Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Joaquin Phoenix: acteren alsof het leven grenzeloos is

Cultuur

Belinda van de Graaf

Joaquin Phoenix in zijn nieuwste film 'Don't Worry, He Won't Get Far on Foot' als de Amerikaanse cartoonist en zuipschuit John Callahan. © RV
INTERVIEW

Zelf is Joaquin Phoenix wars van glamour, hij mijdt de media en geeft niet graag interviews. In zijn films speelt hij buitenstaanders, eenlingen die worstelen met het leven. Trouw sprak hem over zijn nieuwste film, waarin hij een zuipschuit in een rolstoel speelt.

Joaquin Phoenix (43) heeft een pesthekel aan Hollywood-glamour. Hij staat erom bekend rode lopers en persconferenties liever te mijden. Met de media onderhoudt hij een moeizame relatie. Aan sociale media doet hij niet. Maar eerder dit jaar, op het filmfestival van Berlijn, in klein gezelschap, blijkt hij opmerkelijk op zijn gemak. Phoenix - gympen, vale spijkerbroek en een pakje American Spirit-sigaretten onder handbereik - praat open over zijn vak. Slechts af en toe hapert hij, als hij een cliché voelt aankomen. Hij gruwt ervan.

Lees verder na de advertentie

Phoenix is in Berlijn vanwege de première van 'Don't Worry, He Won't Get Far on Foot', de nieuwste film van de Amerikaanse regisseur Gus van Sant die vanaf donderdag ook in Nederland te zien is. Hij geeft daarin met droogkomische allure een inkijkje in het leven van John Callahan (1951-2010). De Amerikaanse cartoonist was een sardonische grappenmaker, maar ook een onverbeterlijke zuipschuit die al op zijn dertiende aan de fles raakte en op zijn eenentwintigste, in een benevelde nacht, een zwaar ongeluk krijgt. Zittend in een rolstoel ontdekte hij zijn tekentalent.

Zijn verwarde toestand bleek een briljant geacteerde act, een staaltje performing art, in het leven geroepen voor een film over de bijtende effecten van roem en rijkdom

Het grootste deel van de film speelt Phoenix een verlamde man, maar hij straalt zo veel energie uit, dat het met gemak een van zijn meest fysieke optredens kan worden genoemd. "Ja, ik hou van lichamelijke rollen", zegt hij desgevraagd. "Ik wil begrijpen wat iemand motiveert om op een bepaalde manier te bewegen, waarom iemand snel of langzaam loopt, een kromme rug heeft of afhangende schouders. Ik hou ervan om dat te onderzoeken en aan de hand van lichamelijke kenmerken een karakter vorm te geven."

Roes-achtige ervaring

Het zijn dit soort intens fysieke rollen die hem veel lof opleverden. Eerder dit jaar was Phoenix te zien in de psychologische thriller 'You Were Never Really Here' van de Schotse regisseuse Lynne Ramsay. Voor zijn optreden als getraumatiseerde, woest bebaarde oorlogsveteraan die op pad gaat om een minderjarig meisje uit een bordeel te redden, werd hij in Cannes uitgeroepen tot beste acteur. "Zijn spel is instinctief en onvoorspelbaar", zei Ramsay. In een interview in The New York Times noemde de Amerikaanse schrijver Bret Easton Ellis, een andere bewonderaar, hem onlangs de meest bezielde acteur van zijn generatie.

Ook als gerolstoelde cartoonist slaat Phoenix de spijker op z'n kop. Toen Gus van Sant hem vroeg voor de rol, hoefde hij niet lang na te denken. "Ik had goede herinneringen aan onze eerste samenwerking", zegt hij. Phoenix doelt op 'To Die For', een spitse misdaadkomedie waarin hij opviel als een schooierige scholier. Hij had iets ongepolijsts. Met zijn donkere wenkbrauwen en groene ogen was hij een opmerkelijke verschijning. Het litteken boven zijn mond (een niet helemaal tot wasdom gekomen hazenlip) gaf hem extra cachet. Ook zijn spel viel op. In Hollywood werd hij vergeleken met James Dean, Marlon Brando en Robert De Niro, broeierige voorgangers die bekend stonden om hun intense inlevingstechnieken.

