Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lars von Trier wil af van de lijken in zijn kast

Cultuur

Ronald Rovers

Lars von Trier © Hollandse Hoogte
Interview

‘The House That Jack Built’ is Lars von Triers gewelddadigste film tot nu toe en lijkt op een testament. De regisseur kampt met angsten en depressie, en de door zangeres Björk geuite beschuldiging van misbruik hangt nog altijd boven zijn hoofd. ‘Ik ben moe, moet ik zeggen.’ 

Een correctie om te beginnen. Hoewel Lars von Trier zelf wel degelijk een provocateur is – een reputatie die hij voedt en koestert – is ‘The House That Jack Built’ geen provocatie. Want de film is geen effectbejag, het bloed spat niet alleen om mensen op de kast te krijgen, maar om uitdrukking te geven aan de gruwel die hij zelf echt voelt.

Lees verder na de advertentie

Afdaling in de hel

Het is wel Von Triers meest gewelddadige film tot nu toe. Tussen het moment dat het gezicht van een vrouw met een krik wordt ingeslagen en de letterlijke afdaling in de hel aan het eind, serveert de film een reeks horrortableaux van mensen die door Jack (Matt Dillon) vermoord worden. Seriemoordenaar Jack beschouwt zichzelf als een kunstenaar, van het macabere soort. 

‘The House That Jack Built’ is eerder een nieuw hoofdstuk in wat onofficieel en bij gebrek aan beter Von Triers ‘Depressie Trilogie’ wordt genoemd (‘Antichrist’, ‘Melancholia’ en ‘Nymphomaniac’). Het is namelijk geen trilogie: bijna alle films van de Deen kun je zien als uitdrukkingen van angst en depressie. Hij kampt er al minstens vijftien jaar mee. In ‘Melancholia’ liet hij zelfs de aarde vergaan, een letterlijke verbeelding van hoe de filmmaker zich voelde.

Commotie

In mei vorig jaar was Von Trier voor het eerst sinds 2011 weer welkom in Cannes, na wat met veel aplomb een verbanning is genoemd. Hij had toen iets lomps over Hitler gezegd, excuses werden geëist en gegeven, maar de geest was uit de fles en het festival nam afstand van de filmmaker.

De angst en de depressie zijn niet verdwenen. Von Trier zit met trillende handen en behoorlijk vermagerd aan tafel als we praten. Nauwelijks over de film trouwens. Meer over alles eromheen. Die trillende handen, zegt hij, komen door de antidepressiva. 

Ik ben een plaaggeest. Ik zal geen enkele film meer zonder Hitler maken.

Het is wel oppassen om Von Trier als een slachtoffer neer te zetten. Hij is in de loop van de tijd steeds handiger geworden in het creëren van commotie; goed voor de verkoop. De IJslandse zangeres Björk heeft verklaard dat hij bij de opnamen van ‘Dancer in the Dark’ ‘ongevraagde seksuele voorstellen’ in haar oor fluisterde. Ook hebben verschillende vrouwen in november 2017 beschuldigingen geuit aan het adres van Peter Aalbæk Jensen, samen met Von Trier oprichter van productiebedrijf Zentropa. Die kwesties hebben op dit moment nog geen gevolg gekregen.

Hoe gaat het met u?

“Ik ben moe, moet ik zeggen. Mijn stem is bijna weg dus ik zal zachtjes praten.”

‘The House That Jack Built’ is erg destructief, met de lugubere kunst, de afdaling in de hel. Is deze film een afscheid? Of een wedergeboorte?

“Ik weet niet waar ik op hoop. Maar ik zie dat het een testament kan zijn. Ik hoop dat het niet mijn laatste film is. Terugkomen in Cannes was fijn. Het publiek was aardig voor me toen ik binnenliep. Als je ouder wordt, raak je eerder ontroerd. Dus ik was ontroerd.”

Lars von Trier in 2013 op een promotiefoto rond de release van Nymphoniac: uit protest na zijn verbanning van Cannes. © TR BEELD

Kunnen we deze film een reactie noemen op wat er in 2011 in Cannes gebeurde? Er zit een verwijzing met Hitler in de film.

“Ik ben een plaaggeest. Ik zal geen enkele film meer zonder Hitler maken.”

Is dit een film over een kunstenaar die van de lijken in de kast afwil?

