Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Iraanse straatkunstenaars Icy & Sot kunnen nu in rust en vrijheid werken

Cultuur

Mariken Smit

'Imagine a world without borders' © Icy & Sot
Interview

In Iran moesten ze hun kunst haastig op muren spuiten, altijd bang om aangehouden te worden. Nu de broers Icy en Sot in de Verenigde Staten wonen, ontwikkelt hun werk zich snel.

Sorry, dit telefoontje móet ik even opnemen", zegt de Iraanse, bijna-Amerikaanse straatkunstenaar Sot (27), terwijl zijn broer Icy (33) nieuwsgierig toekijkt. Ze zitten in de zolderkamer van de statige stadsvilla aan het Museumplein in Amsterdam waarin sinds twee jaar het particuliere Moco-museum voor hedendaagse kunst is gevestigd. Aan de telefoon is hun vader, die vertelt dat hij en zijn vrouw een visum hebben gekregen van de Iraanse overheid om de expositie van hun zoons te bezoeken. "Wat een opluchting", lachen de broers. Het wordt de vierde keer in zes jaar dat ze hun ouders zien. "Ze krijgen voor het eerst een visum voor Europa", zegt Sot. "Nu moeten ze binnen vijf dagen een peperduur ticket boeken, maar dat geeft niet."

Lees verder na de advertentie

In die jaren dat ze hun ouders zo weinig zagen, is er veel gebeurd. Icy & Sot zijn bezig gevestigde namen te worden in de internationale streetart-scene. Na groepsexposities in New York, Berlijn, Istanbul, Stavanger en ook Amsterdam opent op 1 juni hun eerste solo-tentoonstelling. In Moco exposeren ze naast Banksy, die als een van hun invloeden geldt, naast M-City en Blek Le Rat. Een prestatie van formaat: ruim tien jaar geleden behoorden de broers in de Iraanse stad Tabriz nog tot een piepklein groepje illegale straatkunstenaars die binnen vijf minuten gauw een kunstwerk of boodschap op een muur moesten spuiten om te voorkomen dat ze werden gearresteerd.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Icy (rechts) en Sot (links) © Anders Gjennestad

Censuur

Kunst is in Iran aan strenge censuur onderhevig en straatgrafiek is verboden. Desondanks was het voor Icy & Sot dé manier om te protesteren tegen de onderdrukking en de censuur, tegen kinderarbeid en het gebrek aan vrijheid en mensenrechten in hun land. Ze begonnen als skatende jongeren met het plakken van stickers en het bespuiten van muren via thuis gemaakte sjablonen, de zogeheten stencil-art. "Via die kunstvorm kun je direct contact maken met mensen op straat en hoop je ze aan het denken te zetten", zegt Icy.

Veel van hun indringende werken bevatten beelden van mensen van wie het zicht wordt belemmerd, bijvoorbeeld via een blinddoek of bril met tralies. Er is ook optimistisch werk, geïnspireerd door de onbevangenheid van kinderen, zoals het beeld van een jongetje dat over de levensgrote letters 'Dream' loopt. Een van hun bekendere werken, dat ze in 2014 in de VS hebben gemaakt, is 'Let her be free': een portret van een jonge vrouw met een hijab die is samengesteld uit vogels die op het punt staan om weg te vliegen.

Onderwerpen hebben zich verbreed naar het wapengeweld in de VS, de wereldwijde vluch­te­lin­gen­pro­ble­ma­tiek en het kli­maat­pro­bleem

Behalve dat hun werk in Tabriz bijna altijd binnen 24 uur werd overgeschilderd, bracht het de broers ook in gevaar. Na een aantal arrestaties waarbij het duo werd vastgehouden op basis van aanklachten variërend van satanisme tot illegale politieke activiteiten, besloten de kunstenaars in 2012 asiel aan te vragen in de Verenigde Staten. Daar waren ze voor een expositie, op een door Iran verstrekt visum. Ze kregen een verblijfsvergunning en wonen en werken nu, in afwachting van het moment dat ze hun Amerikaanse paspoort kunnen aanvragen, in Brooklyn, New York.

