Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In 'Utøya 22. Juli' blijft de dader buiten beeld, maar de doden niet

Cultuur

Ronald Rovers

De film 'Utøya 22. Juli' is gemaakt in één ononderbroken opname van anderhalf uur, waarbij je de hele tijd bij het 18-jarige personage Kaya blijft, die van schuilplek naar schuilplek beweegt. © -
RECENSIE

Utøya 22. Juli
Regie: Erik Poppe
Met Andrea Berntzen, Aleksander Holmen, Brede Fristad
★★★★☆

Op 22 juli 2011 werden op het Noorse eiland Utøya 69 jonge mensen vermoord door een extreem-rechtse terrorist. Kun je daar een film over maken?, vroeg Erik Poppe zich af. Hij probeerde het.

Lees verder na de advertentie

Het duurt ongeveer een kwartier voordat het eerste schot valt en het heeft iets bizars dat je daar als kijker op zit te wachten. Maar het is onvermijdelijk, omdat je weet wat er die dag in 2011 is gebeurd. De vraag is: hoe pakt regisseur Erik Poppe het aan en slaagt hij in zijn opzet? Want je kunt niet zomaar een spannende film maken van een massamoord.

Maakt het buiten beeld houden van het geweld de horror realistisch of juist niet?

Het eerste schot op het Noorse eiland Utøya viel op 22 juli 2011 om 17.22. Anderhalf uur later had de extreem-rechtse terrorist die zwaarbewapend en gekleed in een politie-uniform op het eiland arriveerde 69 mensen vermoord. Dat is in minuten ook de lengte van de film, die de gebeurtenis laat ervaren vanuit het perspectief van de slachtoffers. De dader blijft letterlijk buiten beeld, al valt door de bomen op één moment een vage gestalte te bespeuren.

Single take

Wat Poppe met de camera doet, is cruciaal. De hele film bestaat uit een zogenaamde single take, een ononderbroken opname waarin je de hele tijd bij het personage van de 18-jarige Kaya blijft terwijl ze van schuilplek naar schuilplek beweegt. Je kunt terecht van mening verschillen over het effect van die stilistische keuze en dat geldt voor bijna alles in de film. Waarvan Poppe zich terdege bewust was, getuige deze woorden aan het eind: "De basis is één waarheid - er zijn misschien ook andere".

Is die single take bijvoorbeeld vooral gekozen om de spanning te verhogen? Of omdat een meer traditionele cameravoering juist exploitatie van het geweld en de slachtoffers zou betekenen, omdat je van een afstandje naar het gebeuren kijkt? Maakt het buiten beeld houden van het geweld - in de zin van het doden van mensen, want je ziet wel slachtoffers liggen - de horror realistisch of juist niet?

Tenenkrommend

Is überhaupt de keuze van een hoofdpersonage met wie de kijker zich kan identificeren in deze context acceptabel? Terwijl al die andere mensen anoniem buiten beeld worden geëxecuteerd? Dat is echt aan elke kijker om voor zichzelf te beslissen. Zelfs het moment waarop Kaya zachtjes 'True Colors' van Cindy Lauper zingt terwijl ze zich schuilhoudt, zal niet voor iedereen tenenkrommend zijn.

Los van die persoonlijke ervaringen is de legitieme vraag: wat wil de film? Laten we aannemen: niet alleen een intense ervaring geven die anderhalf uur duurt. Misschien een herinnering geven die een leven lang duurt? Aan het eind voel je vooral de volstrekte zinloosheid van zoveel verlies van leven.

Maar ook al vind je de film verwerpelijk, de discussie erover maakt 'm de moeite waard. Ter vergelijking: wie een film wil zien waarin het echt helemaal misgaat, gemaakt nota bene een jaar na de aanslag, zie 'Utoya Island' uit 2012.

Lees ook: Breivik eist einde aan isolement

'Onmenselijk en vernederend' noemt massamoordenaar Anders Breivik zijn detentie in een Noorse gevangenis. Om betere omstandigheden af te dwingen begon hij een proces tegen de Noorse staat.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Maakt het buiten beeld houden van het geweld de horror realistisch of juist niet?