"Ik was nog jong, 21 jaar, maar ik herinner me nog goed hoe opgewonden ik was op de set van To Die For", zegt hij. Niet dat hij geen ervaring had. Phoenix groeide op als kindacteur in Hollywood. Hij was gepokt en gemazeld in tv-series en had al een paar speelfilms gemaakt.

"Maar To Die For was een totaal andere beleving. Het is moeilijk uit te leggen, maar toen ik acht was en voor het eerst op een televisieset stond, had ik een heel sterke fysieke reactie. Het was het soort ervaring dat correspondeert met je lichaam, zoals verliefd worden of voor het eerst op een fiets zitten. Als kind heb je het zo naar je zin dat je niet meer van die fiets af wil komen. Je wil doorfietsen. De hele dag. Ik had als jongetje van acht die roes-achtige ervaring toen ik voor het eerst voor de camera stond. Ik denk dat het de reden is waarom ik verslingerd raakte aan acteren. Niet dat het gevoel er altijd is, maar bij To Die For was het er opeens."

River stierf op 23-jarige leeftijd aan een overdosis drugs. Joaquin, 19 toen, was erbij toen zijn broer onwel werd in een nachtclub waarvan Johnny Depp de eigenaar was

Phoenix denkt dat het komt door de relaxte sfeer die Van Sant op de set creëerde. "Er zijn geen vaste regels. Je hoeft niet zus of zo te acteren. Je mag voelen wat je voelt en dat leidt ertoe dat ik heel erg 'in het moment' kan zijn, alles om me heen kan vergeten. Het is een heerlijk gevoel, alsof het leven grenzeloos is."

Hippies

Phoenix kreeg een atypische opvoeding. Zijn ouders waren hippies die leefden van de fruitpluk. Ze waren al veganistisch lang voordat 'vegan' hip werd. Eind jaren zestig werden ze lid van The Children of God, een religieuze sekte waarvoor ze in de jaren zeventig als missionarissen heel Noord- en Zuid-Amerika doorkruisten. Phoenix werd onderweg in Puerto Rico geboren. Het was de tijd waarin geëxperimenteerd werd met alternatieve samenlevingsvormen. Misstanden binnen de sekte kwamen pas later aan het licht. Toen de sekteleider begon door te draaien, waren ze snel vertrokken.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Joaquin Phoenix © Getty Images

Californië werd uiteindelijk de thuisbasis waar moeder secretaresse werd bij een groot tv-station. De vijf kinderen die pa en ma in korte tijd hadden gekregen (River, Rain, Joaquin, Liberty en Summer) werden ondergebracht bij een casting-agent en gingen acteren. River, de oudste, bleek een groot talent. Op zijn achttiende kreeg hij al een Oscarnominatie en op zijn twintigste werd hij in Venetië uitgeroepen tot beste acteur.

Lang mocht het niet duren. River stierf op 23-jarige leeftijd aan een overdosis drugs. Joaquin, 19 toen, was erbij toen zijn broer onwel werd in een nachtclub op Sunset Boulevard waarvan Johnny Depp de eigenaar was. De beelden die ter plekke werden gemaakt, gingen de hele wereld over. De pers stortte zich zo gulzig op de tragedie dat Joaquin, die door de gebeurtenis flink getraumatiseerd was, een diep wantrouwen jegens de media ontwikkelde.

Verward

Enkele jaren terug kondigde hij in verwarde toestand, uitgedost met een wilde zwerversbaard, zijn vertrek uit Hollywood aan. Hij zou verder gaan als rapper. Mensen spraken hun zorgen over hem uit. Totdat bleek dat het een briljant geacteerde act was, een staaltje performing art, in het leven geroepen voor een film over de bijtende effecten van roem en rijkdom.

