Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In ‘Iers dagboek’ spat Benoîte Groult’s energie van de pagina’s

Cultuur

Jann Ruyters

Het Ierse zomerhuis van Benoîte Groult © Familie archief
Boekrecensie

‘Iers dagboek’ van Benoîte Groult toont het autobiografisch gehalte van haar everseller ‘Zout op mijn huid’.

Om in het ‘uitputtende’ Ierland te overleven moet je of jong zijn, of getikt of aan de drank of afgestompt of alle vier tegelijk, schrijft Benoîte Groult in ‘Iers dagboek’. De Franse schrijfster, bekend van de everseller ‘Zout op mijn huid’, is dat zelf alle vier níet als ze in 1977 een huis koopt in Bunavalla, op een rots aan de West-Ierse kust. Op het plaatje op de cover van haar postuum verschenen boek zie je het afgelegen huis in zwak zonlicht baden. Uit het dagboek leer je dat zulk licht een schaars geluksmomentje is want meestal heerst de drizzle, beukt de wind en is er storm op til.

Lees verder na de advertentie
In haar Ierse zomers is Groult vooral druk met léven: kreeftenkorven leeghalen, ramen repareren, vis klaarmaken en whisky drinken

Groult is 57 als ze het huis (haar vierde) koopt met haar derde echtgenoot, schrijver Paul Guimard met wie ze dan dertig jaar samen is. Ze zal er tot 2003 haar zomers doorbrengen, deels met haar man, deels met haar minnaar Kurt, een Amerikaanse piloot. De laatste stond model voor de Bretonse visser Gauvain in ‘Zout op mijn huid’, het seks-overstijgt-klasse-liefdesdrama, een hype in de jaren tachtig, dat meer gebaseerd is op het eigen leven van de schrijfster dan ze destijds in interviews erkende. Groult zong de lof van de bevrijde vrouw die vree met wie ze maar wilde, maar als ze het over de in haar roman beschreven buitenechtelijke passie tussen Parisienne en visser had, sprak ze liever over de ervaringen van een vriendin dan over zichzelf. Ze was huiverig dat haar roman zou worden weggezet als bekentenisliteratuur.

Vooral geïnteresseerd in vrachtwagens 

Bekentenisliteratuur was ‘Zout op mijn huid’ ook zeker niet, maar uit het leven gegrepen deels wel, zo blijkt nu uit dit schrijversdagboek, waarin overigens opvallend weinig geschreven wordt, niet zo heel veel gevreeën ook, maar wel veel gevist en nagedacht, over vissen en mannen het meest, hun smaak en kwaliteit, en hoe de ene soort opweegt tegen de andere.

De minder ontwikkelde maar sensueel begaafde minnaar Kurt is al decennialang toegewijd aan zijn Franse amante die al die jaren heen en weer geslingerd wordt tussen intellectuele echtgenoot Guimard, ook schrijver en adviseur van president Mitterrand, met wie ze niet meer vrijt, en deze Amerikaanse piloot, die vooral geïnteresseerd is in vrachtwagens maar “alles wat haar ergert als hij verticaal is verdwijnt als hij horizontaal is”. Aan de begeerte van aanbidder Kurt laaft Benoît zich als ze genoeg heeft van de vele escapades van haar echtgenoot, die desgevraagd zelfs de te vurige minnares van de president overneemt als die Mitterrand te gevaarlijk wordt.

Groult bij haar zomerhuis met haar minnaar Kurt © Familie archief

Liaisons dangereuses zoals ze in Franse hogere kringen in die jaren gepropageerd werden. Nee, dan liever die toegewijde Amerikaanse minnaar: “Wat ik zo mooi aan hem vind”, schrijft Groult over Kurt, “is het contrast tussen zijn prozaïsche, pragmatische zich niet erg vaardig uitdrukkende geest en zijn zorgvuldigheid, zijn respect voor de ander, zijn intuïtie op lichamelijk gebied.”

‘Iers dagboek’ omspant de jaren van Groults grootste literaire succes, dat verschijnt als ze 68 is, zonder daar veel woorden aan vuil te maken. Op bladzijde 153 rept Groult voor het eerst over ‘Les Vaisseaux du Coeur’ en op bladzijde 155 plengt ze een traan bij het einde.

Echtgenoot Paul merkt op dat het haar ‘roman der romans’ is, maar nergens hoor je iets over die oplopende verkoopcijfers. AIs huisvriend Mitterrand (‘Mimi’) in 1988 aanschuift aan de keukentafel in Bunavalla concludeert Groult terloops dat hij het niet gelezen heeft, omdat hij liever over haar eerste roman spreekt en ze al via via hoorde dat Mitterrands echtgenote Danielle haar boek pornografisch vond.

