Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kader Abdolah neemt wraak

Cultuur

Jaap Goedegebuure

Review

De nieuwe roman van Kader Abdolah is zijn beste tot nu toe.'Het huis van de moskee' heeft een boodschap: westerse invloeden(televisie, radio) maakten een einde aan de traditionele, mildeislam. Maar Abdolahs engagement staat zijn lyrische vertelkunstallerminst in de weg.

Kader Abdolah houdt van maskerades. Lezers die iets weten vanzijn leven hoeven niet te twijfelen aan de autobiografischeinslag van zijn werk, maar toch zoekt hij telkens weer onderdakbij een alternatieve persoonlijkheid. Dat begon al toen hij alsdebutant een pseudoniem koos. De Iraanse balling Hosseini SadgadiGhaemuraghani Frahani, in 1985 gevlucht voor de islamistischedictatuur, tooide zich bij wijze van postuum eerbetoon met denaam van een vriend die door het regiem van Khomeini wasomgebracht.

In zijn hoedanigheid van Volkskrant-columnist noemde Abdolahzich Mirza, oftewel 'chroniqueur'. In 'De reis van de legeflessen' figureerde hij onder de naam Bolfazl, in'Spijkerschrift' heette hij Ismaiel, in 'Portretten en een oudedroom' Dawoed. In zijn nieuwe roman, 'Het huis van de moskee',herkennen we het een en ander van Abdolah in het personageShabbal.

Shabbal is een van de bewoners van het ruim bemeten huis datal sinds jaar en dag onderdak biedt aan een geslacht van imamsen handelaren. Het huis van de moskee, spil vangemeenschapsleven, bevindt zich in de Iraanse provincieplaatsSenedjan, sinds onheuglijke tijden een oase van vrede.

Totdat de laatste sjah zijn land wil opstoten in de20ste-eeuwse vaart der volkeren en daartoe steun zoekt bij deAmerikanen. Die willen wel, begerig als ze zijn naar olie en naar- we schrijven jaren vijftig, zestig van de vorige eeuw - eenstrategisch gelegen uitvalsbasis in de koude oorlog tegen deSovjet-Unie.

Amerika vertegenwoordigt de illusie van moderniteit die bijverwerkelijking leidt tot een cultuurschok van catastrofaleomvang. Bioscoop, radio en televisie roepen tegenkrachten op diefunest zijn voor de sociale cohesie. Binnen de islam wordenradicale krachten wakker, die de dreiging van buitenaf proberente bestrijden met haar eigen wapens.

Een nieuwe generatie geestelijke leiders weet zich met behulpvan de moderne communicatiemiddelen meester te maken van demacht, en brengt Iran onder controle van een theocratischedictatuur die korte metten maakt met alles wat zich wel voelt bijde zegeningen van de 20ste eeuw.

Ironisch genoeg vallen de slachtoffers niet alleen in kringenvan verlichte hervormers en linkse revolutionairen, maar ookonder die Iraniërs die zich in hun bestaan altijd geruggesteundwisten door de harmonie en de evenwichtigheid van eeuwenoudetradities. In de manier waarop hij twee onverenigbare variantenvan de islam laat botsen, mikt Abdolah duidelijk op eenboodschap. Die boodschap lijkt te zijn ingegeven door eenactuele, in Europa gevoerde discussie waarbij de volgelingen vanMohammed niet zelden als reactionaire vijanden van de Verlichtingworden afgeschilderd. Abdolah daarentegen probeert sympathie tekweken voor een islam die zich van oudsher sterk heeft gemaaktvoor rechtvaardigheid, gematigdheid en tolerantie, en die in datopzicht niet onder doet voor jodendom, christendom en humanisme.

Het aantrekkelijke van zijn pleidooi is dat het niet betoogten argumenteert, maar impliciet blijft in een plattelandsidylledie ontaardt in een nachtmerrie. Weliswaar heeft die idyllenaïeve en in onze ogen misschien zelfs sentimentele kanten, maardie verdragen zich doorgaans goed met het register van Abdolahsoosters getinte vertelkunst.

Shabbal groeit op als zoon van een van de drie neven die methun gezinnen het genoemde familiehuis bewonen. Hij ziet hoe zijnene oom, de lokale imam, plaats moet maken voor de scherpslijperen scheurmaker Gargal, die zich listig bij de familiebinnendringt en zich uiteindelijk zal ontpoppen als werktuig vande radicale en fanatieke ayatollahs. Hij moet ervaren hoe hetfamilieverband met geweld wordt verscheurd tussen voor- entegenstanders van de fundamentalistische omwenteling. Hij is ergetuige van hoe een andere oom, het hoofd van de clan, rondsjouwtmet het lijk van zijn geëxecuteerde zoon en overal te horenkrijgt dat tegenstanders van Khomeini geen recht hebben op eenbehoorlijke begrafenis.

Precies dit element in de plot slaat de brug tussen Shabbalen Kader Abdolah. Want het is de schrijver zelf die meemaakte hoezijn vader en hij op zoek moesten naar een graf voor zijnvermoorde broer. Of Kader Abdolah zelf de wraakgevoelens zo hevigheeft uitgeleefd als zijn personage, is me niet bekend. In elkgeval laat hij aan het einde van de roman de wrede Gargal vallenonder de hand van Shabbal.

De ware wraak die Abdolah uitoefent, verloopt via de omweg vanhet verhaal, dat in dit geval uitpakt als het meeslepende eposvan een familie die op beperkte schaal een hele samenleving enhaar wedervaren vertegenwoordigt. In het beeldende vermogen vanzijn lyrische stijl en in het samengaan van een nu eensidyllische en sprookjesachtige en dan weer gruwelijke atmosfeer,is 'Het huis van de moskee' niets minder dan Abdolahsmeesterproef.

Deel dit artikel