Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ieder heeft zijn eigen reden om te dansen op het ritme van de goden

Cultuur

Leendert van der Valk

Veel deelnemers aan de afrolessen komen in eerste instantie voor de intensieve work-out, maar ondertussen maken ze kennis met de orishas, de goden die de passen dicteren. © Joris Van Gennip

Santería en andere van oorsprong West-Afrikaanse geloven worden ook wel 'gedanste religies' genoemd. In een gymzaal in Amsterdam-Noord heeft ieder zijn eigen reden om erop los te dansen.

Het hoofd vooruit, de blik op stoer. In rijen van drie bewegen de dansers richting de drummers. Links en rechts maken ze steek- en hakbewegingen in gestileerde passen. Het zweet druppelt op de vloer van de gymzaal. Gezeten onder het basketbalnet geselen drie drummers de heilige batá-drums en zingen een lied voor Ogun, de krijgsgod van het ijzer uit het Afro-Cubaanse santería-geloof.

Lees verder na de advertentie

De meeste dansers die deze middag in een gymzaal in Amsterdam-Noord bijeenkomen, zijn salsadansers. Maar wat ze doen lijkt niet op salsa. En toen ze enkele jaren geleden met hun hobby begonnen, hadden ze dan ook geen idee dat ze voor de goden dansten. Juist daarom begon dansleraar Ronald Pieters deze 'afrolessen', zoals hij die zelf ook ontdekte in New York. Daar werd hij zelf met rituelen ingewijd in de santería.

De eerste keer dat ik erbij was, gebeurde er iets wat ik niet eerder had gevoeld, ik kreeg tranen in mijn ogen

Ronald Pieters

Ook de meeste luisteraars van Cubaanse muziek weten niet dat een Afrikaans godenrijk de belangrijkste basis vormt van de wereldwijd zo populaire ritmes van rumba, salsa, en ja, zelfs die zomeravondmuziek van Buena Vista Social Club. Het West-Afrikaanse geloof bestaat in Cuba, net als in andere ex-koloniën, vooral aan de rand van de formele samenleving. De religie die Afrikanen op de slavenschepen meenamen naar de Nieuwe Wereld werd onderdrukt, smolt deels samen met het katholicisme en overleefde in geheime genootschappen en populaire muziek. De ritmes en danspassen van Cubaanse dans komen grotendeels van de santería.

De laatste jaren maakt de schaamte rond het geloof plaats voor trots. Cubaanse jazzmuzikanten zoals Pedrito Martinez of Roberto Fonseca en popmuzikanten zoals de tweelingzusjes Ibeyi benadrukken steeds explicieter het belang van santería voor de Afro-Cubaanse muziek en cultuur. Ook buiten Cuba wint de religie aan populariteit onder muzikanten. Verwijzingen naar santería kun je nu horen bij rappers, dj's en zelfs bij Beyoncé die graag poseert als riviergodin Oshun. Wie de goden beter wil leren kennen, moet gaan dansen.

Felle tikken

Voor zijn lessen zocht Pieters op Google Maps naar gymzalen met weinig woningen eromheen, zodat niemand zich zou storen aan de muziek. Inderdaad zijn de drums en de felle tikken op ijzerpercussie al buiten de zaal hoorbaar. Gewone salsalessen worden meestal gegeven met muziek uit een tablet of telefoon, maar Pieters wilde muzikanten hebben. Muzikanten die zijn ingewijd in santería.

"Ik ben zelf via muziek en dans uiteindelijk met het geloof in aanraking gekomen", zegt Pieters. "Volgens mij ben ik de eerste in Nederland die dit zo doet. In de Cubaanse gemeenschap van New York is dit gangbaarder. De eerste keer dat ik erbij was, gebeurde er iets wat ik niet eerder had gevoeld, ik kreeg tranen in mijn ogen. Ik denk dat het voor de dansers hier ook zo kan werken, iedereen met interesse is welkom."

Veel van zijn dansers komen in eerste instantie voor de intensieve work-out en de nadruk op de controle over de ledematen, maar ondertussen maken ze kennis met de orishas, de goden die de passen dicteren. Pieters zelf zegt dat hij als socioloog vooral in de wetenschap gelooft. "Maar er is wel meer dan dat." Thuis heeft hij een altaar voor Obatalá, zijn persoonlijke orisha. "Het is een heilige plek met kaarsen, bloemen. Ik zorg er altijd voor dat ik het goed schoonhoud."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

© Joris Van Gennip

Net als andere ingewijden spreekt hij zelf meestal niet over santería, maar over Lukumí of Yoruba. Beide woorden verwijzen naar volkeren in Nigeria. Veel van de slaven die in Cuba terechtkwamen, werden daar ingescheept. Om in de Nieuwe Wereld het verboden geloof te maskeren vereerden Afrikanen de orishas vaak voor afbeeldingen van katholieke heiligen en bijbelse figuren. Zo wordt Ogun, de god van de metaalbewerkers, ook wel afgebeeld als Petrus, drager van de sleutels van de hemel. En de pure, altijd in wit geklede Obatalá als Jezus.

