Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Klaaglied om de vrede die niet komt

Cultuur

Sofie Messeman

© Frank Castelein
Recensie

Nathan Englander schrijft geëngageerde, hybride spionageroman. 

Nathan Englander
Weerzien in het midden van de aarde
Vert. Nicolette Hoekmeijer. Ambo/Anthos; 238 blz.
€ 21,99

Lees verder na de advertentie

Kan een spion met begrip voor de tegenpartij de spiraal van wraak en geweld in het Israëlisch-Palestijns conflict doen ophouden? Dat is de vraag die de Amerikaanse auteur Nathan Englander, bekend van ‘Waar we het over hebben wanneer we het over Anne Frank hebben’, stelt in zijn nieuwe roman ‘Weerzien in het midden van de aarde’.

De roman handelt over twee mannen: Gevangene Z en de Generaal. De eerste is zonder proces opgesloten in een gevangenis in de Negev-woestijn, de tweede - verantwoordelijk voor zijn opsluiting - ligt in coma in een ziekenhuis bij Tel Aviv. Beide hoofdpersonen zijn gebaseerd op historische figuren. De Generaal is gemodelleerd naar de voormalige Israëlische eerste minister en legercommandant Ariel Sharon, Gevangene Z is geïnspireerd op een persoon die jarenlang gevangen werd gehouden in Israël zonder dat iemand dat wist.

Heel anders van toon zijn de pagina’s over zijn latere jaren nadat hij door een valstrik in de gevangenis is beland

IJltemop

Englanders verhaal verspringt in ijltempo tussen plaatsen en jaartallen, waardoor het even duurt voor je er als lezer grip op krijgt. Het gaat van Parijs, Berlijn en Jeruzalem in 2002 tot Tel Aviv en de Negev in 2014. De Generaal en Gevangene Z overdenken elk vanuit hun eigen gevangenis de gebeurtenissen die hen in hun huidige situatie hebben gebracht. Voor Gevangene Z, een Amerikaanse Jood die voor de Mossad werkt, vormt 2002 een cruciaal jaar. In dat jaar vindt in Gaza een Israëlische aanslag plaats waarvoor Gevangene Z onopzettelijk verantwoordelijk is. In een poging om de spiraal van wraak en wederwraak te stoppen, besluit hij gevoelige informatie naar de Palestijnen te lekken. Zijn eigen veiligheidsdienst is daar allerminst mee ingenomen: op zijn hoofd staat voortaan een prijs. De pagina’s over de technieken die hij in 2002 in Parijs toepast om zijn collega’s te slim af te zijn, lezen als een spannende spionagethriller. Heel anders van toon zijn de pagina’s over zijn latere jaren nadat hij door een valstrik in de gevangenis is beland. Ze beschrijven de dodelijke eenzaamheid van een man in een uitzichtloze opsluiting: zijn amnestie berust bij een Generaal die in coma ligt.

De comateuze ijldromen van de Generaal vormen het pendant van de eenzame uitbarstingen van Gevangene Z. Natuurlijk is het niet evident om als schrijver een personage neer te zetten dat gebaseerd is op een fel omstreden historische figuur als Ariel Sharon. Toch neemt Englander die horde met brille. Hij dekt niets toe, noch het drama van Sabra en Shatila, noch de slachtpartij van Qibya, toen onder leiding van Sharon een heel dorp koudweg werd uitgemoord als wraak voor de dood van een Joods echtpaar. De schrijver schotelt ons verder vreemde gesprekken tussen de Generaal en Ben-Gurion voor. Want Ben-Gurion neemt in de pers dan wel afstand van Qibya, in de coulissen vertrouwt hij de Generaal toe: “Jij drijft de prijs op. Ga daarmee door…”

Als een ander mens

Englander aarzelt niet om de Generaal ook als een mens neer te zetten. Telkens weer komt hij terug op het wapenongeluk waarin de 11-jarige zoon van de Generaal het leven liet. “Er is alleen de knal van het pistool, het ene schot, de ene zoon.” En verder: “Het is ondenkbaar dat een vader dit overleeft, weet hij, ogenblikkelijk. Het klopt gewoon niet dat hij ook maar een seconde zou doorleven nadat hij in zijn armen heeft genomen wat niet waar kan zijn.”

Englander heeft het ook over de onderhandelingen over een Palestijnse staat, die onder Sharon werden ingezet, maar jammerlijk mislukten. In een interview lichtte Englander toe dat het hem fascineerde dat een moorddadige figuur als Sharon uiteindelijk bereid was uit Gaza weg te trekken, ‘alsof hij wist dat vrede de volgende oorlog was die moest worden uitgevochten’.

‘Weerzien in het midden van de aarde’ is een historisch epos, liefdesverhaal en zwarte komedie in één; een geëngageerde roman bovendien. Minder geslaagd is het tweede liefdesverhaal, met een ontmoeting tussen een Israëlische vrouw en een Palestijnse man in de tunnels onder Gaza, dat geconstrueerd, programmatisch en zelfs melig overkomt. Maar los daarvan is Nathan Englanders nieuwe roman een meeslepende verteltoer, die nog het best kan worden omschreven als een droevige lamentatio over het eeuwige mislukken van de Israëlisch-Palestijnse vrede.

Oordeel: meeslepend epos, liefdesverhaal en zwarte komedie ineen

Lees hier meer boekrecensies van Trouw. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Heel anders van toon zijn de pagina’s over zijn latere jaren nadat hij door een valstrik in de gevangenis is beland

Oordeel: meeslepend epos, liefdesverhaal en zwarte komedie ineen