Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jazz spelen op de schouders van reuzen

Cultuur

Mischa Andriessen

Bassist Marcus Miller © North Sea Jazz

Veteranen wagen zich aan experimentele genres, terwijl de jonkies juist teruggrijpen op het verleden, ziet jazzschrijver Mischa Andriessen. Hij blikt vooruit op het 43ste North Sea Jazz-festival dat vrijdag begint in Rotterdam Ahoy.

Lange tijd kende de jazz maar een richting: naar voren! Vernieuwing was het toverwoord. Een boegbeeld als trompettist Miles Davis legde zichzelf de eis op voortdurend te veranderen. Hij zette de deuren wijd open voor invloeden uit andere genres, mengde jazz bijvoorbeeld met rock en liet zich door de elektronische muziek van de Duitse componist Karl Heinz Stockhausen inspireren. Toen hij daarmee de basis voor een nieuwe jazzstijl, de fusion, had gelegd, maakte hij zich snel weer uit de voeten. Hij begon jazz te mixen met funk, met disco, met hiphop. Hij ging popliedjes spelen van Cyndi Lauper en Michael Jackson, en of zijn muziek nou nog steeds jazz was, interesseerde hem weinig.

Lees verder na de advertentie

Anderen boeide dat wel. In de jaren tachtig kwam een conservatieve tegenbeweging op gang onder leiding van een andere trompettist: Wynton Marsalis. Terugkijken was tot dan toe uit den boze geweest, maar Marsalis en andere neotraditionalisten blikten juist volop terug naar de tijd dat alles nog overzichtelijk was en jazz mieters swingende muziek, waarop je cool met je vingers kon knippen.

Waar in de voortdurende drang naar voren nogal eens vergeten werd wat voor mooie muziek er in het verleden was gemaakt, kwam er in de jaren tachtig meer oog voor de traditie

Zij moesten niets hebben van de fusion uit de jaren zeventig, met zijn rockritmes en ruige elektronische geluiden. Ze moesten ook niets hebben van de ongeremde, oproer predikende free jazz uit de jaren zestig, waarin alle afspraken die jazz hadden gedefinieerd aan de kant werden gezet. Die behoudzucht leidde tot veel ronkende retoriek en muziek die een slap aftreksel bleef. Maar ten minste één bijeffect bleek positief: waar in de voortdurende drang naar voren nogal eens vergeten werd wat voor mooie muziek er in het verleden was gemaakt, kwam er nu meer oog voor de traditie.

Nieuwe generatie

Het gevolg is dat de huidige generatie jazzmusici voor- én achteruit kijkt. De jazz van nu is open en eclectisch, niets wordt op voorhand uitgesloten en schijnbaar vindt niemand het problematisch om op de schouders van voorgangers te gaan staan.

Zo maakt een groep als Snarky Puppy, waarvan bandleider en bassist Michael League dit jaar tijdens North Sea Jazz artist-in-residence is, er geen geheim van dat zij zich deels baseert op de fusion uit de jaren zeventig. Bij een jong talent als de Engelse drummer Moses Boyd is de invloed van de free jazz evident, maar ook van de jazzdance en andere urban stromingen uit de jaren negentig. Toetsenist Robert Glasper en drummer Chris Dave bouwen voort op het werk van Miles Davis en bassist Marcus Miller, jazz en hiphop in een nieuwe samenhang.

Het North Sea Jazzfestival geeft dit jaar volop ruimte aan de nieuwe stemmen binnen de jazz, waarbij vooral de bruisende Britse scene prominent aanwezig is. Maar het festival biedt ook een podium aan een paar oude rotten die vooropliepen bij het verruimen van de definitie van jazz. Mannen als saxofonist Pharoah Sanders, en de bassisten Marcus Miller en Stanley Clarke die veel baanbrekend werk voor de jongere generatie hebben gedaan.

Met name Miller en Clarke zijn uitgegroeid tot eenmans-opleidingsinstituten. Zo speelt Clarke met de Georgische pianist Beka Gochiashvili en drummer Mike Mitchell die pas begin twintig zijn en als tieners al in de band van de basvirtuoos werden opgenomen. Clarke heeft een nieuwe plaat uit: 'The Message.' Een album als een tijdreis, waarin een bonte selectie stijlen de revue passeert. Van Johann Sebastian Bachs eerste cello suite op contrabas tot sentimentele powerballads en funky uitstapjes met rapper en hiphopproducer Doug E Fresh. Zacht gezegd is dat niet allemaal een toonbeeld van goede smaak, maar de boodschap lijkt te zijn dat alles mag en dat Clarke met zijn onwaarschijnlijke techniek alles kan.

