Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Als Frankrijk de geroofde kunst uit Afrika teruggeeft, houdt kunsthistoricus Didier Rykner zijn hart vast

Cultuur

Kleis Jager

Beeld uit Benin. © AFP

Als Frankrijk geroofd erfgoed uit Afrika gaat teruggeven, houdt kunsthistoricus Didier Rykner zijn hart vast.

Een rapport van de Franse kunsthistorica Bénédicte Savoy en de Senegalese schrijver Felwine Sarr adviseert de Franse president Macron om haast te maken met de teruggave van geroofd Afrikaans cultureel erfgoed. In dat geval kan de Franse staat het prachtige gebouw van het museum voor niet-westerse kunst wel in de verkoop doen, zegt Didier Rykner, oprichter van de invloedrijke site voor culturele actualiteiten La Tribune de l’Art.

Lees verder na de advertentie

Wat bevalt u niet aan dit rapport?

“De auteurs, en dat wisten we, worden gedreven door een activistische agenda. Alles staat bij hen in het teken van een strijd tussen goed en kwaad en boete doen. Het is alsof je aan de islamgeleerde Tariq Ramadan zou vragen of hij zijn visie wil geven op de toekomst van de scheiding tussen kerk en staat.”

Houdt Frankrijk geen Afrikaanse kunst meer over?

“Bijna alles moet terug volgens dit rapport. Alleen werken waarvan bewezen kan worden dat er sprake is van een vrijwillige, eerlijke, gedocumenteerde transactie, kunnen blijven. En alles dat na 1970 is aangekocht, het jaar waarin een conventie van kracht werd die de import en export van illegaal verkregen cultureel erfgoed verbiedt.”

Maar als het gaat om geroofde kunst kun je toch zeggen dat deze werken terug moeten naar de rechtmatige eigenaar?

“Als er regels zijn overtreden, moet het terug. Dat is in 2000 bijvoorbeeld nog gebeurd met drie beelden van het Nok-volk uit Nigeria die het Quai Branly had gekocht. Maar ik denk dat dit niet op moet gaan voor werken die voor 1899 in Europa zijn gekomen. Toen werd op de Vredesconferentie in Den Haag de praktijk van plunderingen in de ban gedaan. 

Beelden uit Benin in het Quai Branly museum in Parijs. © AFP

“Ga je verder terug dan 1899, dan kan je aan de gang blijven, want plunderen was overal een gangbare praktijk. Ook in Afrika. De Beninese koning GléGlé ondernam in de jaren tachtig van de negentiende eeuw bijvoorbeeld tot twee keer toe strafexpedities naar de stad Kétou waar alles werd vernietigd. Ander probleem in het rapport is het oprekken van het begrip roofkunst tot werken die in de twintigste eeuw zijn verkocht tegen te lage prijzen. Daarmee zeggen ze dat handelaren in Afrika niet op de hoogte waren van de waarde ervan, wat onjuist is.”

Die handel moeten we anders zien?

“Daar wordt nu een karikatuur van gemaakt. De kunsthandelaar en kunsthistorica Hélène Leloup heeft onlangs uitgelegd hoe zij werkte. Zij vertelt ook over kunst die in Afrika in gevaar was. In 1957 bijvoorbeeld werden in Guinee tijdens een campagne tegen afgoderij veel werken verbrand. Zij heeft nog acht beroemde beelden van slangen weten te redden die nu te zien zijn in verschillende musea in de wereld.”

Kunnen musea in Afrika al deze werken wel kwijt?

“De Nok-beelden staan in ieder geval nog steeds in Parijs. Nigeria, dat ze nu in bezit heeft, heeft geen geschikte ruimte. Het rapport gaat niet in op de vraag hoe deze kunst daar moet worden bewaard. Savoy en Sarr merken wel op dat de ‘westerse opvattingen over het bewaren van erfgoed’ overschat zijn. Je zou deze kunst ook kunnen onderbrengen in scholen, universiteitsmusea of ‘zelfs buurtcentra’ voor ritueel gebruik. 

“We weten wat daarvan kan komen. Het Afrika-museum in het Belgische Tervuren heeft in 1975 144 werken naar Kinshasa gestuurd, het toenmalige Zaïre. Die zijn bijna allemaal verdwenen. Het rapport vermeldt dit verhaal niet, maar merkt alleen op dat ze toen eigenlijk alle 122.000 stukken hadden moeten teruggeven.”

Wat gaat Macron doen met dit advies?

“Het is te hopen dat het in een la verdwijnt. Maar ik denk dat het al te laat is, dit advies zal alle pro-restitutiekrachten mobiliseren. Macron zal geen weerstand kunnen bieden aan een heel leger van mensen die weliswaar niet precies weten waar zij het over hebben maar die wel heel graag aan de goede kant willen staan.”

Lees ook: Europese musea kunnen zich schrap zetten: koloniale kunst moet terug

Wat moeten we met koloniale kunst van omstreden herkomst? Nou, teruggeven maar. Dat staat in een advies aan de Franse president Emmanuel Macron, dat vrijdag verschijnt. Europese musea kunnen zich schrap zetten.

Deel dit artikel