Santería en andere van oorsprong West-Afrikaanse geloven worden ook wel 'gedanste religies' genoemd. Vandaar ook de populariteit onder muzikanten en de plek die de ritmes ongemerkt zijn gaan innemen in populaire muziek. Elke orisha heeft zijn eigen kleuren en voorkeuren voor offers, maar vooral ook zijn eigen ritmes en chants. Tijdens rituelen kan de eindeloze herhaling zorgen voor trance, waarbij de danser een medium voor de orisha wordt.

Dat zal niet zo snel gebeuren in deze gymzaal, hoewel het volgens Pieters nooit uitgesloten is. De nadruk ligt niet op het spirituele, maar op de kennis. Na de warming-up begint de les met een chant voor Elegua, die altijd als eerste wordt aangeroepen en de weg opent naar de andere orisha's. De drummers spelen zijn ritme en zingen zijn lied in Yoruba, de oude Nigeriaanse taal. In de gymzaal vormen de dansers rijen van drie. "Denk eraan: Elegua loopt in het bos, hij is alert, met zijn hoofd vooruit", roept Pieters boven de drums uit. "Met zijn kapmes maakt hij het pad vrij. En vrouwen, bedenk dat jullie nu Elegua zijn, een mannelijke orisha." De 25 dansers schrijden met ferme armbewegingen richting de drums.

Zeespirit Yemaya kan woest zijn, maar ook kalm en vredig. Gracieus wiegen de dansers door de zaal

Quincy Straker (34) probeert elke dinsdagavond naar de lessen te komen. "Ik nam salsalessen tot ik hiervan hoorde. Ik kom uit Curaçao en ken de tambú, de verwante, verboden afrodans daar. Maar daar doe ik niet aan. Wat me aanspreekt in santería is dat er zoveel verschillende goden zijn. Het christendom is destijds opgelegd aan de slaven, terwijl het oorspronkelijke geloof werd verboden. Ik wil daar meer over leren."

"Ik ben niet religieus", zegt Straker. Dat antwoord geven vrijwel alle deelnemers. "Maar het ligt dicht bij mij." Zijn interesse in de orishas groeit. Zo sterk zelfs dat hij zijn dochter naar een orisha heeft vernoemd. Zijn eerste dochter heet Ocean, zijn tweede gaf hij onlangs als tweede naam Yemaya mee. Yemaya is de oermoeder van de oceaan. "De eerste keer na de geboorte dat ik de dans van Yemaya deed was ik erg ontroerd."

Ook Sanny Langel (35) begon met salsales maar wilde meer weten over de oorsprong. Ze is niet 'into santeria' zegt ze, al gelooft ze wel in het belang van de juiste energie. "Je voert zo'n dans anders uit als je meer weet over de goden. Tien jaar geleden danste ik voor de techniek, nu voor het gevoel." In haar roze sportlegging draait ze om haar as en hakt met de denkbeeldige machete van Ogun.

Achter de drums voert drummer Shakur het ritme nog eens verder op. Hij komt uit Philadelphia en begeleidt op verzoek van Pieters de lessen muzikaal. Breed lachend speelt hij accenten die het wat moeilijker maken voor de dansers. "Ik ben ingewijd in het geheime genootschap", zegt hij in een zeldzame pauze van de drie uur durende intensieve les. "Maar de batá-drums die ik hier gebruik zijn niet gewijd. Die kunnen we gebruiken voor deze lessen of voor entertainment." De batá bestaat uit drie kegelvormige drums die aan twee kanten worden bespeeld. Je vindt ze in de rituelen en populaire muziek van Cuba, maar ook in West-Afrika.

Het ritme van Yemaya

Als drummer heeft hij bij ceremonies een belangrijke rol, hij is degene die via de drums trance teweeg kan brengen bij dansers. "In Amerika heb je meer van dit soort lessen, er komt meer aandacht voor." Hij moet weer aan de slag. Pieters vraagt hem om het ritme van Yemaya. Enkele vrouwen hebben een rok of omslagdoek meegenomen voor dit gedeelte. Wit of blauw, want dat zijn haar kleuren.

Zeespirit Yemaya kan woest zijn, maar ook kalm en vredig. Gracieus wiegen de dansers door de zaal. De vrouwen houden hun rok vast. Net als andere mannen houdt Quincy Straker in plaats daarvan een handdoek aan twee punten voor zich. Hij danst de dans van zijn dochter. "Ik hoop dat zij later net zo'n sterke moeder wordt als Yemaya."

Lees ook: Dansen voor Bhagwan in Boeddha's geboorteplaats

Wat is er over van het charisma van de Indiase goeroe Bhagwan (te zien in de serie ‘Wild, Wild Country’)? Casper Luckerhof danst voor zijn beeltenis en ontdekt diens donkere ideeën.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De eerste keer dat ik erbij was, gebeurde er iets wat ik niet eerder had gevoeld, ik kreeg tranen in mijn ogen

Ronald Pieters

Zeespirit Yemaya kan woest zijn, maar ook kalm en vredig. Gracieus wiegen de dansers door de zaal