Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In de Nederlandse 'Color Purple' is Celie wél lesbisch

Cultuur

Bianca Bartels

Scène uit 'The Color Purple' met Celie (Naomie van der Linden), Mister (Edwin Jonker) en Nettie (Carmen van Mulier). © Neeltje Knaap
interview

'The Color Purple' gaat over drie onderdrukte, sterke zwarte vrouwen aan het begin van de vorige eeuw. Volgens regisseur Koen van Dijk is het een noodzakelijk verhaal in het Nederland van nu. 'Een actrice vertelde dat de oma van haar oma slaaf gemaakt was. Zo dichtbij is het nog.'

In een repetitiestudio in de Amsterdamse Bijlmer loopt Mister, een botte en dominante boer, dreigend op zijn jonge schoonzus Nettie af, klaar om haar te verkrachten. Wanneer zijn vrouw Celie hem bij de arm grijpt om haar zusje te beschermen, draait hij zich woest om en geeft haar een klap. De meisjes roepen aangrijpend dramatisch elkaars namen, maar Mister neemt de spartelende Nettie op zijn nek mee. Waarna Celie door haar knieën zakt en met een stevige gospelsound God aanroept en vraagt of dit werkelijk haar lot is.

Lees verder na de advertentie

Het is een heftige scène in 'The Color Purple', de musical naar het beroemde boek van Alice Walker (1982) en de verfilming van Steven Spielberg (1985). Het verhaal gaat over Celie, Sofia en Shug, drie opgroeiende zwarte vrouwen in het begin van de twintigste eeuw, die zich vrijmaken van een leven vol misbruik en geweld. Een nog altijd actueel verhaal volgens regisseur Koen van Dijk, die veel musicals schreef en regisseerde en eerder een voorstelling maakte over Nelson Mandela.

Vorig jaar voelde ik al van alles broeien in de maatschappij. Bijvoorbeeld: waar zijn de vrouwen in de media? En al helemaal: waar zijn de zwarte vrouwen?

Koen van Dijk, regisseur

Van Dijk vertaalde The Color Purple naar het Nederlands en repeteert nu de bijna-verkrachtingsscène met zijn cast. Iedere handeling staat op muziek en moet dus tot op de tel nauwkeurig worden getimed. En dat is niet altijd eenvoudig omdat de gospel-, blues- en jazzklanken ook nog eens allerlei wisselende maatsoorten kennen. Van Dijk herhaalt de scène tot die muzikaal klopt en de personages hun emoties en bewegingen in hun lijf hebben zitten. "Voor mij is het helemaal goed nu", zegt hij tevreden.

Even later, in de hal naast de repetitiestudio, vertelt hij waarom hij dit Amerikaanse verhaal graag in Nederland wil vertellen. "Vorig jaar voelde ik al van alles broeien in de maatschappij. Bijvoorbeeld: waar zijn de vrouwen in de media? En al helemaal: waar zijn de zwarte vrouwen? The Color Purple gaat over drie sterke zwarte vrouwen die te maken hebben met misbruik, onderdrukking en geweld. Zo'n verhaal kan ook hier veel betekenen. We zijn nu een jaar met deze musical bezig en we zijn ingehaald door de tijd. De #MeToo-discussie ontstond. We spraken ineens over machtsmisbruik, maar ook over ons slavernijverleden. We vragen ons af of tunnels daarom andere namen moeten krijgen. En Oprah Winfrey hield bij de uitreiking van de Golden Globes een speech die veel losmaakte, over waar vrouwen staan in deze tijd. Zij speelde zelf mee in de film The Color Purple en die rol haalde ze ook aan in haar speech. De thema's uit de voorstelling leven dus enorm".

De tekst en de partituur liggen vast. Hoe zorg je dan toch dat het jouw verhaal wordt?

"De speelruimte zit 'm in de vertaling en de regie-aanwijzingen. Ik leg andere accenten voor de Nederlandse situatie. In het boek is Celie bijvoorbeeld lesbisch. Spielberg heeft dat in de film weggelaten omdat hij bang was een deel van het publiek weg te jagen. In de oorspronkelijke musical zit het ook niet, maar ik vind dat het er wel in moet. Celie vindt haar eigenwaarde, het is het verhaal van haar transformatie. Een onderdeel van haar eigenwaarde is dat ze accepteert dat ze van vrouwen houdt. Ik ben zelf ook homoseksueel, ik vind het belangrijk dat dat verteld wordt. Zij leert ons dat je altijd de keuze hebt om te proberen op te staan en wat van je leven te maken. Wat voor moeilijkheden je ook tegenkomt.