Druk met leven

Vermakelijk is haar verslag van de voorbereidingen voor het bezoek van de president voor wie de slaapkamer, de badkamer en twee planken in de kast ontruimd worden. Hij wordt ingevlogen met een helikopter, en ook bij het wandelen over de klif achtervolgd door lijfwachten die opduiken achter bosjes.

In haar Ierse zomers is Groult verder vooral druk met léven: kreeftenkorven leeghalen, ramen repareren, vis klaarmaken en opeten, whisky drinken, pubs bezoeken. Ze leest ‘Het materiële leven’ van Marguerite Duras, ontvangt Elizabeth Badinter, luistert naar Leonard Cohen. De energie spat van de pagina’s, net als de groeiende ergernissen over (drankzuchtige, passieve) mannen en gasten die haar steeds minder goed bij kunnen benen. “Paul laat zich door de ouderdom belegeren als een zandkasteel door het opkomend tij. Hij desintegreert, valt kapot, wordt vormeloos”, verzucht ze.

Ierland (‘meer een ge­moeds­toe­stand dan een land’) is een passend decor

Ook het eigen verval zit haar dwars. “Je kunt je huid opknappen wat je wilt. Er komt een moment waarop de schoonheid van binnenuit verdwijnt. Vooral de ogen die hun glans verliezen.” En later: “De bil is haar bolling kwijt en eindigt onderaan in een druppel die uit de curve breekt.”

De ouderdom spaart zelfs de piloot niet die langzaam uit beeld verdwijnt, de geest wint van het vlees. In 1995 schrijft ze: “Het is geen vurige minnaar meer maar een gefrustreerde baby. Hij lijkt wel een octopus en ik kan hem ook niet meer los zien van zijn zwartkijkerij. En ik wil lachend de liefde bedrijven, niet zoals je je aan een laatste reddingsboei vastklampt.” Dodelijk wel, maar de arme man is dan ook al in de tachtig.

In deze krant werd Groult bij haar overlijden in 2015 getypeerd als de EL James (‘Vijftig tinten grijs’) van de jaren tachtig, maar die typering doet haar onrecht. Lees je ‘Zout op mijn huid’ nu pas, zoals ik, dan wordt het eerder een Franse adult versie van Sally Rooney’s ‘Normale mensen’. Meer seks, meer gedragen metaforen, maar ook heldere observaties over het klassenverschil, over het snobisme van de Parisienne (wier intellectuele familie ‘vertedering koestert voor mondaine alcoholici en minachting voor dorpse zatlappen’) versus de beperkte blik van de Bretonse visser die ‘werk afmeet aan nut, nooit aan moeite en tijd’.

Benoîte Groult in haar zomerhuis met Mitterrand © © Family Archives'

Sprankeling en wijsheid schuilen ook in dit dagboek, dat repetitief is, en toch meeslepend; innemend in levenslust. Ierland (‘meer een gemoedstoestand dan een land’) is een passend decor, aanvankelijk het paradijs: “Goed omdat op de grote rotsen achter in de tuin een konijn rustig zijn oren zit glad te strijken.” Later moet het worden losgelaten. “Al die lage druk geeft ook de ziel reumatiek. Gezicht en benen verbleekt, haren als een stapel spinnenwebben, wangen zo kleurloos als de hemel. Titel volgend boek: Ik had een huis in Ierland.”

Maar dochter en bezorger Blandine laat het dagboek van haar moeder terecht niet in mineur eindigen: “Ik weet nu dat de dood zich niet ver weg verschuilt. Waar dank ik het aan dat ik dat kan vergeten? Door welke listen lukt het nog de schoonheid van de wereld te ervaren, gelukkig te zijn dat ik schrijf, iedere ochtend blij te zijn dat ik opsta?”, schrijft Groult in 2003. Ze zal haar man en haar minnaar zo’n tien jaar overleven.

Oordeel: repetitief, want een dagboek, maar ook sprankelend, innemend en wijs.

Benoîte Groult, Vert. Nele Ysebaert
Iers dagboek
Meulenhoff; 379 blz. € 22,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel

In haar Ierse zomers is Groult vooral druk met léven: kreeftenkorven leeghalen, ramen repareren, vis klaarmaken en whisky drinken

Ierland (‘meer een ge­moeds­toe­stand dan een land’) is een passend decor