Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is 'emoji' een taal, of blijft het een teken?

cultuur

Sander Becker

© Fadi Nadrous
Taalgebruik

Emoji's beleven de laatste jaren een stormachtige opkomst. Taalkundigen vliegen elkaar nu in de haren over de vraag of je 'emoji' als een volwaardige taal kunt beschouwen.

Emoji's lijken zo simpel en onschuldig, maar je kunt de plank er flink mee misslaan. Zo stuurde Jurga Zilinskiene, hoofd van het Londense vertaalbureau Today Translations, onlangs het 'OK-handje' naar een zakelijk contact in Brazilië. Al snel bleek dat het teken ter plaatse gold als een obscene belediging, zoiets als een opgestoken middelvinger. "Gelukkig kon de ontvanger erom lachen", zegt Zilinskiene.

Het voorval zette de directrice wel aan het denken. Ze kwam erachter dat je ook geen wuifhandje naar China moet sturen, want daarmee zeg je in het plaatselijke emoji-jargon: 'Ik wil je nooit meer zien.' Minstens zo verwarrend is de lachende drol . Deze emoji betekent in het Westen meestal 'vies' of 'grappig', maar in Japan staat hij voor 'geluk', omdat de Japanse woorden voor poep en geluk op elkaar lijken.

Emoji's, de gestandaardiseerde afbeeldinkjes in digitale berichten, kwamen in 2011 overwaaien uit Japan. Ze veroverden de wereld stormenderhand. Jonge mensen, en snel ook ouderen, gingen de verzameling smileys, poppetjes en etenswaren massaal gebruiken, met een zekere chaos tot gevolg. Taalkundigen, communicatiewetenschappers en psychologen kijken met groeiende belangstelling naar het fenomeen.

De officiële emojicanon, nu in totaal 2389 symbolen, dijt nog altijd uit. Ondertussen stapelen de culturele interpretatieverschillen zich op. "Het wordt daarom hoog tijd voor het eerste internationale emojiwoordenboek", zegt Zilinskiene. Ze heeft al contact gelegd met taalkundigen aan Britse, Franse en Duitse universiteiten, met wie ze een raamwerk voor het boek in elkaar wil timmeren.

Lees verder na de advertentie
Het wordt daarom hoog tijd voor het eerste internationale emo­ji­woor­den­boek

Jurga Zilinskiene

We gebruiken veel emoji's, maar is het een taal? © ThinkstockPhotos

Tegelijk is Zilinskiene bezig om 's werelds eerste professionele emoji-vertaler te werven, voor een klant die zijn dagboeken in emoji wil laten omzetten. Eind vorig jaar plaatste de directrice een advertentie op een vacaturesite. Nu worstelt ze zich door een onverwacht hoge stapel van ruim 500 aanmeldingen heen. Er zitten academici tussen, maar ook enthousiaste gebruikers. De gelukkige mag straks de dagboeken vertalen en elke maand een rapport schrijven over trends en ontwikkelingen in emoji-land.

Overdreven? Absoluut niet, vindt Zilinskiene: "Emoji is de snelst groeiende taal ter wereld. Er bestaan al meer dan tweeduizend verschillende symbolen. Dat is twee keer zoveel als het aantal hiërogliefen in het Oude Egypte. Verder zie je emoji's steeds vaker opduiken in formele documenten, tot in juridische dossiers aan toe. Het is al diverse keren gebeurd dat rechters en advocaten zich moesten buigen over de vraag of bijvoorbeeld een verstuurde pistoolemoji kon dienen als bewijs in een bedreigingszaak."

Zo heeft emoji zich in rap tempo ontwikkeld tot een echte taal, aldus Zilinskiene. Maar daar gaat lang niet iedereen in mee. Taalkundigen twisten al geruime tijd over de vraag in hoeverre je het nieuwe plaatjesschrift moet beschouwen als een taal. Veel experts vinden de icoontjes te beperkt om ze zo'n hoge status te verlenen.

Grammatica

Critici wijzen er bijvoorbeeld op dat de betekenis van een emoji vaak per gebruiker verschilt, terwijl een taal toch een minimum aan vastigheid vereist. Een andere zwakke plek zou zijn dat emoji niet wordt gesproken. Maar die beperking geldt net zo goed voor gebarentaal, wat wel degelijk een taal is. Dan zijn er nog deskundigen die emoji geen taal vinden omdat het gebruik ervan niet natuurlijk van ouders op kinderen wordt overgedragen. Andere experts vinden dat geen punt; zij prijzen emoji juist als de eerste taal die andersom wordt overgedragen, van wifi-minnende whizzkids op hun digibete ouders.

Maar het zwaarstwegende bezwaar tegen emoji als taal is toch wel dat emoji's geen grammatica zouden kennen. Denk aan een vaste woordvolgorde of naamvallen, die we nodig hebben om een onderwerp te onderscheiden van een lijdend voorwerp. Denk aan voorzetsels en voegwoorden, cruciaal om iets in de tijd te plaatsen of om een oorzaak-gevolgrelatie weer te geven. Zonder dit gereedschap is het nagenoeg onmogelijk om complexe ideeën te formuleren. Vandaar de brede scepsis over emoji als taal, door de Canadese taalkundige Gretchen McCulloch snedig samengevat in een tweet. "Nieuwe regel", schreef ze: "Mensen die willen zeggen dat emoji een taal is, moeten die bewering volledig in emoji's doen. Dat zou geen probleem moeten zijn als ze gelijk hebben."