Marcus Miller is een virtuoos op de bas en ook zijn nieuwe plaat 'Laid Back' is een staalkaart. Vrijwel elk nummer heeft een andere stijl en een andere bezetting met een parade aan gaststerren, van zangeres Selah Sue tot trombonist Trombone Shorty. De plaat leunt zwaar op Millers als altijd voortreffelijke basspel en maakt verder een wat fantasieloze indruk. Maar niemand hoeft zich zorgen te maken, want live barst Miller steevast van de energie.

Saxofonist Pharoah Sanders © Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Saxofonist Pharoah Sanders is 77. Eind jaren zestig experimenteerde de free jazzveteraan volop met exotische instrumenten en verwerkte hij muzikale invloeden van over de hele wereld in zijn muziek. Lang werd zijn pionierswerk veronachtzaamd, wat deels te maken had met Sanders' gesloten karakter en de wisselvallige kwaliteit van zijn oeuvre. Inmiddels wordt zijn belang erkend en is Sanders ook buiten de jazzwereld bekend. De jaren gaan tellen en zijn nieuwste plaat is alweer tientallen jaren oud, maar nogal altijd beschikt hij over dat imponerende saxofoongeluid, dat vurig is en toch vooral ook liefdevol. Afgelopen weekend nog wist Sanders op GentJazz trillend en wankel bewegend, bij momenten indringend mooi te spelen.

Je kunt zo eigentijds willen zijn dat het plotseling gedateerd klinkt

Sanders' invloed is meermaals hoorbaar op de verzamelaar 'We Out Here', een plaat die de nieuwste talenten bij elkaar brengt uit de Londense jazz, veruit een van de opwindendste scenes van dit ogenblik. Logisch dat deze tijdens North Sea Jazz volop aan bod komt. Onder meer saxofoniste Nubya Garcia zal optreden; een rijzende ster met oren en ogen wijd open en een saxofoongeluid dat afwisselend zwoel en rauw is.

Nubya Garcia © North Sea Jazz

Ook van de partij is Ezra Collective, een groep die goed heeft geluisterd naar bands als Reprazent, 4Hero en Red Snapper. Duidelijke invloeden dus uit jazzdance, jungle en drum & bass. Het kwintet is minstens zo opzwepend en zoals hun meest recente plaat 'Juan Pablo The Philosopher' laat horen: helemaal van deze tijd. Dat laatste geldt zeker ook voor het kwartet Dinosaur dat dan weer meer uit het fusionvaatje tapt met de verbeeldingsvolle toetsenist Elliott Galvin als speelse troef. Hun tweede plaat 'Wonder Trail' is precies wat de titel zegt: een wonderweg.

Achter de überhippe groepsnaam R+R=Now gaan onder meer toetsenist Robert Glasper en trompettist Christian Scott aTunde Adjuah schuil. Twee mannen die het aanzien en het geluid van de jazz de laatste flink hebben veranderd. Helaas is de plaat 'Collagically Speaking' nogal een draak. Je kunt zo eigentijds willen zijn dat het plotseling gedateerd klinkt. Het is ooit anders geweest, maar oud en nieuw liggen momenteel dicht bij elkaar.

Optredens en platen

Op welke dag treden de besproken musici op in Rotterdam? Ook hun laatste plaat staat in dit overzicht.

Michael League, de artist-in-residence van dit jaar, speelt met verschillende bezettingen op alle drie de festivaldagen

Vrijdag

Stanley Clarke ‘ The Message’ (MackAvenue)
Dinosaur ‘Wonder Trail’ (Edition)
Marcus Miller ‘Laid Back’ (Blue Note)
R+R=Now ‘Collagically Speaking’ (Blue Note)

Zaterdag

Ezra Collective ‘Juan Pablo The Philosopher’ (Abbey Road)
Pharoah Sanders
Nubya Garcia, Moses Boyd et al ‘We Out Here’ (Brownswood)

Deel dit artikel

Waar in de voortdurende drang naar voren nogal eens vergeten werd wat voor mooie muziek er in het verleden was gemaakt, kwam er in de jaren tachtig meer oog voor de traditie

Je kunt zo eigentijds willen zijn dat het plotseling gedateerd klinkt