Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In de roman van Erik Jan Harmens is 'Pauwl' de 'autist next door'

Home

Joost van Velzen

Erik Jan Harmens met zijn zoon Julian. © Patrick Post

In de roman ‘Pauwl’ toont Erik Jan Harmens het leven door de ogen van een autist. Zoon Julian Harmens, zelf autistisch, zag als eerste meelezer toe op wat zijn vader schreef.

Ruim twee jaar na zijn hyperrealistische ‘Hallo, muur’, waarin hij zijn drankzucht bevecht en verslaat, komt Erik Jan Harmens (46) met de roman ‘Pauwl’. Daarin beschrijft de auteur in een soepele stijl en met een bewonderenswaardig gevoel voor empathie hoe een autistische jongen het leven ziet en ondergaat. Paul (maar iedereen spreekt zijn naam verkeerd uit en zegt ‘Pauwl’ - héél irritant) woont in een gezinsvervangend tehuis, werkt bij de plantsoenendienst, is dol op (maar soms ook boos op) zijn begeleider Marco, is heimelijk verliefd op de veel jongere Carol en houdt van de muziek van Rob de Nijs. Die zingt in het Nederlands en dat is veel beter want dat kun je tenminste verstaan. Sowieso snapt Paul niet waarom iedereen altijd zo moeilijk doet. De meeste dingen zijn toch gewoon logisch?

Lees verder na de advertentie

‘Pauwl’ is een pure roman, fictie dus, maar wel uit het echte leven van Erik Jan Harmens gegrepen. Zijn zoon Julian (16) is autistisch en had als Eerste Meelezer een grote invloed op het tot stand komen van ‘Pauwl’.

We spreken af met vader en zoon in een restaurant met de naam ‘Pllek’. Met dubbel ‘l’ dus. Typisch zoiets wat je iemand met autisme eigenlijk niet aan kunt doen. Plek schrijf je met één ‘l’ en daarmee uit.

Of zoals Harmens ergens in het boek schrijft:

‘Even. Binnenkort. Misschien. Wie dat soort woorden gebruikt, stuurt mij zonder zaklamp een mijn in.’

Herken je zo’n zin, Julian?

Julian Harmens: “Zeker. Als iemand zegt: Ik kom zometeen jouw kant op, dan vind ik dat lastig. Zeg dan hoe laat, denk ik dan.”

Een vader die gedichten maakt en boeken schrijft. Hoe is dat?

Julian Harmens: “Ik ben niet anders gewend en ik vind het leuk dat hij dat doet. Ik ben ook heel vaak meegegaan als hij moest optreden. Geweldig om te zien. Ik ben dan ook wel trots. Je moet het toch maar flikken.”

Had u geen schroom of remmingen toen u besloot over juist dit onderwerp te gaan schrijven?

Erik Jan Harmens: “Het was toch wel een kleine confrontatie. Maar alleen door het onderwerp. Als ik het boek teruglees voel ik die confrontatie niet. Het blijft een roman.”

Was u al lang van plan dit boek te schrijven?

“Ik wilde het een jaar of vier geleden al. Toen besloot mijn ex-vrouw (Gitta Veraart, red.) al een boek te schrijven over hoe het is om een autistisch kind te hebben. Dat is een non-fictieboek geworden en gaat echt over Julian. Dan maar een boek over mijn alcoholverslaving, dacht ik toen. Dat is ‘Hallo, muur’ geworden, mijn vorige roman.

Ik had sowieso niet op kunnen schrijven tegen de werkelijkheid, waarin Julian zich stormachtig ontwikkelt

“Dit boek was aanvankelijk half fictie, half non-fictie. Maar toen greep Julian in, als eerste meelezer. Hij vond mijn keuze halfslachtig. Wat is het nou, fictie of non-fictie, vroeg hij zich af. Hij had gelijk. Ik moest gaan kiezen. Zo is ‘Pauwl’ een puur fictief verhaal geworden. Die oorkappen die ik hem meegeef, het gesmijt met ovenschalen, dat doet Julian allemaal niet.

“Ik had sowieso niet op kunnen schrijven tegen de werkelijkheid, waarin Julian zich stormachtig ontwikkelt. Hij maakt zulke sprongen, veel sneller dan wij vaak denken. Hij gaat zelfs binnenkort optreden met zijn eigen gedichten.”