Deze tweet was in feite een frontale aanval op Vyvyan Evans, hoogleraar taalkunde aan de Bangor Universiteit in Wales. Evans was degene die het welles-nietes-debat anderhalf jaar geleden lanceerde, toen hij emoji's op de BBC 'de snelst groeiende taalvorm ter wereld' noemde. De hoogleraar staat nog steeds achter die bewering, ondanks alle kritiek die hij over zich heen kreeg. Hij zal zijn opvattingen binnenkort uitgebreid verdedigen in zijn boek 'The Emoji Code', dat later dit jaar uitkomt. Aan de telefoon geeft hij nu alvast een voorzet.

Kijk, emoji is natuurlijk geen Frans of Engels, begint Evans voorzichtig. Maar je kunt het volgens hem wel degelijk gebruiken als taal: als een 'beeldtaal'. "Want een taal", doceert hij, "is niets anders dan een communicatiesysteem met twee elementen: vocabulaire en grammatica. Met dat eerste zit het bij emoji sowieso wel snor, want de icoontjes staan voor woorden." Het gezaghebbende Oxford Dictionary heeft de smiley-met-vreugdetranen in 2015 zelfs uitgeroepen tot Woord van het Jaar. Emoji's hebben dus een erkende woordstatus. Alleen is hun aantal nogal beperkt, erkent Evans. "We hebben nu ruim tweeduizend emoji's, terwijl de gemiddelde Brit 30.000 Engelse woorden kent. Maar het begin is er."

Mensen die willen zeggen dat emoji een taal is, moeten die bewering volledig in emoji's doen

Gretchen McCulloch, taalkundige

Als emoji een taal is, hoe zeg je dat dan alleen met emojoi's? © ThinkstockPhotos
Een huilende emoji, of is dit juist een emoji die keihard lacht? © Shutterstock

Dan de grammatica. Ook op dat punt scoort emoji volgens Evans prima, ondanks alle kritiek. "Het is heel goed mogelijk om emoji een grammaticaal systeem te geven", zegt hij. "Het bewijs: er zijn al diverse boeken vertaald in emoji, met behulp van basale grammatica." De vertalers gebruikten bijvoorbeeld de olifantemoji als versterker, om 'veel' of 'enorm' uit te drukken. Het meisje met de gekruiste armen diende als de ontkenner 'niet' of 'geen', en de paperclip verving het voegwoord 'of'.

Op deze manier vertaalde de Amerikaanse kunstenaar Joe Hale in 2015 'Alice in Wonderland' van Lewis Caroll: 27.500 woorden in 25.000 emoji's. Twee jaar eerder bracht de creatieve Amerikaanse ict'er Fred Benenson al 'Emoji Dick' uit, de icoontjesversie van Herman Melville's walvisklassieker 'Moby Dick'. En nu zijn er zelfs mensen bezig met het emojificeren van de Bijbel. Van de tale Kanaäns naar de taal van halfnaakte danseresjes , verliefde smileys en freudiaanse aubergines - je moet maar durven.

Tegenstanders van de emoji-als-taal-gedachte zijn niet onder de indruk. Die zogenaamde emoji-vertalingen, sneren zij, zijn niet meer dan gemankeerde rebussen die je alleen begrijpt met het origineel ernaast. Neem nou deze zin uit 'Alice in Wonderland':

Snapt u deze zin uit Alice in Wonderland? © Trouw
Ik denk niet dat we ze nog snel zullen kwijtraken

Voor de meeste lezers staat daar zoiets als: 'Plus diverse symbooltjes recycling boek wolkje prinsesje dansende bunnytweeling gekruiste meisjesarmen schilderspaletten paperclip tekstballonnetjes vraagteken'. Een knappe jongen die raadt dat dit betekent: And what is the use of a book, thought Alice, without pictures or conversations? (En wat heb je aan een boek, dacht Alice, zonder plaatjes of gesprekken?)

Maar voor Evans vormt deze moeilijkheidsgraad geen argument tegen de talige kracht van emoji. "Het voorbeeld uit 'Alice' laat alleen zien dat je emoji zult moeten leren, net als elke vreemde taal. En ja, dat kost moeite."

In de praktijk zullen maar weinigen zover willen gaan, verwacht Evans. "De meeste mensen gebruiken emoji's namelijk niet als substituut voor taal, maar eerder als een toevoeging aan hun tekst. Ze geven er de emotie mee aan, zodat de ontvanger het bericht beter begrijpt. Ironie begeleiden we daarom met de knipogende smiley. En als je Whatsappt 'Ik heb net mijn hoofd gestoten¿¿ ', ben je er een stuk beter aan toe dan met 'Ik heb net mijn hoofd gestoten¿¿ '.

Emoji worden daarom wel vergeleken met gebaren, gezichtsuitdrukkingen en intonatie: de non-verbale middelen die we bij direct contact inzetten om onze boodschap over te brengen. Die middelen waren we kwijtgeraakt met het oprukken van de digitale communicatie, en nu brengen we ze in sneltreinvaart terug in het spel.

"Dus of je emoji's nou een taal noemt of niet", besluit Evans, "ze vormen sowieso een enorme stap voorwaarts in de moderne communicatie. Ik denk niet dat we ze nog snel zullen kwijtraken."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Het wordt daarom hoog tijd voor het eerste internationale emo­ji­woor­den­boek

Jurga Zilinskiene

Mensen die willen zeggen dat emoji een taal is, moeten die bewering volledig in emoji's doen

Gretchen McCulloch, taalkundige

Ik denk niet dat we ze nog snel zullen kwijtraken