan uitgaat dat dit leven het enige is, heeft hij geen lange-termijn visie ontwikkeld. Dus is er niets dat hem weerhoudt de aarde voor zijn eigen onmiddellijke doeleinden te plunderen en te leven op een zelfzuchtige manier die voor de toekomst noodlottig zou kunnen blijken”.

Sogyal Rinpoche verwacht van zijn bestseller “dat het boek een stille revolutie teweegbrengt in de manier waarop we omgaan met de dood en de zorg voor stervenden, en ook in de manier waarop we omgaan met het leven en de zorg voor de levenden”.

Deel dit artikel