Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kazuo Ishiguro: meester van het menselijk onvermogen

Cultuur

Jaap Goedegebuure

© EPA

Kazuo Ishiguro krijgt de Nobelprijs voor de literatuur voor zijn vermogen ‘de afgrond bloot te leggen die achter ons ingebeelde gevoel van verbondenheid met de wereld schuilgaat’.

Het werk van de Engelse schrijver Kazuo Ishiguro (62), dat vandaag met de Nobelprijs voor literatuur werd bekroond, bevat zowaar een betekenisvol lijntje naar een glorierijk hoofdstuk uit onze voetbalhistorie. Ryder, de hoofdpersoon van Ishiguro’s roman ‘The Unconsoled’ (1995), bewaart mooie herinneringen aan Nederlandse spelers als de gebroeders René en Willy van de Kerkhof die tijdens het wereldkampioenschap van 1978 in de finale stonden. Voor hem én voor Ishiguro belichaamden zij een romantische droom waarin alles op zijn plek viel, precies zoals dat ook het geval is in een geslaagd kunstwerk.

Lees verder na de advertentie
Zelf heeft hij het belang van zijn herkomst altijd gerelativeerd

Dat een geslaagde voetbalmatch voor Ryder gelijk staat aan fraaie esthetiek past bij de manier waarop deze concertpianist zijn beroep ervaart. Hij is er onvoorwaardelijk aan toegewijd. Maar die nobele taakopvatting heeft een schaduwkant. Ryder gaat zo sterk in de muziek op dat hij geen oog meer heeft voor zijn naaste omgeving. Zijn ivorentorenmentaliteit verhardt tot gevoelloosheid tijdens een bezoek aan een naamloze stad in Midden-Europa, die vanwege de benauwende sfeer sterk doet denken aan het Praag van Franz Kafka. Het is zonneklaar dat de mensen die Ryder gedurende zijn verblijf ontmoet meer van hem verwachten dan enkel een mooi concert. Toch kan hij het niet opbrengen om ze te geven wat ze van hem verlangen.

Dilemma's

Exclusief voor je roeping leven met voorbijzien aan al het andere dat het bestaan de moeite waard maakt, het is een dilemma waarvoor Ishiguro zijn personages wel vaker stelt. In diverse schakeringen kwam het eerder aan de orde in zijn met de Bookerprize bekroonde roman ‘The Remains of the Day’ (1989). Hier kijkt Mister Stevens terug op zijn loopbaan als butler. Hij realiseert zich dat hij zijn menselijkheid heeft opgeofferd aan een professionele code waarin het begrip ‘waardigheid’ domineerde. Van de politieke machinaties van zijn met Hitler sympathiserende meester en de liefde van een vrouwelijke collega heeft hij zich heel bewust, maar achteraf zeer tot zijn spijt, gedistantieerd.

Ishiguro legt nadruk op thema’s als de vluchtigheid en ver­gan­ke­lijk­heid van het bestaan

Ook in ‘An Artist of the Floating World’ (1986) komt iemand aan het woord die zich op zijn oude dag genoopt ziet om verantwoording af te leggen. Ditmaal is het Ono, een beroemde Japanse schilder die zich in de jaren 1941-1945 heeft laten betrekken bij het produceren van oorlogspropaganda en daarmee zijn reputatie teloor heeft zien gaan. Nu zijn vaderland is verslagen en onderworpen is aan een Amerikaanse bezetting keert hij in gedachten terug naar de voorgoed vervlogen dagen dat hij als jong kunstenaar opging in een decadent bohemienbestaan.

Verwantschap

Het is verleidelijk om Ishiguro’s eerste twee romans, ‘A Pale View of Hills’ (1982) en ‘An Artist of the Floating World’, in verband te brengen met het feit dat hij als Japans burger geboren werd in Nagasaki en pas op vijfjarige leeftijd met zijn ouders naar Groot-Brittannië emigreerde. Zelf heeft hij het belang van zijn herkomst altijd gerelativeerd, net als de invloeden van Japanse grootmeesters als Kawabata en Tanizaki die critici in zijn stijl en thematiek meenden te ontwaren. Toch is het onmiskenbaar dat hij vanwege de nadruk die hij legt op thema’s als de vluchtigheid en vergankelijkheid van het bestaan en de onmogelijkheid om de ander echt te bereiken en te doorgronden de nodige verwantschap met die voorgangers onderhoudt.

‘Never let me go’ (2005), dat werd verfilmd, lijkt zich te voegen naar een heel ander genre, dat van de sciencefiction. Hier worden we verplaatst naar een huiveringwekkende wereld waarin gekloonde mensen zonder het te weten worden ingezet voor het leveren van orgaandonoren. De plek waar zich deze als zeer realistisch beschreven nachtmerrie afspeelt is een Engelse kostschool. 

De leerlingen leven er in de waan dat ze functioneren volgens een regime dat gericht is op hun welzijn in het hier en nu en een comfortabel bestaan in de toekomst. Dat ze in zekere zin slachtvee zijn wordt zorgvuldig voor hen verborgen gehouden. Misschien was het bij uitstek deze roman die de jury van de Nobelprijs, van oudsher gefocust op de ethische kant van de literatuur, ertoe heeft gebracht om Kazuo Ishiguro te prijzen voor zijn vermogen ‘de afgrond bloot te leggen die achter ons ingebeelde gevoel van verbondenheid met de wereld schuilgaat’.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Zelf heeft hij het belang van zijn herkomst altijd gerelativeerd

Ishiguro legt nadruk op thema’s als de vluchtigheid en ver­gan­ke­lijk­heid van het bestaan