Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In Almelo werken 100 vrijwilligers aan een theaterspektakel

Home

Bianca Bartels

© Herman Engbers

In Almelo werken honderden vrijwilligers mee aan het theaterspektakel 'Het verzet kraakt'. Samen vertellen ze het lang verzwegen verzetsverhaal over een grote bankroof, die zo noodlottig eindigde.

Het schemert. Een groepje jongens fietst schijnbaar gemoedelijk naar een ouderwets bankgebouw in Almelo. De voorste belt aan. Wanneer de nietsvermoedende bankbediende opendoet, laat een van de jongens rustig een pistool zien. Ze wandelen naar binnen en sjouwen even later kisten met geld naar buiten die ze in een vrachtwagen laden.

Lees verder na de advertentie
Het verhaal van de grote bankroof is lang verzwegen

Een bankoverval zo traag, zo zonder geschreeuw en geweld: het is verbazingwekkend onderkoeld. Maar het is dan ook november 1944, oorlogstijd. En de overvallers zijn geen meedogenloze criminelen, maar gewone verzetsjongens uit de omgeving van Almelo.

De waargebeurde kraak wordt nu nagespeeld. De buit was indertijd enorm: 46,1 miljoen gulden, gestolen 'in opdracht van Londen', uit de Nederlandsche Bank waar de Duitsers het geld hadden opgeslagen. De diefstal was bedoeld om NS-medewerkers te betalen die staakten om de bezetter dwars te zitten.

Tragiek

Hoewel de bankroof slaagde, was de afloop tragisch: na twee weken liepen de jongens door stom toeval tegen de lamp. De Duitsers vonden het geld en zeven van de twaalf jongens werden opgepakt en vervoerd naar kampen. Slechts één van hen overleefde dit.

Twentenaren pakken dan dingen aan. Dat zie je nog steeds: 'noaberschop' leeft hier nog echt

Het verhaal van de grote bankroof is lang verzwegen. Er was niet veel meer dan een documentaire uit 1975, gemaakt door een filmacademiestudent. Nu pas wordt het, met dank aan honderden fanatieke vrijwilligers en een groep gedreven professionals, groots verteld. Het locatietheaterspektakel 'Het verzet kraakt' toont het aan volgende generaties. En wellicht verwerkt Almelo hiermee ook deze pijnlijke geschiedenis.

Tekst loopt door onder afbeelding

© Herman Engbers

Lang weggestopt

Producent Gerard Cornelisse, een van de initiatiefnemers, zit een paar dagen voor de eerste try-out aan een ouderwetse cafétafel midden in het openluchtdecor. Ondertussen bouwt de crew het decor. Vijf mannen stabiliseren de zestig meter lange spoorlijn die over de hele breedte van het toneel loopt. Een lichttechnicus rolt kabels uit rond de nagebouwde hooiberg, waar de miljoenen na de bankroof in verstopt worden. In de orkestbak riedelt iemand op een piano.

Cornelisse snapt wel waarom de bankroof zo lang is weggestopt. "Het is een verhaal met een slechte afloop. Mensen schaamden zich ervoor." Maar waarom moet het nu toch worden verteld, naast alle andere oorlogsverhalen? "Er valt veel van te leren. Dit gaat over gewone jongens die hun best deden en faalden. Zijn ze daardoor mindere helden dan de verzetslieden die slaagden? Ze hebben ook gewoon pech gehad. Het mooie van hun actie was de verbroedering tussen die jongens. Daar leert dit stuk je de waarde van inzien. Ze waren van alle gezindten: een socialist, een zeer gelovige christen, een kroegbaas, een boer. Maar de verschillen waren onbelangrijk. Ze deden wat ze vonden dat ze moesten doen."

Ondertussen is Christien van Wijk aangeschoven, wethouder Cultuur in Almelo. Almelo sponsort met vijf omliggende gemeenten de voorstelling. Van Wijk benadrukt dat deze verzetsdaad past bij de Twentse mentaliteit: "Wanneer mensen in problemen zitten, zoals destijds het stakende NS-personeel dat in geldnood zat, dan willen ze niet doen of hun neus bloedt. Twentenaren pakken dan dingen aan. Dat zie je nog steeds: 'noaberschop' leeft hier nog echt, mensen in de gemeenschap helpen elkaar."

Die verzetsjongens stonden toen voor de keuze: er was zestig procent kans dat het misging en toch namen ze het risico

Volgens Cornelisse deed de Almelose bevolking heel lang braaf wat de Duitsers wilden. Maar op een gegeven moment gingen er veel óm: "En als ze hier eenmaal ergens voor gaan, dan doen ze dat vol overtuiging. Dat gold toen, maar ook nu, bij het maken van de voorstelling. Alle lagen van de bevolking werken fanatiek en vrijwillig mee." Van Wijk: "Er zit een Statenlid in het ensemble en er werken jongens die uit de gevangenis komen mee. Maar niemand heeft het daarover. De voorstelling verbroedert en je afkomst maakt niet uit."