“Ja, tot op zekere hoogte, ja. Mijn techniek is altijd geweest om mezelf in de personages te stoppen. Dus het is een soort autobiografie.”

Heeft Matt Dillon u ooit gevraagd waarom hij al die mensen moest vermoorden?

“Nee. Ik heb veel acteurs gevraagd en iedereen zei nee. Niemand wilde een seriemoordenaar spelen. Matt had er geen moeite mee. Toen ontdekte ik dat hij ooit gecast is door de man die de casting van ‘The Godfather’ deed. En als hij goed genoeg is voor Francis Ford Coppola, is hij goed genoeg voor mij.”

Was het niet ook lastig om actrices te vinden die zich in de film wilden laten vermoorden?

“Nee, nee. Dat was makkelijk. Ik zei van tevoren wel tegen Riley Keough, een van de actrices, dat ik waarschijnlijk een beetje dronken en een beetje vreemd zou zijn als we met filmen zouden beginnen. En ze zei: ik denk dat ik daarmee kan omgaan.”

U was dronken op de set?

“Ik had nogal last van angsten op dat moment. Laat ik zeggen dat ik werk aan mijn drankgebruik. Dan bedoel ik niet dat het omhoog gaat, maar omlaag.”

Het idee dat dit uw laatste film is, wordt versterkt doordat u meerdere keren naar uw eigen, eerdere films verwijst. Of wat was anders de reden om dat te doen?

“Dat is simpel. Ik had momenten nodig uit films die ik respecteer. Ik heb fragmenten uit de films van Kubrick geprobeerd te krijgen bijvoorbeeld, maar dat bleek allemaal veel te duur. Toen dacht ik: fuck, ik heb de rechten op mijn eigen films. We gebruiken die gewoon. Het was dus vooral praktisch, maar inmiddels snap ik dat ik dat de film daardoor nog meer op een testament lijkt.”

Matt Dillon in the House That Jack Built © *

U noemde de warme ontvangst in de zaal. Zag u tijdens de film ook dat mensen de zaal verlieten?

“Dat zou ik hopen. Nu waren het er honderd, hoorde ik. De volgende keer hoop ik op tweehonderd. Toen ik hier in 1994 voor het eerst was met ‘Element of Crime’ maakten de stoelen geluid als mensen de zaal verlieten. Het was net een symfonie, zoveel mensen liepen weg.”

Andersom: als niemand de zaal zou verlaten, wat is dan de zin van de film?

“Precies.”

Is provoceren voor u dwangmatig?

“Misschien. Ik hecht eraan om mensen aan het denken te zetten. Zowel de mensen die blijven zitten als de mensen die de zaal verlaten.”

U zegt dat de film autobiografisch is: wie zijn dan in werkelijkheid uw slachtoffers?

“Tot een paar jaar geleden was ik er zeker van dat ik de beste vader van de wereld was. Ik heb vier kinderen, allemaal twintigers, en nu schreeuwen ze tegen me, want ze verwijten me dat ik liever films maakte dan dat ik bij hen was. Ik weet zeker dat ze een deel van de prijs hebben betaald.”

U bent het met ze eens?

“Het is moeilijk om het niet met ze eens te zijn. Als ze zeggen dat ik toen en toen een heel slechte vader was, tja, dat is hoe zij het zien. Ik kan alleen spijt hebben van mijn afwezigheid.”

Hebt u er spijt van?

“Films maken is mijn drug. Nou ja, een van mijn drugs.”

Bovendien kunnen uw kinderen weer van gedachten veranderen.

“Ik hoop inderdaad dat ze wat meer vergevingsgezind worden als ze ouder zijn. Maar goed, er zijn ook wat echtscheidingen geweest en dat ligt nooit lekker bij kinderen.”

U hebt veel films gemaakt met vrouwen in de hoofdrol en u hebt weleens gezegd dat u zich als een vrouw voelde. Betekent deze film dat u zich weer meer als een man voelt?

“Hahaha. Ik zal me nooit als een man voelen. Ik ben bang voor geweld. Ik ben nog steeds een kleine vrouw van binnen.”

Daarom maakt u zo’n gewelddadige film? Omdat u er bang van bent?

“Het geweld zit er in omdat het bedrog zou zijn als ik het weg zou laten. Als je een film over geweld maakt moet je dat ook laten zien. Mensen kunnen wegkijken of de cinema verlaten. Maar het geweld niet laten zien is laf.”

