Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In trainingskamp Ritchie kregen Duitse Joden zelf de wapens in handen

Cultuur

Co Welgraven

© rv
Recensie

Zo’n tweeduizend naar de VS gevluchte Duits-Joodse jongens keerden getraind terug naar Europa om Hitler te bevechten.

Ze waren jong, van Joodse afkomst, buitengewoon gemotiveerd, kenden het land van de vijand als hun broekzak, want ze waren er geboren en getogen, spraken dus vloeiend Duits, hun moedertaal, en waren al met al van onschatbare waarde voor de geallieerden bij hun strijd tegen nazi-Duitsland.

Lees verder na de advertentie

De Ritchie-boys heetten ze in de wandeling, zo genoemd naar het militaire opleidingskamp in de Amerikaanse staat Maryland waar ze hun zware training kregen voordat ze in de Tweede Wereldoorlog naar Europa werden gestuurd. Op en na D-Day werden ze gedropt in Normandië, ze verrichtten spionage- en contraspionage-activiteiten, verhoorden Duitse krijgsgevangenen in hun eigen taal en kregen zo informatie los die het opperbevel van de Britse, Canadese en Amerikaanse strijdkrachten zeer goed kon gebruiken. Naar schatting zijn er zo’n tweeduizend Ritchie-boys actief geweest.

Het afscheid van familie op de kade bleek soms definitief

Gepest en geslagen

De Amerikaanse auteur Bruce Henderson volgt in zijn boek met de simpele titel ‘De Ritchie-boys’ een aantal van deze militairen vanaf hun jeugd in Duitsland tot en met de bevrijding in mei 1945. Hij sprak met enkelen van hen (ze zijn inmiddels dik in de 90) en deed uitvoerig archiefonderzoek.

Vooral de eerste en laatste hoofdstukken zijn aangrijpend. Henderson vertelt hoe de jongens van Joodse komaf die centraal staan in zijn boek, in de jaren dertig, nadat de nazi’s aan de macht waren gekomen, steeds verder gemarginaliseerd werden, door de rassenwetten die Hitler invoerde en de Reichskristallnacht in november 1938. Vriendjes keerden zich een voor een van hen af, ze werden gepest en geslagen en uiteindelijk stonden ze helemaal alleen. Intrieste verhalen.

Hun vaders en moeders maakten zich zorgen over het leven in Duitsland en ondernamen pogingen het land te verlaten. Amerika was veelal het doel, maar dat land had de immigratie aan banden gelegd; het was voor complete gezinnen vrijwel onmogelijk zich in de VS te vestigen. Een optie was de oudste zoon (die vaak nog niet eens meerderjarig was) vast naar Amerika te sturen die daar dan hopelijk kwartier kon maken en een bestaan opbouwen zodat na verloop van tijd de rest kon overkomen.

De opleiding was soms nog lang niet afgerond als de jongens naar Europa werden gestuurd

Namaak-Hitler 

Dat lukte lang niet altijd. Dus het afscheid op de kade in Hamburg of het treinstation in Berlijn bleek soms wel heel definitief te zijn. Sommige Ritchie-boys bleven jaren in martelende onzekerheid over het lot van hun familieleden.

In Camp Ritchie in Maryland moesten de jongens uit Duitsland in hoog tempo vlekkeloos én accentloos Engels onder de knie zien te krijgen. Ze kregen les in ondervragingstechnieken en leerden hoe ze mijnen en boobytraps in huizen onschadelijk konden maken. Om hen weer te laten wennen aan de omgeving waar ze ingezet zouden worden, werd er in Camp Ritchie een compleet Duits dorp nagebouwd. En er traden Duitse generaals in Duitse uniformen op, plus een namaak-Hitler met snor.

De opleiding was soms nog lang niet afgerond als de jongens naar Europa werden gestuurd. Er waren Ritchie-boys die aan de vooravond van hun dropping in Normandië pas hun eerste les in parachutespringen kregen. Na D-Day in juni 1944 rukten ze snel op in Frankrijk, een enkeling mocht zelfs op verlof naar het wereldse Parijs, maar aan het eind van het jaar was het weer zwaar en gevaarlijk vechten in de Belgische Ardennen waar Hitler zijn troepen een wanhopig offensief liet inzetten.