Grote familie

Naast de tribunes ligt de voormalige fabriekshal van Ten Cate. Het publiek gaat daar straks dineren, maar nu wordt er nog druk gedecoreerd. Wael Hanino zet met een schroefboor theaterlampen in elkaar. De 25-jarige Syriër, amper twee jaar in Nederland, is een van de trouwe vrijwilligers. Hanino: "Ik wil graag iets terugdoen voor het land dat me heeft geaccepteerd. Ik werk aan de techniek en ik schilder, maar ondertussen maak ik ook veel vrienden. De community heeft me helemaal opgenomen. Het is een grote familie."

Wie weet wordt de grootste bondgenoot van toen, de VS, nu wel onze vijand

Verderop in de hal rijgen de vrijwilligsters van het naaiatelier roesjes aan kragen. En de decorploeg tovert met verf piepschuim om tot beton. Willem van Walderveen wandelt binnen en groet zijn plaatsgenoten. Ook hij is een van de initiatiefnemers; zijn vader Wim deed mee aan de overval. "Mijn vader is nooit opgepakt, maar ik heb er niet met hem over gepraat omdat hij al vroeg overleed. Voor mij is deze voorstelling een ode aan mijn vader. Het gaat over 'er voor mekaar zijn' . Die verzetsjongens stonden toen voor de keuze: er was zestig procent kans dat het misging en toch namen ze het risico. Voor die gezinnen die geen eten hadden."

Tekst loopt door onder afbeelding

© Herman Engbers

Over het nu

Terwijl de cast zich verzamelt om de bankroof te repeteren vertelt regisseur Jasper Verheugd: "Oorlog haalt het slechtste, maar ook het beste in mensen naar boven. Ik vind: als je maar één dingetje doet in het verzet, ben je al een held." Volgens Verheugd gaat de voorstelling ook over nu. "Wie weet wordt de grootste bondgenoot van toen, de VS, nu wel onze vijand. En dan kun je niet vaak genoeg vertellen hoe dom oorlog is. Doordat wij werken met mensen vanuit allerlei achtergronden laten we zien dat het goed werkt om mensen in te sluiten in plaats van dat je ze uitsluit."

Muzikanten zetten het lied van vlak voor de overval in. De regieassistent stuurt nieuwsgierige cateringmedewerkers weg. Ze staan op de plek waar zometeen de vrachtwagen komt aanrijden om het geroofde geld te vervoeren. "Voel jij dan nooit de angst voor het falen?", zingt Douwe (Job Bovelander) vlak voordat hij op de bank af moet gaan. "Dit is het moment, maak een keuze", zingt zijn compaan. En dan besluit hij om het te doen, de kraak. Voor de gezinnen die het geld zo hard nodig hebben.

• Het verzet kraakt

'Het verzet kraakt' speelt t/m 23 september op het Indiëterrein in Almelo. Script: Laurens ten Den, Regie: Jasper Verheugd, Muziek en liedteksten: Jan Tekstra. Het spektakel begint om 17.00 uur met een voorprogramma van lokale acteurs en muzikanten en een driegangendiner. De voorstelling speelt in de buitenlucht maar de tribunes (1350 plaatsen) zijn overdekt. € 49,95 p.p. inclusief diner. https://hetverzetkraakt.nl

• 500 medewerkers per dag

Aan de musical werken betaalde krachten mee maar de productie drijft op de inzet van honderden vrijwilligers. Profs en amateurs spelen samen. In totaal doen mee: 50 acteurs in de voorstelling, 50 acteurs in het voorprogramma, 50 man crew en productie, 300 orkestleden (wekelijks speelt een ander regionaal orkest, zo'n 75 mensen per dag, verdeeld over het toneelorkest en het voorprogramma), 250 mensen per dag voor de catering, bewaking, zaalwachten, obers en schoonmakers. Theaterbezoekers kunnen na afloop gratis overnachten bij Twentenaren.

• Ook een film

Tom Egbers maakt een geromantiseerde film over dit verhaal. Die wordt in 2018 gedraaid. De première is in 2019, 75 jaar na de overval.

Deel dit artikel

Het verhaal van de grote bankroof is lang verzwegen

Twentenaren pakken dan dingen aan. Dat zie je nog steeds: 'noaberschop' leeft hier nog echt

Die verzetsjongens stonden toen voor de keuze: er was zestig procent kans dat het misging en toch namen ze het risico

Wie weet wordt de grootste bondgenoot van toen, de VS, nu wel onze vijand