En nog steeds heeft Phoenix een ambivalente relatie met zijn eigen sterrenstatus. Behalve zijn broer bezweken later ook twee bevriende collega's aan een overdosis, de op handen gedragen Heath Ledger en Philip Seymour Hoffman. Toen Phoenix vorig jaar in Cannes werd uitgeroepen tot beste acteur, brak het angstzweet hem uit.

De act als verwarde man die hij ongeveer een jaar volhield, tekende ondertussen zijn enorme talent om in een rol te verdwijnen. Fascinerend was hij in 'Gladiator'. Voor zijn optreden als de wrede keizer Commodus ontving hij zijn eerste Oscarnominatie. Jubel was er ook voor zijn incarnatie van de verslaafde countrylegende Johnny Cash in 'Walk the Line'. Phoenix ontpopte zich niet alleen als een muzikaal talent dat alle nummers zelf zong, hij speelde - zoals zo vaak in zijn carrière - een gebroken ziel, een man die met pijn in de ogen hunkert naar licht en liefde.

Het zijn dit soort existentialistische rollen die hem aantrekken en waarin hij excelleert: buitenstaanders, getroebleerde eenlingen en gevoelige, creatieve geesten die worstelen met het leven en zoeken naar hun bestemming. Complexe karakters, kortom, die hij met een onbevreesde energie neerzet, krachtig én kwetsbaar, ingehouden én uitgelaten.

Mijn moeder herinnert me eraan dat gedachten en gevoelens niet in steen gebeiteld zijn, maar dat we kunnen veranderen, dat we ons perspectief kunnen bijstellen

Joaquin Phoenix

De rol van Johnny Cash opende uiteindelijk ook zijn ogen voor zijn eigen alcoholverslaving. Phoenix ging rond zijn dertigste in therapie. Toch gaf die ervaring niet de doorslag bij zijn besluit om Callahan te spelen, die ook alchoholverslaafd was en in rehab ging. "Je hoeft niet per se aan de drank te zijn geweest om iets in hem te herkennen", zegt Phoenix terwijl hij nog een flesje water opent. "Ik denk dat we allemaal wel iets hebben dat ons blokkeert. We hebben onzekerheden, twijfels en angsten en we gaan daar allemaal op een bepaalde manier mee om."

Zelfonderzoek

Callahan, die in 1989 zijn memoires publiceerde, beschrijft met veel zwarte humor hoe hij almaar wegrende voor zijn gevoelens en na zijn ongeluk gedwongen werd stil te zitten en zijn problemen onder ogen te zien. "Ja, hij kwam er uiteindelijk achter dat zijn alcoholisme zijn handicap was", zegt Phoenix. "Op het moment dat hij dat besefte, kwam er een enorme creativiteit vrij. Hij ging als een bezetene aan het tekenen. Ik hou daar erg van. Want ik ken dat creatieve gevoel. Ik weet hoe diep het kan gaan en hoe ontzettend krachtig het kan zijn. Ik heb ook een zwak voor zijn zelfonderzoek, voor de wil om te veranderen en te groeien. Dat zijn wel dingen waarmee ik me kan idenficeren."

Zijn moeder geeft hem hoop in bange dagen, zegt hij. "zij heeft een verbazingwekkende manier om het leven te benaderen. Ik kan soms nogal cynisch zijn - ik weet niet waarom, zo ben ik geboren, denk ik. Soms ga ik er ook te veel van uit dat de dingen zich naar mijn verwachtingen zullen voegen, wat meestal de nodige frustratie oplevert, want zo werkt het niet in de praktijk."

Zijn moeder is het tegenovergestelde, zegt hij. "Als ik me in de auto opwind, omdat iemand te langzaam rijdt, zegt ze doodgemoedereerd dat het misschien wel een teken is dat ik iets rustiger moet rijden. Het is een simpel voorbeeld, maar het werkt, het is geweldig. Mijn moeder kan me op een andere manier naar de dingen laten kijken. Ze herinnert me eraan dat gedachten en gevoelens niet in steen gebeiteld zijn, maar dat we kunnen veranderen, dat we ons perspectief kunnen bijstellen."