Wat goed, Julian. Zo vader zo zoon dus.

“Ik maak sinds ongeveer anderhalf jaar gedichten. Die gaan over leuke en over minder leuke dingen. Ik doe dat meestal als ik uit school kom. Ik zit op de Martin Luther Kingschool in Purmerend. Gedichten maken is altijd fijn om te doen. En ik kan het ook wel goed, geloof ik. Ik laat ze vaak aan mijn ouders en aan mijn vrienden lezen en die vinden ze goed.”

Hoe verliep dat meelezen van Julian?

Julian: “Hij zei: Wees gewoon eerlijk en zeg me wat je ervan vindt.”

Julian was streng maar rechtvaardig, zoals een meelezer hoort te zijn

Erik Jan: “Ik heb hem vervolgens eerst een gedeelte laten lezen en toen het hele manuscript. En hij bleek inderdaad erg eerlijk. Als hij dat nodig vond zei Julian gewoon dat ik er passages uit moest halen. Dat schrappen vond ik niet zo leuk, want het waren best mooie stukken. Maar je kunt twee dingen doen: Of je trekt je er niets van aan, of je neemt je meelezer serieus. Ik heb het laatste gedaan en dat pakte goed uit. Julian was streng maar rechtvaardig, zoals een meelezer hoort te zijn.”

Is jullie band verbeterd door dit boek?

Julian: “Onze band was altijd al heel hecht, maar doordat ik zo eerlijk mocht zijn, is die band zelfs nog hechter geworden.”

Erik Jan: “Ja, die duidelijke mening die hij heeft over dingen heeft ons dichter bij elkaar gebracht. Als hij dan commentaar gaf was ik soms op een prettige manier verbaasd. Hier zit iemand tegenover me die heel serieus kan vertellen wat hij wil.

(Tegen Julian): “Eigenlijk heel bijzonder hoe je met taal omgaat. Nu maak je zelf ook hele goeie woordspelingen. Weet je, ik heb Julian altijd heel erg willen beschermen tegen de buitenwereld. Zo van: ‘Sodemieter op buitenwereld’. Terwijl jij die wereld gewoon al aan het instappen was.”

Ben jij je eigenlijk bewust van je autisme, Julian, en zie je het als een handicap?

“Ik ben niet anders gewend. Ik weet niet wat voor persoon ik zou zijn als ik het niet was. Soms gaan mensen wel eens voorzichtig met mij om, maar dan denk ik: Dit ben ik, ik ben gewoon Julian. Meestal ben ik mij er dus niet van bewust. Het hindert mij niet als mens.”

Dit ben ik, ik ben gewoon Julian. Meestal ben ik mij er dus niet van bewust. Het hindert mij niet als mens

Je ziet er gelukkig uit.

Julian: “Ik ben ook een gelukkig mens.”

Had u een doel voor ogen door juist dit verhaal te schrijven? Bijvoorbeeld: de lezer moet maar eens weten wat autisme eigenlijk is?

Erik Jan: “Dat doel had ik heel erg voor ogen, ja. Ik wilde er vooral anders over schrijven dan zoals het altijd wordt neergezet in flims en in de media. Want dan zie je grofweg twee soorten autisme. Ik noem het maar even ‘de schelp’, de in zichzelf gekeerde autist die vrijwel geen contact maakt. En de hyperintelligente autist die, als je een doos lucifers neergooit, in één oogopslag ziet dat het er 157 zijn. Terwijl de groep daartussen veel groter is. De normale autisten zijn dat, die wel een andere informatieverwerking in de hersenen hebben, maar waar verder niet veel geks aan is. De ‘autist next door’ noemt mijn redacteur die groep. Die wilde ik heel graag laten zien.”

U schreef eerder in ‘Hallo, muur’ over uw eigen drankprobleem. Dit boek raakt ook weer sterk aan uw werkelijke persoonlijk leven. Is het niet lastig als fictie en non-fictie in elkaar overlopen?