Maar waarom maakt u überhaupt zo’n gewelddadige film?

“Ik moest snel iets verzinnen, omdat het slecht ging met het bedrijf. Ik had twee maanden om het scenario te schrijven. Het moest dus een simpel verhaal worden. En er is iets met moorden, met seriemoorden dat mensen fascineert. Mijzelf niet speciaal maar vooral de vrouwen die ik gekend heb. Als je bij hen thuis een kast opent, vind je zo tien boeken over seriemoordenaars. Dus ja. Het kan trouwens zijn dat zij niet zoals de meeste vrouwen waren.”

Laat ik zeggen dat ik werk aan mijn drankgebruik. Dan bedoel ik niet dat het omhoog gaat, maar omlaag.

Hoe denkt u over #MeToo en de beschuldigingen aan het adres van Peter Aalbæk Jensen? En over Björks beschuldiging aan uw eigen adres?

“90 procent van de journalisten die ik spreek, denkt dat ik Björk heb lastiggevallen. Belachelijk. Ik heb het ontkend, maar daar schrijft niemand over. Want het meer lucratieve verhaal is dat ik het wel heb gedaan. Ik heb haar aangeraakt, dat wel. Dat doe ik met al mijn acteurs want het is intens werk. Maar niet op de verkeerde plekken. Ik zou niet kunnen regisseren zonder mijn acteurs aan te raken.”

Kunnen we terug naar het moment waarop u verbannen werd in Cannes? De Franse staat wilde een strafrechtelijk onderzoek naar u beginnen. 

“Het idee was dat ik vanuit Cannes naar Grasse zou worden gebracht en daar door een rechter beoordeeld zou worden. Er was een risico dat ik vijf jaar in Marseille moest zitten. Vijf jaar in elke gevangenis zou het einde zijn voor mij. Ik ben snel bang. Zeker als je het gevoel hebt dat een heel land zich tegen je keert. Ik geef toe dat het onhandig was. Vooral ook omdat de Fransen een probleem hebben met de Tweede Wereldoorlog, vanwege het collaborerende Vichy-regime. In Duitsland was ik er vermoedelijk wel mee weggekomen. Aan de andere kant: ik ben wie ik ben door niet voorzichtig te zijn. Ik heb mijn films kunnen maken door niet voorzichtig te zijn. Ik eis dus het recht op om Hitler in al mijn films te stoppen.”

Lars von Trier: van Breaking the Waves tot zijn  nieuweling

Lars von Trier (1956) brak internationaal door met ‘Breaking the Waves’ (1996) en ‘The Idiots’ (1998). Dat adellijke ‘von’ had hij trouwens zelf toegevoegd om zijn linkse docenten op de filmschool te treiteren. The Idiots was een film over een groepje middenklasse Denen, die hun ‘innerlijke idioot’ los lieten en waarin personages ook echt in beeld seks hadden, via stand-ins uit de porno-industrie. De kunst om verontwaardigde reacties op te roepen met zijn films is Von Trier daarna nooit meer verleerd. Maar onder al die bravoure schuilt een uiterst negatief wereldbeeld dat nauw verbonden is met zijn angsten en depressies. De meest goedhartige personages in zijn films (Emily Watson in ‘Breaking the Waves’, Björk in ‘Dancer in the Dark’ (2000), Nicole Kidman in ‘Dogville’ (2003)) overkomen de meest verschrikkelijke dingen. Hoe ouder hij wordt, hoe meer de films een soort geconcentreerde verbeelding zijn geworden van een ­levensgevoel en misschien ook wel doodsdrang.

Lees ook:

Recensie: The House That Jack Built is een film die niemand maakt 

Het is een film die niemand maakt, vol experimenteerdrang en vernieuwingsdrift. Uniek, en in die zin bewonderenswaardig. Tegelijkertijd drijft Von Trier steeds verder weg van het publiek dat hij tollend achterlaat.

Seks blijft lastig om te zien

Lars von Trier weet ons met zijn film vast eindelijk seksueel te bevrijden. Hoe expliciet ging het er aan toe in al die artistieke films tot dusver?

Deel dit artikel

Ik ben een plaaggeest. Ik zal geen enkele film meer zonder Hitler maken.

Laat ik zeggen dat ik werk aan mijn drankgebruik. Dan bedoel ik niet dat het omhoog gaat, maar omlaag.