Hun werk is nog altijd uitgesproken politiek en maatschappelijk betrokken, maar heeft een duidelijke ontwikkeling doorgemaakt. Hun onderwerpen hebben zich verbreed naar het wapengeweld in de VS - ze maakten posters voor de 'March for our Lives' dit jaar in Washington en andere steden -, dakloosheid, de wereldwijde vluchtelingenproblematiek, vervuiling en het klimaatprobleem.

De 'stencil-art' hebben ze zo goed als verlaten, ze maken nu meer tijdrovende installaties en beeldhouwwerken. Dat hangt direct samen met hun verblijfsvergunning in de VS, vertelt Icy, de oudste en meer bedachtzame van de twee. "We kunnen nu in rust en vrijheid werken. Dat heeft ons enorm gestimuleerd om andere kunstvormen uit te proberen."

'Refugees welcome' © Icy & Sot

Prikkeldraad

Blikvanger op de expositie - een overzicht van hun werk vanaf 2006 - is 'Refugees welcome', een grote installatie die in de tuin van het Moco zal worden geplaatst. Vier silhouetten (vader, twee kinderen en moeder met kind op de arm) die zich hebben losgemaakt uit een gegalvaniseerde stalen muur, lopen hun toekomst tegemoet. Bovenop de muur is het prikkeldraad versierd met bloemen. Het werk komt over uit Berlijn, waar het is opgenomen in de vaste collectie van het Urban Nation Museum.

Nieuw in hun oeuvre zijn ook objecten van hekwerk. Zo maakten Icy & Sot een Amerikaanse vlag van staal en hekwerk, en diverse rennende en vluchtende silhouetten van ijzervlechtwerk.

'Inexorable' © Icy & Sot

De vluchtelingenproblematiek raakt ze persoonlijk. "We zijn zelf migranten", zegt Sot. Ze kregen een verblijfsvergunning in de tijd van Barack Obama, maar wonen intussen in het land waar Donald Trump president is. Zijn verkiezing was een schok voor de broers. "Ik weet niet of wij nu nog een verblijfsvergunning zouden hebben gekregen", zegt Sot. "Waarschijnlijk niet. Gelukkig is New York een multiculturele stad, maar je proeft enorme verdeeldheid en ook racisme in het land."

Ze betreuren het zeer dat Trump het atoomakkoord met Iran heeft opgezegd en extra sancties heeft aangekondigd. "Vooral voor Iraniërs die het toch al niet breed hebben, is dit slecht nieuws", zegt Icy. "Zij zullen het moeilijker krijgen." Of ze nu de behoefte hebben om via hun werk hun vaderland van een andere kant te laten zien? "Ja. We hebben er nog geen tijd voor nu, maar het is zeker een onderwerp dat ons inspireert."

'Human reflection on nature' © Icy & Sot

Ze werken nu in vrijheid, zeggen ze, maar totaal is die vrijheid niet. Ze wachten tot ze hun Amerikaanse paspoort kunnen aanvragen. Tot die tijd kunnen ze zich geen enkele overtreding permitteren. Aan illegale acties wijden ze zich voorlopig dus niet. "Maar", grijnst Sot, "wacht maar tot we ons paspoort hebben."

ICY & SOT - A Moment of Clarity is van 1 juni t/m eind oktober 2018 te zien in het Mocomuseum in Amsterdam. Meer informatie op mocomuseum.com.

Lees ook: Graffiti, hip en rauw als Rotterdam zelf

Rotterdam heeft door dat straatkunst een middel kan zijn om een wijk op te vrolijken. Twintig graffiti-kunstenaars beschilderden vorig jaar een muur in Crooswijk.

Deel dit artikel

Onderwerpen hebben zich verbreed naar het wapengeweld in de VS, de wereldwijde vluch­te­lin­gen­pro­ble­ma­tiek en het kli­maat­pro­bleem