Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is niet ieders leven opgebouwd uit beelden die zich aan een herinnering hechten?

Cultuur

Wim Boevink

Aeneas ziet Italië © Wim Boevin000
Klein Verslag

De bron borrelt nog, ik kan het ook niet helpen. Overziend wat ik tot nog toe schreef over Gerald Murnane en diens ‘Border Districts’ bekroop me een gevoel van ernstig tekort schieten.

Weliswaar heb ik geprobeerd al ­lezend samen te vatten wat Murnane oproept, op nog geen dertig pagina’s boekinwaarts, maar ben er geheel niet in geslaagd het wezen van de tekst over te brengen.

Lees verder na de advertentie

‘Border Districts’ wordt een roman genoemd, maar veel meer is het een lange gedachtengang van herinneringen, bespiegelingen en beschrijvingen, zonder personages. Er is geen verhaal dat zich laat navertellen, zoals ik probeerde door op te sommen welke geestesbeelden verschijnen in het hoofd van de verteller, een verteller die onderzoekt waarom juist bepaalde beelden in de loop van zijn leven zijn gebleven ­tegenover zoveel dat is vergeten.

Murnane raakt mij hier van alle kanten en anderen misschien ook

Een belangrijke exercitie geloof ik, want is niet ieders leven bij een omzien opgebouwd uit beelden die zich aan een herinnering hechten, ook als die herinnering verkleurd raakt en vertekend?

Geur

Ouder wordend lijkt de afgelegde ­geschiedenis in de geest op een album met onscherpe foto’s, vage fragmenten film, een vleug, een geur. Dat laatste niet bij Murnane overigens, want hij mist de reukzin, dat misschien verklaart waarom zijn concentratie op het visuele en op kleur zo sterk is. Als hem gezegd wordt dat iets naar lavendel ruikt, ziet hij in de lucht ragfijne blauwe druppeltjes hangen.

De verteller in ‘Border Districts’ ­mijmert over hoe hij als godsdienstig katholieke jongen op zijn twintigste zijn geloof verloor bij het lezen van een roman van Thomas Hardy, maar tegelijkertijd zijn beelden blijven hangen diep in zijn hoofd, van de Heilige Drie-eenheid, van een Mariafiguur (in zwart-wit) met duiven in haar handen; een Mariafiguur die bij later inzien weer leek op een herinnerde foto van een filmster, die in de jaren twintig de rol speelde van Tess, uit ‘Tess of the D’Urbervilles’, een eerste verfilming van de gelijknamige roman van Thomas Hardy. Hardy zelf had nog aan het scenario voor de film meegewerkt en zou verliefd zijn geraakt op de filmster.

Bij herhaling schrijft Murnane hoe de ene alinea de andere oproept, waardoor alinea’s soms op kleine hoofdstukjes lijken die zich rijgen langs het snoer van de herinnering.

De jonge verteller leerde in zijn jeugd op het lyceum Latijn, maar waarom is daarvan vijftig jaar later alleen een versfragment van Vergilius overgebleven, uit diens Aeneïs?

Iam rubescebat stellis aurora fugatis

Vrij vertaald als ‘de sterren waren op de vlucht geslagen en de dageraad kleurde roze’. De verteller herinnert zich vaag de context bij deze woorden – het moment waarop de Trojanen vanaf zee voor het eerst hun ware thuisland, Italië, in zicht krijgen.

Waarom keert alleen dit vers telkens – een leven lang – terug in het hoofd van de verteller? Dan ziet hij de zeventienjarige van toen voor zich, bij zijn eindexamen, voor het allerlaatst die verplichte boeken opslaand, op het punt zijn eigen homeland-of-the-mind (een geestelijk thuisland) te gaan bereizen met boeken die hijzelf zou kiezen.

Werkelijk, Murnane raakt mij hier van alle kanten en anderen misschien ook – met zo’n losgezongen klassiek vers in hun hoofd.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Lees meer afleveringen van zijn Klein Verslag op trouw.nl/kleinverslag.

Deel dit artikel

Murnane raakt mij hier van alle kanten en anderen misschien ook