Regisseur Koen van Dijk © -

"Wat ik ook heb aangepast: in Nederland speelt de zwartepietendiscussie. Ik ben geen activist, maar in de regie maak ik wel een verwijzing daarnaar door de focus op stereotypering te leggen. Die aandacht is nodig. Rutte zei laatst nog: 'Als wij gezellig zwarte piet willen spelen, zijn we toch geen racist?' Dan kijk ik naar deze geheel zwarte cast en denk ik: gezellig? Wie sluit je daarbij uit?"

Vorige week was de eerste doorloop. Na afloop was ik zó diep geraakt dat ik stamelde dat ik het een eer vond dat ik erbij mocht zijn

Praat je veel met de cast over de thema's uit het stuk?

"Ja heel veel. Het personage Mister, aan wie Celie wordt uitgehuwelijkt, is een heel kwaaie peer. Maar in de loop van de voorstelling leer je hoe dat gekomen is. Zijn vader was nog slaaf gemaakt: van generatie op generatie is mensen geleerd om anderen met geweld te onderdrukken. Een actrice vertelde dat de oma van haar oma slaaf gemaakt was. Zo dichtbij is het nog. De musical gaat ook over het verschil tussen de kansen voor zwart en wit. Nettie ziet in Afrika dat de zwarte bevolking die in vrede met elkaar en de natuur leeft, wordt verjaagd doordat witte soldaten wegen aanleggen voor hún belangen. Bij de meeste voorstellingen werk ik als regisseur hard om de cast te overtuigen van de noodzaak om het verhaal te vertellen. Maar nu hoef ik niets te doen. Iedereen heeft een diepe overtuiging waarom hij of zij mee wil doen. Een ander castlid zat in een trein naar Duitsland vol witte mensen. En alleen hem werd gevraagd om zijn paspoort te laten zien. Dat gebeurt dus nog steeds! Dit soort voorbeelden zorgt voor een enorme drive van de cast om dit te spelen. De voorstelling is trouwens niet alleen zwaar hoor. De personages maken ook lol met elkaar en dan is het luchtig en vrolijk."

Net als de titel ...

"Ja, Celie denkt op een gegeven moment dat God een wrede witte man is. Maar Shug vertelt haar dat God een gevoel is, en het goede, dat in alles zit. 'Als je langs een veld vol paarse bloemen loopt en je ziet niet hoe mooi dat is, dan beledig je God'. Paars staat dus voor het goede dat in ieder mens zit. Dat inzicht helpt Celie om anders naar de wereld te kijken."

Wat brengt de voorstelling jou?

"Vorige week was de eerste doorloop (het repeteren van de hele voorstelling, red.). Na afloop was ik zó diep geraakt dat ik stamelde dat ik het een eer vond dat ik erbij mocht zijn. Bizar natuurlijk, als regisseur. Maar zo voelt het. Door de noodzaak die de acteurs voelen om dit te spelen krijgt alles een extra lading. Ze zoeken heel diep in zichzelf waar het verhaal hun emoties raakt en dat voel je".

The Color Purple

Oprah Winfrey speelde Sofia in 'The Color Purple', de speelfilm van Steven Spielberg. Zij was ook medeproducent van de originele musical (2005). Die heeft lang gespeeld op Broadway en getourd door verschillende landen. Maandag is de première in Nederland. Te zien t/m 15 mei in een pop-up theater in een NDSM-loods in Amsterdam Noord. colorpurplemusical.nl

Lees ook: Stappenplan tegen eenzijdige blik media

Mooie beloftes en 'allochtonenpotjes' ten spijt, wil het maar niet lukken met de culturele diversiteit in de journalistiek. In 'Heb je nog een boze moslim voor mij?' bestuderen onderzoeksjournalist Zoë Papaikonomou en organisatieantropoloog Annebregt Dijkman hoe het wel moet.

Deel dit artikel

Vorig jaar voelde ik al van alles broeien in de maatschappij. Bijvoorbeeld: waar zijn de vrouwen in de media? En al helemaal: waar zijn de zwarte vrouwen?

Koen van Dijk, regisseur

Vorige week was de eerste doorloop. Na afloop was ik zó diep geraakt dat ik stamelde dat ik het een eer vond dat ik erbij mocht zijn