Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is er een morbide ondergangsstemming in Nederland gevaren?

Cultuur

Rob Schouten

© Maartje Geels
Column

Het volgende lijstje stemde mij tot nadenken. 

1. Bach, 'Matthäus Passion'
2. Mozart, 'Requiem'
3 Fauré, 'Requiem'
4, Arvo Pärt, 'Spiegel im Spiegel'
5. Pergolesi, 'Stabat Mater'
6. Ten Holt, 'Canto Ostinato'
7. Allegri, 'Miserere'
8. Purcell, 'Dido and Aeneas'
9. Fauré, 'Cantique de Racine'
10. Strauss, 'Vier letzte Lieder'

Lees verder na de advertentie

Ik zou met vrij grote stelligheid gezegd hebben dat het hier de hitlijst van uitvaartverenigingen betreft, maar nee, het is de toptien van de NPO4 Hart en ziel lijst 2017, de favoriete nummers van afgelopen jaar, bijeen gekozen door luisteraars naar onze klassieke zender.

Wat is er aan de hand met Nederland, moeten we ons zorgen gaan maken? Heerst er een morbide ondergangsstemming? Zeven van de tien nummers onvervalste rouwmuziek, Strauss' 'Vier letzte Lieder' mwah, en Ten Holt en Pärt van de meditatieve soort - op een YouTubefilmpje met Pärts 'Spiegel im Spiegel' zag ik een zonsondergang, een vlinder, een zondoorschenen woud en meer van dat soort stemmingsspul. Het ziet er naar uit dat we ongemerkt in een donkere, beschouwelijke stemming zijn geraakt.

We willen geen abstracte klanken, maar muziek met een verhaal en dan liefst een lijdensverhaal

Overmatige levenslust

Hielden we vroeger nog wel eens van een concertje van Vivaldi of de Italiaanse symfonie van Mendelssohn, dat komt er tegenwoordig niet zomaar meer bij ons in. Terug naar wat in mijn jeugd 'ernstige' muziek heette, of 'zware' muziek, zoals mijn opa, die wel van een hups deuntje hield, het noemde. 

En het is waar, Schubert zei het al: 'Bestaat er dan opgewekte muziek? Ik ken ze niet.' Maar goed, dat was Schubert. En waar zijn de instrumentale stukken gebleven? Geheide krakers als Elgars 'Nimrod variatie', 'The lark ascending' van Vaughan Williams, Barbers 'Adagio for strings' of het toch ook niet al te vrolijke 'Adagio' uit Mahlers Vijfde. We willen niet alleen rouwmuziek maar we willen het ook vocaal, de menselijke stem. Geen abstracte klanken maar muziek met een verhaal en dan liefst een lijdensverhaal.

Ik ben er nog niet uit wat deze welbespraakte begrafenisstemming precies te beduiden heeft: is het de nijpende toestand in de wereld, de klimaatverandering, de financiële crisis, de zorgen in de ouderenzorg, waart de dood te zichtbaar rond in ons leven? Of is het een meer algemeen besef van 'gedenk te sterven', een reactie op de overmatige levenslust van de afgelopen decennia? Een nieuwe vorm van religieus denken? 

Smartlap

Je zou ook kunnen zeggen dat het begrip smartlap eindelijk ook tot de klassieke muziek is doorgedrongen, hoe smartelijker, hoe heerlijker. Huilen is menselijk, nu ook voor de liefhebber van klassiek!

Is het een typisch Nederlands verschijnsel? Nee, de Belgen hebben er ook last van. Hun top drie (bijeengescharreld door de klassieke zender Klara):

1. Pergolesi, 'Stabat Mater'
2. Bach, 'Erbarme dich'
3, Arvo Pärt, 'Spiegel im Spiegel'

Mooie muziek allemaal, daar hoor je me niet over, maar ik zit te wachten op een strijkkwartet van Brahms, een Toccata van Bach waar ik zelf iets bij kan voelen of denken. Maar de huidige voorkeursmuziek stuurt ons richting het einde in plaats van wat Maarten 't Hart ooit noemde 'het eeuwige moment'. Het geeft te denken.

Rob Schouten schrijft twee keer per week een column. Lees hier zijn eerdere bijdragen terug.

Deel dit artikel

We willen geen abstracte klanken, maar muziek met een verhaal en dan liefst een lijdensverhaal