Wraakgevoelens

Bij het verhoren van Duitse krijgsgevangenen mocht er natuurlijk geen geweld worden gebruikt, al hadden sommige Ritchie-boys wel wraakgevoelens, zeker bij overtuigde nazi’s die Hitler door dik en dun steunden, dezelfde man die de Joodse jongens uit Duitsland had verjaagd.

Om zwijgende Duitse soldaten aan het praten te krijgen, wilde het nog wel eens helpen te dreigen ze aan de Russen over te dragen. Daartoe hees een Ritchie-boy zich in een uniform van het Rode Leger dat ergens op de kop was getikt en begon dan zogenaamd Russisch te brabbelen. Succes verzekerd, de krijgsgevangene sloeg meteen door.

Stapels lijken

Eind april, begin mei 1945 trokken de Ritchie-boys hun oude vaderland binnen. Henderson beschrijft geserreerd maar daardoor des te indringender wat ze aantroffen bij de bevrijding van de concentratiekampen Buchenwald bij Weimar en Wöbbelin in de buurt van Schwerin: stapels lijken, een ondraaglijke stank, uitgemergelde gevangenen die nog net in leven waren. Sommigen stierven nog na de bevrijding doordat hun lichaam het voedsel dat ze ineens kregen niet meer verdroeg. De Duitsers die in de omgeving woonden, hadden in al die jaren niets gemerkt; wir haben es nicht gewusst, zei de een na de ander.

De Ritchie-boys reisden naar hun geboortestad of -dorp, op zoek naar familie, vrienden en bekenden. Voor de een liep die speurtocht beter af dan voor de ander. Guy Stern, een van de hoofdpersonen in het boek, ging naar Hildesheim, bij Hannover. De stad bleek goeddeels verwoest te zijn, zijn ouderlijk huis stond er niet meer. Van de vader van een vroegere klasgenoot hoorde hij het droevige nieuws: “Ik ben bang dat je familie niet terug zal komen.”

Onbegrijpelijk is dat hij Adolf Hitler eind maart 1933 rijkskanselier laat worden, hij was het toen al bijna twee maanden

De Duitse regisseur Christian Bauer portretteerde in 2004 in een documentaire al tien Ritchie-boys. Toch is over deze groep weinig geschreven. In die zin is het vrij omvangrijke boek van Bruce Henderson al waardevol. Hij geeft een vrij compleet beeld van de groep. De auteur heeft een goede pen (hij heeft ruim twintig non-fictieboeken op zijn naam staan, over het algemeen goed ontvangen), maar verliest zich in het midden van dit boek in details, dat deel is nogal langdradig. 

Hier en daar merk je dat het met een Amerikaanse blik is geschreven: de auteur legt nogal omstandig uit wat voor stad Hamburg is en verslikt zich in de afstand tussen de Belgisch-Duitse grens en Oostende die hij op een kleine vijfhonderd kilometer schat; het is hooguit de helft. Onbegrijpelijk is dat hij Adolf Hitler eind maart 1933 rijkskanselier laat worden, hij was het toen al bijna twee maanden. Merkwaardig dat een redacteur of vertaler zo’n fout er niet uithaalt. Geen kwaad woord trouwens over de Nederlandse vertaling: die is uitstekend.

Oordeel: waardevol en goed gedocumenteerd onderzoek; soms erg aangrijpend

Bruce Henderson, De Ritchieboys. Het verhaal van de Joden die aan de nazi’s ontsnapten en met het Amerikaanse leger Hitler bevochten.
Vert. Irving Pardoen. Athenaeum, Polak & Van Gennep; 424 blz. € 24,99

Deel dit artikel

Het afscheid van familie op de kade bleek soms definitief

De opleiding was soms nog lang niet afgerond als de jongens naar Europa werden gestuurd

Onbegrijpelijk is dat hij Adolf Hitler eind maart 1933 rijkskanselier laat worden, hij was het toen al bijna twee maanden