The Master

Phoenix oogt losjes en opgewekt. Misschien is het de liefde. Hij deelt zijn huis in de Hollywood Hills sinds kort met actrice Rooney Mara. De twee kenden elkaar al een tijdje, maar op de set van 'Mary Magdalene', waarin ze Maria Magdalena en Jezus speelden, sloeg de vonk opeens over. "Ik wilde iets betekenisvols doen", zegt hij over zijn bijbelavontuur. Ik vond het fantastisch dat alle aandacht voor de verandering niet naar Hem ging maar naar Haar."

Phoenix kiest zijn rollen welbewust. "Het moet vooral klikken met de regisseur", benadrukt hij. Vier keer werkte hij daarom al met James Gray wat in het geval van 'Two Lovers' een hoogtepunt in zijn oeuvre opleverde. Een mooie, kleine, wijze film over een jongeman in Brooklyn die, zo lijkt het, gebukt gaat onder een bipolaire stoornis. Ook werkte hij al twee keer met Paul Thomas Anderson wat in het geval van 'The Master' misschien wel zijn beste rol tot nu toe opleverde, een groots vuurwerk. Phoenix is Freddie Quill, een getraumatiseerde oorlogsveteraan en een intens eenzame jongeman die alles drinkt wat los en vast zit, alcohol, motorolie, verfverdunner, als het maar verdooft. Phoenix speelt hem als een zonderlinge jongen met een aan waanzin grenzende energie, die duidelijk redding behoeft, bij een sekte belandt, maar uiteindelijk een te originele geest blijkt om zich naar het sekteleven te voegen - een verhaal dat opvallend dicht bij zijn eigen familiegeschiedenis komt.

En als je het over fysieke rollen hebt: zijn rol The Master overtreft alles. Phoenix beweegt met zijn magere lichaam door de film alsof hij een volleerd acrobaat is. Hij struikelt en stuitert, tolt en botst, valt en vecht en zorgt er vooral voor dat Freddie ongrijpbaar blijft.

John Travolta, enkele jaren terug over zijn tegenspeler in 'Ladder 49': "Phoenix is een van de weinige, echt originele acteurs in Hollywood. Hij laat kracht en kwetsbaarheid zien, kan hard en zacht zijn. Dat is een zeldzame combinatie, bijna oosters, yin en yang."

Vegan

Phoenix helpt als overtuigd veganist en dierenrechtenactivist regelmatig bij de totstandkoming van 'vegan' documentaires. Eind deze maand vindt in Los Angeles de première plaats van 'Dominion', een Australische film over het gebruik en misbruik van dieren, met Phoenix en Rooney Mara als vertellers.

Joker?

'Don't Worry, He Won't Get Far On Foot' verschijnt donderdag in de bioscoop. 'You Were Never Really Here' is vanaf 17 juli verkrijgbaar op dvd. Geruchten dat Joaquin Phoenix de Joker gaat spelen in een nieuwe Batman-film zijn nog niet bevestigd.

Lees ook: Mary Magdalene is zo'n brave film dat de passie uit het passieverhaal verdwijnt

In Berlijn sprak Joaquin Phoenix eerder over Gus van Sants 'Don't Worry, He Won't Get Far on Foot'. Ook lichtte hij een tipje van de sluier op over 'Mary Magdalene': "Mijn manier om de rol van Jezus te spelen was om in zijn menselijke kwaliteiten te duiken. De mens achter de Messias vinden. Daar ging het om."


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Zijn verwarde toestand bleek een briljant geacteerde act, een staaltje performing art, in het leven geroepen voor een film over de bijtende effecten van roem en rijkdom

River stierf op 23-jarige leeftijd aan een overdosis drugs. Joaquin, 19 toen, was erbij toen zijn broer onwel werd in een nachtclub waarvan Johnny Depp de eigenaar was

Mijn moeder herinnert me eraan dat gedachten en gevoelens niet in steen gebeiteld zijn, maar dat we kunnen veranderen, dat we ons perspectief kunnen bijstellen

Joaquin Phoenix