Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In het Rusland van Poetin willen ze wel veel niet weten


Cultuur

Maaike Bos

Een Siberische schoolklas in de documentaire 'De rode ziel' © Screenshot 'De rode ziel'
TV-Recensie

Poetin zal na de WK-finale aanstaande zondag zijn natie wel weer ophemelen. Ook dat potsierlijke, verheerlijkende WK-filmpje met dat Fabergé-ei heeft een propagandabijsmaakje. Hij gebruikt ons - kijkers - gewoon om zijn land als grootmacht te etaleren.

Zou de gewone Rus een genuanceerder beeld hebben? Die mensen gaan toch ook gebukt onder corruptie, onderdrukking, armoede? Ik hoopte op wat realisme in de documentaire ‘De rode ziel’ (EO) van Jessica Gorter.

Lees verder na de advertentie

Nou, dat realisme ziet er zo uit. Is het 18 december, staan die Russen de verjaardag van Stalin te vieren. Een paar oude Russische vrouwen vertellen: “Stalin betekent alles voor ons. Hij is onze zege in de oorlog, hij is de socialistische democratie, de Sovjettijd. Hij is onze industrie, onze verovering van de kosmos met de eerste mens in de ruimte.” Kortom: dankzij Stalin telden ze mee. Maar hoe zit het met zijn terreur?, vraagt Gorter. “Toen Chroesjtsjov (na Stalin; MB) die lui uit de kampen rehabiliteerde, kwamen ze oersterk terug.”

Een paar oude Russische vrouwen vertellen: Stalin betekent alles voor ons. Hij is onze zege in de oorlog.

Dit is dus geen mop. Dit denken heel veel mensen in Rusland nu. Inmiddels vindt al 52 procent van de bevolking Stalin een groot man, vertelt de presentator van een Russisch nieuwsprogramma in de documentaire. Eind jaren ’80 was het nog acht procent.

Weg orale geschiedschrijving

Die mensen vergeten even dat in Stalins duizenden strafkampen miljoenen Russen zijn verdwenen. Wie vrij kwam, moest ondertekenen dat hij er nooit over zou spreken, ook niet met naaste familie. Weg orale geschiedschrijving. 
Het raakt me, merk ik. Zeker als ik de twee zussen zie wier moeder uit huis werd ‘geroofd’ en die tien jaar in een strafkamp werkte. Onterecht aangegeven door familie. Maar nee, het was de schuld van het lot, niet van Stalin. “We hebben nu ons Rusland toch niet zwartgemaakt?”, vragen ze argwanend na hun verhaal.

De twee zussen wier moeder uit huis werd 'geroofd' en tien jaar in een strafkamp werkte. © Screenshot 'De rode ziel'

Jessica Gorter, al gelauwerd om haar eerdere films over Russische heldenmythen en ontkenning van gruwelijkheden, maakte een knap, veelzijdig document waarin ze steeds weer de andere kant toont via de mensen die ze volgt.

Zo loopt ze mee met een vader en opa die heimwee hebben naar de Sovjettijd. “We werkten voor ideologie en niet voor salaris”, zegt opa. “We waren één grote familie.” Maar zijn kleinzoon dook in de ‘chaotische’ jaren ’90 van perestrojka in een muziek- en drugs-levensstijl en liet het leven. In de Sovjettijd had hij nog geleefd, denken ze.

Botten verzamelen in de bossen

Hmm. Gorter wandelt ook mee met een vrouw die botten verzamelt in Siberische bossen. Ze raapt steeds wat op. “Een dijbeen. Een halswervel.” Er liggen twintigduizend doden maar haar organisatie heeft in twee decennia pas 83 namen kunnen vinden.

Een vrouw vindt een stukje halswervel in het bos © Screenshot documentaire De rode ziel


Senior onderzoeker van de Russische Nationale Bibliotheek Anatoli Razoemov is één van slechts een paar honderd historici die zich met het weggestopte verleden bezighouden. Razoemov zette een Centrum voor teruggegeven namen op en verzamelt getuigenissen. Elke dag kan zijn werk gestopt worden, voelt hij, maar hij wil niet meer bang zijn.

Daar word ik stil van. Stalin doodde de geschiedschrijving al, en wat toch in archieven ligt zoals de plaats van massagraven, wordt op commando van Poetin geheim gehouden - ten behoeve van de cultus van de grote man. Ik zal eraan denken als ik hem zie spreken binnenkort.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Lees ook:

Waarom Poetin zo populair is onder Russen

Volgens socioloog Aleksej Levinson blijft de steun voor Poetin onder alle generaties onverminderd hoog. Een interview met de Russische socioloog van het Levada Centrum, een onafhankelijk opiniebureau.

Poetin voor altijd – een terugblik op 18 jaar onbetwist leiderschap

Vier termijnen als president en premier van Rusland heeft Vladimir Poetin er inmiddels opzitten. In maart werd hij herkozen voor een vijfde termijn. Trouw maakt de tussenbalans op van zijn politieke carrière: van jonge, daadkrachtige politicus die Rusland uit het slop trok tot de aartsvijand van het westen.

Deel dit artikel

Een paar oude Russische vrouwen vertellen: Stalin betekent alles voor ons. Hij is onze zege in de oorlog.