Erik Jan: “Het kan lastig zijn. Daarom ben ik er ook niet zo’n voorstander van om iets in het verhaal te laten staan als mensen er bezwaar tegen hebben. Zeker niet als het om iemand gaat die ik lief heb. Ik vind dat ik goed voor mijn mensen moet zorgen. Als iemand iets eruit wil hebben gaat het eruit. Mensen gaan voor literatuur. Al blijven fictie en non-fictie bij mij altijd erg door elkaar heen lopen. In mijn gedichten heb ik het altijd gedaan. Ik zou ook niet precies weten hoe ik het anders zou kunnen doen.

Mensen gaan voor literatuur

“Mijn volgende roman zit ook weer op het snijvlak tussen fictie en non-fictie. Ik denk dat ik een enorme behoefte heb aan eerlijkheid. Sinds ik niet meer drink, is mijn schrijfstijl ook veranderd. Meer licht en open. Veel kortere zinnen. Zuiverder. Daar zit echt een overeenkomst. Ik ben nu zelf kraakhelder, dan is ook al het andere zuiverder.”

Ik denk dat ik een enorme behoefte heb aan eerlijkheid

Pauwl. Erik Jan Harmens. Uitgeverij Lebowski, Amsterdam. 171 bladzijden, €19,99

Laat debuut

Erik Jan Harmens (Harderwijk, 1970) is van oorsprong dichter en maakte in het poëzie-circuit naam op het podium als indrukwekkend slam-dichter. Hij was in 2002 de eerste Poetry Slam-kampioen van Nederland. Harmens debuteerde vrij laat, in 2003, met de bundel ‘In menigten’. Zijn beste gedichten zijn verzameld in ‘Ik noem dit poëzie’. Zijn literaire stijl is direct, vaak tegen spreektaal aan. Samen met Ilja Leonard Pfeijffer maakte Harmens de bundel ‘Duetten’.

‘Pauwl’ is zijn vierde roman. De derde, ‘Hallo, muur’, werd een bestseller. 

Naast zoon Julian heeft Harmens ook een dochter.

Passage uit het boek

Als ik me aan iemand voorstel zeg ik niet dat ik autisme heb, net als iemand met chronische rugklachten bij het handen schudden ook niet over zijn rug begint (tenzij hij helemaal voorovergebogen staat, dan is een verklaring wel handig). Maar als er na de eerste beleefdheden aanleiding toe is, bijvoorbeeld een deur slaat heel hard dicht en ik krimp ineen (de meeste mensen met autisme zijn, omdat onze hersenen anders werken, nogal gevoelig voor harde geluiden en fel licht, vooral als het onverwacht komt, niet op de kermis bijvoorbeeld, daar kun je het verwachten), of we worden ingehaald door een motor die klinkt als een hysterische bromvlieg (helemáál als de motorrijder steeds even gas bijgeeft: ‘Henjjjjjj...Henjjjj henjjjj....’) , dan zeg ik wel dat ik het heb.

‘Sorry, ik heb autisme, mijn hersenen werken anders, ik ben nogal gevoelig voor harde geluiden en fel licht.’

‘O jee’, zegt de ander dan, ‘dat lijkt me best lastig. Bijvoorbeeld in een winkelstraat of op de kermis?’

Gedicht van Julian

Hij is een autist met gebrek aan liefde
Die zijn wegen overweegt met enige
                                                                      jaloezie
Aan hemzelf ligt het niet, maar ook
                                                                    weer wel
Soms loopt het van zijn pad, soms
                                                             laat hij het gebeuren
Maar hij laat het niet kleuren
                                                  vanwege zijn angsten
Desondanks heeft hij soms wel een
                                                                  flow
Die hem vaak gelukkig maakt
                                                  voor een bepaalde tijd
Maar die tijd gaat vaak
                                         genoeg over
Het is grappig omdat het lijkt dat ik
                                                              over iemand praat
Maar degene over wie ik praat
draagt dit gedicht voor
Want ik ben de autist met gebrek
                                                         aan liefde
Die zijn weg met moeite bewandelt


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ik had sowieso niet op kunnen schrijven tegen de werkelijkheid, waarin Julian zich stormachtig ontwikkelt

Julian was streng maar rechtvaardig, zoals een meelezer hoort te zijn

Dit ben ik, ik ben gewoon Julian. Meestal ben ik mij er dus niet van bewust. Het hindert mij niet als mens

Mensen gaan voor literatuur

Ik denk dat ik een enorme behoefte heb aan eerlijkheid