Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kunstenaar laat calvinistische Oude Kerk in Amsterdam baden in katholiek rood licht

Cultuur

Stijn Fens

De Italiaanse kunstenaar Giorgio Andreotta Calò beplakte de ramen van de Oude Kerk in Amsterdam met rode folie en plexiglas: 'Zo wil ik de geschiedenis van deze kerk zichtbaar maken voor de bezoeker'. © Patrick Post
reportage

De Italiaanse kunstenaar Giorgio Andreotta Calò veranderde de Oude Kerk in Amsterdam in een zee van rood licht. 'Dat rood zorgt ervoor dat je elke keer weer anders naar de kerk kijkt.'

Hier volgt een waarschuwing: de bezoeker die achteloos een kaartje koopt en vervolgens de Oude Kerk van Amsterdam binnenwandelt, kan nog weleens voor een schok komen te staan. Dit oudste, bestaande gebouw van Amsterdam (geboortejaar 1306) baadt sinds kort in overweldigend rood licht dat het hele interieur op z'n kop zet. "Dat rood is natuurlijk onder andere een knipoog naar de Wallen, de buurt waar de Oude Kerk te vinden is" , zegt Giorgio Andreotta Calò. 

Lees verder na de advertentie

De Italiaanse kunstenaar beplakte het onderste deel van de ramen van de Oude Kerk met rood folie. Het bovenste deel dekte hij aan de buitenkant af met rood plexiglas. Zo veranderde de kerkruimte in één grote, donkere kamer. Er komt alleen nog maar rood licht het gebouw in. "Rood is de kleur die in de fotografie wordt gebruikt om fotografisch materiaal te beschermen dat wel al sluimerend aanwezig is, maar nog niet is ontwikkeld. Zo wil ik met behulp van dit licht de geschiedenis van deze kerk zichtbaar maken voor de bezoeker."

Door het plaatsen van een rood filter heb ik ervoor gezorgd dat je de kerkruimte anders waarneemt, alsof dat wat hier ooit was aan beelden en andere katholieke symbolen, nog altijd latent aanwezig is

Het goud van de kroonluchters blinkt anders, de grafzerken in de Oude Kerk krijgen iets bloederigs. Een drastische ingreep voor een gebouw dat weliswaar niet meer exclusief als kerk in gebruik is, maar voor veel Amsterdammers iets sacraals blijft hebben. Toch heeft Oude Kerk-directrice Jacqueline Grandjean geen klachten ontvangen over de rode transformatie van het gebouw. Zelfs de bezoekers van de viering op zondag hebben zich aangepast. "Volgens de dominee gaat het prima. Sommige gelovigen hebben wel om een lichtje gevraagd om de liturgische teksten goed te kunnen lezen, maar daar was op gerekend."

Beeldenstorm

Zelf benadrukt Calò dat hij veel eerbied heeft voor het gebouw. Hij kent de geschiedenis goed. Hoe hier tijdens de Beeldenstorm in augustus 1566, maar ook in de jaren daarna tijdens de periode van de zogenoemde Alteratie, alle katholieke beelden en symbolen zijn weggehaald. Soms op grove wijze. 

Zijn kunstwerk heet Anastasis, Grieks voor 'verrijzenis'. Maar, vult Calò aan, "het betekent ook vertrek, verdrijving en ondergang. En dan in de zin van vernietiging." Een directe verwijzing naar diezelfde Beeldenstorm. "De bezoeker moet in deze kerk een grote leegte ervaren. Door het plaatsen van een rood filter heb ik ervoor gezorgd dat je de kerkruimte anders waarneemt, alsof dat wat hier ooit was aan beelden en andere katholieke symbolen, nog altijd latent aanwezig is."

Tekst loopt door onder de foto

© Patrick Post

Met liefde laat hij zien welke gang het licht - nu voor een deel zíjn licht - elke dag rondom de Oude Kerk maakt. Hij wijst op een enorm raam. "Kijk, daar komt het licht 's ochtends uit het oosten binnen. Je ziet het nu: het licht is oranje, als van een sinaasappel. De hele dag zorgt het licht voor een dramatische lading van de ruimte. Naarmate het zonlicht van intensiteit verandert, wordt de situatie weer anders. Als de zon ondergaat, is de hele kerk rood. Je moet dit kunstwerk een aantal keren zien. Het is nooit hetzelfde. Het licht zorgt ervoor dat je elke keer weer anders naar de kerk kijkt."

Calò leeft tussen twee landen: Italië en Nederland. Ook als het om geloof gaat. "Voor Italianen ben ik misschien een ketter, terwijl ze hier soms denken dat ik een overtuigd katholiek ben." Hij heeft zijn atelier in Venetië, maar kent Nederland goed en heeft nu dit grote project in Amsterdam, de stiefbroer van Venetië. In die zin is Anastasis ook een persoonlijk project, het brengt de twee landen die veel voor hem betekenen in één ruimte bij elkaar. 

Het ligt voor de hand te veronderstellen dat hij zoiets als katholieke warmte laat samenvloeien met de strakke, calvinistische lijnen van onze kerkinterieurs. "Het glas dat in Italië wordt gebruikt is anders dan hier in protestantse kerken wordt gebruikt. Dat zorgt ervoor dat de lichtinval in de kerken in het zuiden juist warmer en in het noorden juist helderder en transparanter overkomt. Op zich wel logisch: voor protestanten gaat het erom dat het woord van God goed zichtbaar is."

Tekst loopt door onder de foto

© Patrick Post

Relikwie

De tocht eindigt bij de Heilig Grafkapel, die niet toegankelijk is en waarvan de ramen nog niet door de kunstenaar zijn 'behandeld'. De bedoeling is dat de kapel dichtblijft tot en met 23 september en dan als enige ruimte blijvend roodgekleurde ramen krijgt. Een relikwie dat tot in lengte van dagen herinnert aan een kerk die ooit, in 2018, een zomer lang rood was.

Bezoekers aan 'Anastasis' zeggen ondertussen dat ze moeite hebben om, als ze de 'rode' kerk eenmaal verlaten, weer aan het licht buiten te wennen. Calò: "Sommige mensen zien de dingen dan groen. Anderen zien overal in de stad het rood terug. Het mooiste vind ik de kerk nu eigenlijk 's nachts. Dan komt, tenminste als er licht brandt, het rood van binnen en gaat vervolgens de kerk uit, de stad in."

Anastasis van Giorgio Andreotta Calò tot en met 23 september, Oude Kerk, Amsterdam

Lees ook: Isolatiedekens zetten kerk in gouden gloed

In juni 2017 lag de vloer van de Oude Kerk bedekt met goud. Er lagen 333 flinterdunne isolatiedekens van aluminiumfolie met de gouden kant boven, zij aan zij, met is nog net voldoende ruimte om er tussendoor te lopen. Het was een project van kunstenaar Sarah van Sonsbeeck (Utrecht, 1976). 

© Patrick Post

Deel dit artikel

Door het plaatsen van een rood filter heb ik ervoor gezorgd dat je de kerkruimte anders waarneemt, alsof dat wat hier ooit was aan beelden en andere katholieke symbolen, nog altijd latent aanwezig is